Кіріспе
Бішпес ашылуы – шахмат ашылуы, ол келесі жүргізілімдермен басталады: 1. e4 e5 2. Bc4. Ақ қараның f7 алаңына шабуыл жасайды және қараның d пішінін d5-ке жылжуына кедергі келтіреді. Бастаушылардың "алдымен аттарды, содан кейін бішпелерді дамыту" деген қағидасын елемеу арқылы, Ақ өзінің f пішінін бұғаттамай сақтайды, соның арқасында f2–f4 мүмкіндігін сақтап қалады. f2–f4 жүргізілімі Бішпес ашылуын Корольдің гамбиті мен Вена ойынымен жақындастырады, олардың екеуі де осы ерекшелікпен бөліседі. Бішпес ашылуы осы ашылулардың кез келгеніне, әсіресе Корольдің гамбитінің тиімді нұсқасына ауысуы мүмкін, бірақ сақтықта болса, қара бұл мүмкіндіктің алдын ала алады. Гиуоко Пиано және Екі атты қорғаныс сияқты басқа да ашылуларға ауысу да мүмкін. Шахмат ашылу энциклопедиясы Бішпес ашылуына C23 және C24 кодтарын тағайындайды.
1. e4 e5
2. Bc4
White attacks Black's f7 square and prevents Black from advancing the d pawn to d5. By ignoring the beginner's maxim "develop knights before bishops", White leaves their f pawn unblocked, preserving the possibility of f2–f4. The f2–f4 gives the Bishop's Opening an affinity with the King's Gambit and the Vienna Game, two openings that share this characteristic. The Bishop's Opening can transpose into either of these openings, and in particular a favorable variation of the King's Gambit, but with care Black can circumvent this. Transpositions into the Giuoco Piano and the Two Knights Defense and other openings are also possible. The Encyclopaedia of Chess Openings assigns the Bishop's Opening the codes C23 and C24.
Тарих және қолданылуы
Епископтың ашылуы – талдау жүргізілген ең көне ашылулардың бірі; оны Лусена мен Руй Лопес зерттеді. Кейін оны Филидор ойнады. Ларсен 1964 жылғы аймақаралық турнирде алғаш рет қолданғаннан кейін, оны жиі ойнаған бірнеше гроссмейстерлердің бірі болды. Епископтың ашылуы бүгінде сирек кездесетін болса да, оны Каспаров сияқты ойыншылар кейде күтпеген тактика ретінде қолданды. Нанн оны Петровтың қорғанысынан (1. e4 e5 2. Nf3 Nf6) аулақ болу үшін пайдаланады, ал Леко оны 2007 жылғы әлем чемпионатында Петровты тұрақты түрде ойнайтын Крамникке қарсы қолданды. Уивер Адамс өзінің классикалық еңбегі «Ақ ойнап, жеңеді» деген тұжырымда, Епископтың ашылуы екінші жүрістен бастап аққа артықшылық береді деп мәлімдеді. Алайда, ол мұны өзінен күшті ойыншыларды жеңіп дәлелдей алмады, содан кейін Вена ойынына көшіп, сол талапты қайталады. Грандмастер Ник де Фирмианның «Қазіргі заманғы шахмат ашылуларының» 14-ші басылымындағы қорытындысы бойынша, Епископтың ашылуы екі тараптан да ең жақсы ойынмен теңдікке алып келеді, және ол: «Қазіргі ойыншылардың арасында тек Бент Ларсен ғана оны көп ойнады, бірақ тіпті Каспаров та оны сынап көрді (Бареевке қарсы жеңіске жетті)».
Негізгі өзгерістер
Ақтардың екінші жүргілігі тікелей қауіп тудырмағандықтан, қаралардың екінші жүргіліге көптеген мүмкіндіктері бар. Төменде көрсетілгендей, Епископ ашылуы бірнеше басқа ашық ойындарға ауысу мүмкіндіктерін береді.
