Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай гербологиясы кітабы
Chinese herbology book
Бенкао гангму, ағылшын тілінде Compendium of Materia Medica немесе Great Pharmacopoeia деп белгілі, Ли Шичжен құрастырып, өңдеген медицина, табиғат тарихы және қытай гербологиясы туралы энциклопедиялық жинақ. Оның алғашқы нұсқасы 1578 жылы аяқталды және 1596 жылы Нанкин қаласында басылды. Бұл жинақта дәстүрлі қытай медицинасында белгілі болған дәрілік заттар – өсімдіктер, жануарлар және минералдар тізімделген, олардың емдік қасиеттері бар деп саналды. Ли өзінің жазбаларын Бенкао медицинасы дәстүріндегі жүздеген бұрынғы еңбектерден ғана емес, сонымен қатар әдеби және тарихи мәтіндерден жинақтады. Ол, өлеңнің медициналық еңбектерге қарағанда құндырақ болуы мүмкін екенін, ал керемет оқиғаның дәрінің әсерін түсіндіруге көмектесетінін түсіндірді. Мин әулетінің императорлары оның еңбегіне көп көңіл бөлмеді, сондықтан ол ескерілмеді. Лидің еңбегінде сол кездегі ғылыми білімінің жетілмеуінен туындаған қателер мен жаңылыстар кездеседі. Мысалы, Ли барлық сусарлардың еркек екенін мәлімдеді.
The Bencao gangmu, known in English as the Compendium of Materia Medica or Great Pharmacopoeia, is an encyclopedic gathering of medicine, natural history, and Chinese herbology compiled and edited by Li Shizhen and published in the late 16th century, during the Ming dynasty. Its first draft was completed in 1578 and printed in Nanjing in 1596. The Compendium lists the materia medica of traditional Chinese medicine known at the time, including plants, animals, and minerals that were believed to have medicinal properties. Li compiled his entries not only from hundreds of earlier works in the bencao medical tradition, but from literary and historical texts. He reasoned that a poem might have better value than a medical work and that a tale of the strange could illustrate a drug's effects. The Ming dynasty emperors did not pay too much attention to his work, and it was ignored. Li's work contained errors and mistakes due to his limited scientific knowledge at the time. For example, Li claimed that all otters were male
Атауы
"Материя Медика, дәрі-дәрмектердің сипаттамалары мен техникалық ерекшеліктеріне сәйкес реттелген" деп аударылған атау екі қытай тіліндегі күрделі сөзден тұрады. Бэнкао (Pen ts'ao; "тамырлар мен шөптер; шөптерге негізделген, фармакопея, материя медика") – бұл "бэнь" (lang=zh 'көзі, бастауы') және "као" (lang=zh 'шөп, өсімдік') сөздерінің бірігуінен пайда болған. Ганму (Kang mu; 'толық сызба; мазмұндама') – "ган" (kang; lang=zh 'басты арқан, қаушап; негізгі жіптер, маңызды қағидалар') және "му" (lang=zh 'көз, қарау; санат, бөлім') сөздерінен құралған. Кейіннен lang=zh және lang=zh белгілері биологиялық жіктемеде тиісінше "сынып" және "тартип" ретінде қолданылды.
The title, translated as "Materia Medica, Arranged according to Drug Descriptions and Technical Aspects", uses two Chinese compound words. Bencao (Pen ts'ao; "roots and herbs; based on herbs, pharmacopeia, materia medica") combines ben (lang=zh 'origin, basis') and cao (lang=zh 'grass, plant, herb'). Gangmu (Kang mu; 'detailed outline; table of contents') combines gang (kang; lang=zh 'main rope, hawser; main threads, essential principles') and mu (lang=zh 'eye, look; category, division'). The characters lang=zh and lang=zh were later used as 'class' and 'order', respectively, in biological classification.
Тарих
Ли Шичжэнь өрістегі зерттеулер үшін көп саяхаттады, 800-ден астам әдебиет туындыларын зерделеп, мол тарихи бэньцао әдебиетінен материал жинады. Ол өз жұмысын Сун әулетінің жинағының үлгісінде жасады, әсіресе медициналық емес мәтіндерді пайдалануда. Ол үш он жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеді, оған ұлы Ли Цзяньюань суреттер салу арқылы көмектесті. Мәтіннің жобасын 1578 жылы аяқтады, баспагер 1593 жылы қалыптарды ойып бастады, бірақ ол Ли қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң, 1596 жылға дейін жарияланбады. Ли Цзяньюань бір данасын Мин әулетінің императорына табыс етті, ол оны көріп, бірақ көп назар бөлмеді. Содан кейін 1603, 1606, 1640 жылдары және одан кейін көптеген басылымдарда, суреттер саны артып, 21-ғасырға дейін жарық көрді.
Li Shizhen travelled widely for field study, combed through more than 800 works of literature, and compiled material from the copious historical bencao literature. He modelled his work on a Song dynasty compilation, especially its use of non medical texts. He worked for more than three decades, with the help of his son, Li Jianyuan, who drew the illustrations. He finished a draft of the text in 1578, the printer began to carve the blocks in 1593, but it was not published until 1596, three years after Li died. Li Jianyuan presented a copy to the Ming dynasty emperor, who saw it but did not pay much attention. Further editions were then published in 1603, 1606, 1640, and then in many editions, with increasing numbers of illustrations, down to the 21st century.
Қателер
Мәтінде Лидің ғылыми және техникалық білімінің жетілмегендігіне байланысты бұрыс екені дәлелденген ақпарат бар. Мысалы, сынап (терез) пен қорғасынның зиянды емес екені айтылған. Мәтінде дәстүрлі медицинаның қалай жинақталғаны мен ресімделгені, сондай-ақ өсімдіктер мен жануарлардың биологиялық жіктемесі келтірілген. Бұл мәтін сол кездегі шөптер мен аурулар туралы білімдегі кейбір қателерді түзетеді. Бірнеше жаңа шөптер мен тәжірибелерден алынған толыққанды мәліметтер де қосылған. Онда жалпы медициналық деректер мен медицина тарихына қатысты жазбалар да бар. Мәтінде фармацевтика, биология, химия, география, минералогия, геология, тарих, тіпті кен өндіру және астрономия туралы ақпараттар қамтылған.
The text contains information that was proven to be wrong due to Li's limited scientific and technical knowledge. For example, it is claimed that quicksilver (mercury) and lead were not toxic. The text provided classification of how traditional medicine was compiled and formatted, as well as biology classification of both plants and animals. The text corrected some mistakes in the knowledge of herbs and diseases at the time. Several new herbs and more details from experiments were also included. It also has notes and records on general medical data and medical history. The text includes information on pharmaceutics, biology, chemistry, geography, mineralogy, geology, history, and even mining and astronomy.