Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай философы (б.з.д. 369 – б.з.д. 286 ж.)
қытай философы
Chinese philosopher (c.369 – c.286 BC)
the Chinese philosopher
Чжуан Чжоу (/dʒ//u/'/ɑː//ŋ// /'/dʒ//oʊ/), көбінесе Чжуанцзи деп танылады ("Чжуан ұстазы"; Wade-Giles жүйесінде Чжуан Цзы деп те жазылады), б.з.д. IV ғасырында, Есептесу дәуірінде өмір сүрген белгілі қытай философы. Бұл кезеңде қытай философиясы және "Жүз мектеп" өте дамыды. Ол өзінің атымен аталатын "Чжуанцзи" еңбегінің авторы деп саналады, бұл даосизмнің "Тао-те-чинмен" қатар екі негізгі мәтінінің бірі.
Zhuang Zhou (/dʒ//u/'/ɑː//ŋ// /'/dʒ//oʊ/), commonly known as Zhuangzi ('/dʒ//w//ɑː//ŋ/'/d//z//ʌ/; ; literally "Master Zhuang"; also rendered in the Wade–Giles romanization as Chuang Tzu), was an influential Chinese philosopher who lived around the 4th century BCE during the Warring States period, a period of great development in Chinese philosophy, the Hundred Schools of Thought. He is credited with writing—in part or in whole—a work known by his name, the Zhuangzi, which is one of two foundational texts of Taoism, alongside the Tao Te Ching.
Өмір
Чжуанцзының өмірі туралы жалғыз мәлімет – Сима Цзяньнің «Ұлы тарихшының жазбалары» кітабының 63-тарауындағы қысқаша сипаттама, ал ондағы ақпараттың көп бөлігі Чжуанцзының өзіндегі әңгімелерден алынғандай көрінеді. Симаның өмірбаянында ол Сонг мемлекетінің Мэнь қаласынан (қазіргі Анхуй провинциясы) шыққан қарапайым шенеунік ретінде суреттеледі. Ол Лян патшасы Хуй мен Ци патшасы Сюаньның тұсында (б.з.д. IV ғасырдың соңы) өмір сүрген. Сима Цянның сөзіне қарағанда, Чжуанцзыға Лаоцзынің әсері зор болған, және ол Чу патшасы Вэйдің жұмысқа шақыруын өзінің жеке бостандығын жоғары бағалағандықтан қабылдамаған. Расселл Киркланд оның өмір сүргендігіне күмән келтіріп, «Жуан Чжоу туралы ешқандай сенімді тарихи дерек жоқ» дейді, сондай-ақ Чжуанцзы туралы қолда бар ақпараттың көп бөлігі оның үшінші ғасырдағы түсіндірушісі Гуо Сяннан келгенін айтады.
The only account of the life of Zhuangzi is a brief sketch in chapter 63 of Sima Qian's Records of the Grand Historian, and most of the information it contains seems to have simply been drawn from anecdotes in the Zhuangzi itself. In Sima's biography, he is described as a minor official from the town of Meng (in modern Anhui) in the state of Song, living in the time of King Hui of Liang and King Xuan of Qi (late fourth century BC). Sima Qian writes that Zhuangzi was especially influenced by Laozi, and that he turned down a job offer from King Wei of Chu, because he valued his personal freedom. The validity of his existence has been questioned by Russell Kirkland, who asserts that "there is no reliable historical data at all" for Zhuang Zhou, and that most of the available information on the Zhuangzi comes from its third century commentator, Guo Xiang.