Берлин қорғанысы: 2...Nf6
Көбінесе қаралардың ең танымал екінші қимылы 2 Nf6 болып табылады, бұл ақтарды e пешкасын қалай қорғауға мәжбүрлейді. 3. d3 соңынан қаралар патша гамбитінің бас тартылған түрінің нашар вариациясына түсіп қалмауына сақ болу керек. Бұл қауіптен сақтанудың бір жолы – 3 c6 4. Nf3 d5 5. Bb3 Bd6. Ақтар кейде Пиоко Пианиссоға көшу үшін епископтың қимыл тәртібін таңдайды, сонымен қатар қаралардың Петров қорғанысын ойнауына кедергі келтіреді. Мысалы, 2 Nf6 3. d3 Nc6 4. Nf3 Bc5 тыныш Giuoco Pianissimo-ға апарады. Урусов гамбиті орыс князі Сергей Семенович Урусовтың (1827–1897) құрметіне аталған. 2 Nf6 3. d4 exd4 (3 Nxe4 4. dxe5 ақтарға біршама артықшылық береді) 4. Nf3 соңынан қаралар 4 Nc6 арқылы екі жылқы қорғанысына көше алады немесе 4 d5 5. exd5 Bb4+ 6. c3 (6. Kf1 Майкл Геллер ұсынған, ол құлтау құқығының есебінен пешканы жеңіп алады) 6 Qe7+ 7. Be2 dxc3, мұнда 8. bxc3 және 8. Nxc3 шамамен тең мүмкіндіктер ұсынады. Керісінше, қаралар 4 Nxe4 5. Qxd4 Nf6 (5 Nd6 6. O-O ақтарға күшті шабуыл жасайды) гамбитін қабылдай алады, ал ақтар Nc3, Bg5, Qh4, O-O-O деп жалғастырып, әдетте қаралардың O-O және h6 қимылдарына Bxh6 құрбандығымен жауап беруді көздейді, қара патшаны ашық қалдырады. Қаралардың анық әлсіз жері жоқ, бірақ ақтардың шабуылдау мүмкіндігі мен белсенділігі пешкаға өтемақы ретінде беріледі. Урусов гамбиті кейде Петров қорғанысы арқылы 1. e4 e5 2. Nf3 Nf6 3. d4 exd4 4. Bc4 соңынан да қол жеткізіледі. Боден-Киерицкий гамбиті ағылшын шахматшылары және жазушылары Сэмюэл Боден мен Лайонель Киерицкийдің құрметіне аталған. Боден 1851 жылы оның алғашқы талдауын жариялады. Ашылу теориясы бойынша, 2 Nf6 3. Nf3 Nxe4 4. Nc3 Nxc3 5. dxc3 f6 соңынан ақтардың шабуылы бір пешкаға тұрарлық емес. Ойын 6. O-O Nc6 (6...Be7? 7. Nxe5! – күшті шабуыл, бірақ 6...d6 де мүмкін) 7. Nh4 g6 8. f4 f5 9. Nf3 (9. Nxf5? d5!) e4 10. Ng5 (10. Ne5 Qe7! – Qc5+ қауіпті, күшті) Bc5+ деп жалғасуы мүмкін. Іс жүзінде, қаралардың қамалға қарсы күресу мүмкіндігінің болмауы және қамал жасай алмауы үлкен проблемаға айналуы мүмкін. Қаралар үшін Пол Морфидің 5 c6 6. Nxe5 d5, пешканы теңдікпен қайтару және 4 Nc6 (4 Nxc3 орнына) 5. O-O (5. Nxe4 d5) Nxc3 6. dxc3 Qe7! қимылы қауіпсіз. Бобби Фишердің "Менің 60 есте қаларлық ойыным" кітабында айтылғандай, "Ақтардың пешкаға өтемақысы жоқ". Қаралар 3 Nc6 арқылы екі жылқы қорғанысына көшу арқылы пешканы қабылдамайды. Дегенмен, олар 4. Ng5 соңынан өздері гамбит ұсынуға дайын болуы керек. Ақтар Боден-Киерицкий гамбитінің бір саласын 4. O-O Nxe4 5. Nc3 арқылы шақыруы мүмкін. Ерекше қимыл тәртібі – 2. Nc3 (Вена) Nf6 3. Bc4 Nxe4 4. Nf3 және 2. Nf3 Nf6 (Ресей немесе Петров қорғанысы) 3. Bc4 Nxe4 4. Nc3.
2...Nf6 кейін қорытынды
3. Nc3 (Вена ойыны, көшіру арқылы)
3. d3
3. d4 (Понциани гамбиті)
3. exd4 4. Qxd4 Nc6 (Орталық ойын, көшіру арқылы)
3. exd4 4. Nf3 (Урусов гамбиті)
4. Bc5 5. O-O Nc6 (Макс Ланж шабуылы, көшіру арқылы)
4. Nc6 (Екі жылқы қорғанысы, көшіру арқылы)
4. Nxe4 5. Qxd4 (Урусов гамбиті қабылданды)
3. Nf3 (Петров қорғанысы, көшіру арқылы)
3. Nxe4 4. Nc3 (Боден-Киерицкий гамбиті)
3. f4 (Греко гамбиті)
3. Nxe4 4. d3 Nd6 5. Bb3 Nc6 немесе 5. e4
3. exf4 (Патша гамбиті, көшіру арқылы)
3. d3
3. d4 (Ponziani's Gambit)
3 exd4 4. Qxd4 Nc6 (Center Game, by transposition)
3 exd4 4. Nf3 (Urusov Gambit)
4 Bc5 5.0 0 Nc6 (Max Lange Attack, by transposition)
4 Nc6 (Two Knights Defense, by transposition)
4 Nxe4 5. Qxd4 (Urusov Gambit Accepted)