Жазбалар
Чжуанцзи дәстүрлі түрде өз есімін алған «Чжуанцзи» еңбегінің кем дегенде бір бөлігінің авторы деп есептеледі. Бұл еңбек қазіргі күйде 33 тараудан тұрады және дәстүрлі түрде үш бөлікке бөлінеді: біріншісі – «Ішкі тараулар» деп аталады, ол алғашқы жеті тараудан құралған; екіншісі – «Сыртқы тараулар» деп аталады, ол келесі 15 тараудан тұрады; үшіншісі – «Аралас тараулар» деп аталады, ол қалған 11 тараудан тұрады. Осы үш атаудың мағынасы туралы пікірлер қарама-қайшы: Гуо Сянның сөзіне сүйенсек, «Ішкі тарауларды» Чжуанцзи жазған, «Сыртқы тарауларды» оның шәкірттері, ал «Аралас тарауларды» басқа авторлар жазған. Бірақ тағы бір түсінік бар, онда атаулар тараулардың тақырыптарының шығу тегін көрсетеді – «Ішкі тараулар» тараулардың ішіндегі тіркестерден, «Сыртқы тараулар» тараулардың басындағы сөздерден, ал «Аралас тараулар» осы екі көздің қосындысынан тақырып алған. Мәтінді одан әрі зерттеу осы екі нұсқаның қайсысының дұрыс екенін анық көрсетпейді. Бір жағынан, Мартин Палмер өзінің аудармасының кіріспесінде атап өткендей, Сима Цянь Чжуанцзидің өмірбаянында сілтеме жасайтын үш тараудың екеуі «Сыртқы тараулардан», ал үшіншісі «Аралас тараулардан» алынған. «Кейбір қатал сақшылар бұл екеуін де Чжуанцзи тарауларының түпнұсқасы деп санамайды, бірақ олар Чжуанцзи рухын, мысалы, 2-тараудың әйгілі «көбелек туралы» пассажы сияқты жақсы сезінеді». Екінші жағынан, 33-тарау көбінесе кірме тарау ретінде қарастырылады, себебі ол «Жүз мектеп» дәуіріндегі басты бағыттарды, әсіресе Хуэй Ши философиясын қарастырады. Сонымен қатар, А.К. Грэм және басқа да сыншылар мәтінді стильдік тұрғыдан талдап, кітаптағы төрт түрлі ой-пікірді анықтады: а) Чжуанцзидің немесе оның шәкірттерінің идеялары; б) 8, 10 тарауларда және 11 тараудың бірінші жартысында Лаоцзыға ұқсас «примитивтік» ойлау; в) 28, 31 тарауларда күшті ұсынылған Ян Чжу философиясына жатқызылатын ойлау; және г) Хуан Лао философиялық мектебімен байланысты болуы мүмкін төртінші ойлау. Осыған орай Мартин Палмер «Чжуанцзині тізбектеп оқуға тырысу – қателік. Бұл мәтін – жинақ, дамып жатқан аргумент емес» деп жазды. Чжуанцзи сөздерді шеберлікпен қолдануымен және ойларын жеткізу үшін мысалдар айтуымен танымал болды. Оның Конфуций қоғамы мен тарихи тұлғаларға қатысты сындары әзілге толы және кейде ирониялы.
Zhuangzi is traditionally credited as the author of at least part of the work bearing his name, the Zhuangzi. This work, in its current shape consisting of 33 chapters, is traditionally divided into three parts: the first, known as the "Inner Chapters", consists of the first seven chapters; the second, known as the "Outer Chapters", consist of the next 15 chapters; the last, known as the "Mixed Chapters", consist of the remaining 11 chapters. The meaning of these three names is disputed: according to Guo Xiang, the "Inner Chapters" were written by Zhuangzi, the "Outer Chapters" written by his disciples, and the "Mixed Chapters" by other hands; the other interpretation is that the names refer to the origin of the titles of the chapters—the "Inner Chapters" take their titles from phrases inside the chapter, the "Outer Chapters" from the opening words of the chapters, and the "Mixed Chapters" from a mixture of these two sources. Further study of the text does not provide a clear choice between these alternatives. On the one side, as Martin Palmer points out in the introduction to his translation, two of the three chapters Sima Qian cited in his biography of Zhuangzi, come from the "Outer Chapters" and the third from the "Mixed Chapters". "Neither of these are allowed as authentic Chuang Tzu chapters by certain purists, yet they breathe the very spirit of Chuang Tzu just as much as, for example, the famous 'butterfly passage' of chapter 2." On the other hand, chapter 33 has been often considered as intrusive, being a survey of the major movements during the "Hundred Schools of Thought" with an emphasis on the philosophy of Hui Shi. Further, A. C. Graham and other critics have subjected the text to a stylistic analysis and identified four strains of thought in the book: a) the ideas of Zhuangzi or his disciples; b) a "primitivist" strain of thinking similar to Laozi in chapters 8 10 and the first half of chapter 11; c) a strain very strongly represented in chapters 28 31 which is attributed to the philosophy of Yang Zhu; and d) a fourth strain which may be related to the philosophical school of Huang Lao. In this spirit, Martin Palmer wrote that "trying to read Chuang Tzu sequentially is a mistake. The text is a collection, not a developing argument." Zhuangzi was renowned for his brilliant wordplay and use of parables to convey messages. His critiques of Confucian society and historical figures are humorous and at times ironic.