3. Nf3 (Petrov's Defense, by transposition)
3 Nxe4 4. Nc3 (Boden–Kieseritzky Gambit)
3. f4 (Greco Gambit)
3 Nxe4 4. d3 Nd6 5. Bb3 Nc6 or 5 e4
3 exf4 (King's Gambit, by transposition)
Классикалық қорғаныс: 2...Bc5
Классикалық қорғаныс (сонымен қатар Бои вариациясы деп те аталады) – қараның симметриялық жауабы, 2 Сc5. Ақ түстің Вена ойынына (3. Nc3) немесе Giuoco Piano (3. Nf3 Nc6) көшуі мүмкін, сондай-ақ Епископ ашылуында Крылысты гамбитпен (3. b4) немесе Филидор вариациясы (3. c3) арқылы қалуға да болады. Филидор вариациясының негізгі жүрісі: 3. c3 Nf6 4. d4 exd4 5. e5 d5! 6. exf6 dxc4 7. Qh5 0 0 8. Qxc5 Re8+ 9. Ne2 d3 10. Be3. 3. d3-ден кейін Король гамбитінен бас тарту және Giuoco Piano-ға көшу де мүмкін. Крылысты гамбит Эванс гамбитіндегідей ұқсас позицияларға алып келеді. Мысалы, 3. b4 Bxb4 4. c3 Ba5 5. Nf3 Nc6 арқылы Эванс гамбитіне көшуге болады. Сондай-ақ, 3. Bxb4 4. f4 exf4 5. Nf3 Be7 6. d4 Bh4+ 7. g3 fxg3 8. O-O gxh2+ 9. Kh1 жүрістерінен кейін Төрт пешка гамбитіне де әкелуі мүмкін. Қараның Филидор вариациясына ең белсенді жауабы – Льюис қарсы гамбиті, 3. c3 d5, бұл ағылшын ойыншысы және жазушысы Уильям Льюис (1787–1870) есімімен аталады, ол 1834 жылы осы жүрісті талдап жариялаған. 4. exd4 қате болады, себебі 4...Bxf2 5. Kxf2 Qh5+ 6. g6 Qxc5 болады. Әуесқойлар арасында 3. Qf3 және 3. Qh5 те танымал, олар бірден ғалымның жұбайына қауіп төндіреді. Бірақ бұл қауіп оңай таратылады (мысалы, 3. Qh5 Qe7) және бұл жүрістер нашар саналады, өйткені олар ақтардың дамуына кедергі келтіреді немесе патшаны ашық қалдырады, нәтижесінде темп жоғалады. Белгілі шабуыл ретінде, бұл жүрістер көбінесе қарамен тоқтатылады, ол Qe7 немесе Nh6 сияқты бір жүріспен бүкіл стратегияны қиратуға болады.
Black's most energetic response to the Philidor Variation is the Lewis Countergambit, 3. c3 d5, named for the English player and author William Lewis (1787–1870) who published analysis of the line in 1834. Note that 4. exd4 is a mistake because of 4 Bxf2 5. Kxf2 Qh5+ 6. g6 Qxc5. Among amateurs, 3. Qf3 and 3. Qh5 are also popular, threatening an immediate Scholar's mate. But the threat is easily met (e. g. 3. Qh5 Qe7) and the moves are considered inferior since they hamper White's development or leave the queen exposed, leading to loss of tempo. As a well known attack, these moves are mostly blocked by Black, who can smash the whole strategy in one move, like Qe7 or Nh6.
2...Bc5 -ден кейінгі қорытынды
3. b4 (Қанатты шабуыл)
3. c3 (Филидор вариациясы)
3. d5 (Льюис қарсы шабуылы)
3. d6
3. Nf6
3. Nc3 (Вена ойыны, транспозиция бойынша)
3. d3
3. Nf3 Nc6 (Итальяндық ойын, көшіру арқылы)
3. Qg4
3. c3 (Philidor Variation)
3 d5 (Lewis Countergambit)
3 d6
3 Nf6
3. Nc3 (Vienna Game, by transposition)
3. d3
3. Nf3 Nc6 (Giuoco Piano, by transposition)
3. Qg4
Басқа қара жауаптар
Басқа қаралардың екінші жүргіліштері сирек қолданылады. Егер қара 2 Be7? арқылы венгр қорғанысына көшуге тырысса, онда 3. Qh5 пешканы ұтып алады. Калабриялық қарсы шабуыл (2 f5) Греконың туған жері – Калабрияның атымен аталады. Бұл күмәнді деп есептеледі, себебі Карл Яниш ұсынған 3. d3 Nf6 4. f4 d6 5. Nf3 сызығы аққа басымдық береді. Дегенмен, басқа талдаулар 3. f4! немесе 3. Nc3-тің 3. d3-ден ақ үшін тиімдірек екенін көрсеткен.
Басқа қара түсті жауаптардың қысқаша мазмұны
2 c6 (Филидордың қарсы шабуылы) 2 Nc6 2 d6 2 f5?! (Калабрес қарсы соққысы) 3. d3 (Яниш варианты)
2 Nc6
2 d6
2 f5?! (Calabrese Countergambit)
3. d3 (Jaenisch Variation)