Кіріспе
Қытайдың ресми жиырма төрт тарихи кітабы – Қытайдың ресми династиялық тарихтары, б.з.б. 3000 жылдағы ең алғашқы династиядан бастап 17 ғасырдағы Мин династиясына дейін қамтиды. Хан әулетінің шенеунігі Сима Цян осы жанрдың көптеген қағидаларын қалыптастырды, бірақ оның формасы кейін ғана бекітілді. Тан әулетінен бастап, әрбір династия өзінің алдыңғысына қатысты тарихты жазу үшін ресми кеңсе құрды, ол ресми сарай жазбаларын пайдаланды және бұл ерте заманмен байланысын орнату мақсатында жасалды. Цин әулеті кезеңінде толыққанды жиынтық 3213 томнан және шамамен 40 миллион сөзден тұрады. Бұл Қытай тарихы мен мәдениеті туралы ең маңызды дереккөздердің бірі саналады. "Жиырма төрт тарих" атауы 1775 жылы, Цянлон императорының билік еткен 40-шы жылында пайда болды. Осы кезде соңғы том, Мин тарихы, қайта өңделді және тарихтардың толық жиынтығы жарық көрді.
The Twenty Four Histories , also known as the Orthodox Histories , are the Chinese official dynastic histories covering from the earliest dynasty in 3000 BC to the Ming dynasty in the 17th century. The Han dynasty official Sima Qian established many of the conventions of the genre, but the form was not fixed until much later. Starting with the Tang dynasty, each dynasty established an official office to write the history of its predecessor using official court records, partly in order to establish its own link to the earliest times. As fixed and edited in the Qing dynasty, the whole set contains 3,213 volumes and about 40 million words. It is considered one of the most important sources on Chinese history and culture. The title "Twenty Four Histories" dates from 1775, which was the 40th year in the reign of the Qianlong Emperor. This was when the last volume, the History of Ming, was reworked and a complete set of the histories was produced.
Жинақ
АтауыСәйкес келетін әулетНегізгі авторЖинақталған жылыЕскертпелерҰлы тарихшының жазбалары史記Сары императордан Хан императоры Вуға дейінгі кезеңСима Цзянь91 б.з.б.Тұңғыш төрт тарихтың бөлігі (前四史)Хан кітабы漢書Батыс ХанСинь әулетіБан ГуАД 82Тұңғыш төрт тарихтың бөлігі (前四史)Үш патшалықтың жазбалары三國志Као ВэйШу ХанШығыс ВуЧэнь ШуАД 289Тұңғыш төрт тарихтың бөлігі (前四史). Кейінгі түсіндірмелермен кеңейтілгенКейінгі Хан кітабы後漢書Шығыс ХанФань ЕАД 445Тұңғыш төрт тарихтың бөлігі (前四史)Сун кітабы宋書Лю СунШэнь Юэ488Оңтүстік Ци кітабы南齊書Оңтүстік ЦиСяо Цзысянь537Вэй кітабы魏書Солтүстік ВэйШығыс ВэйВэй Шоу554Лян кітабы梁書Лян әулетіЯо Сылянь636Тан әулетінде жинақталған сегіз тарихтың бөлігі (唐初八史)Чэнь кітабы陳書Чэнь әулетіЯо Сылянь636Тан әулетінде жинақталған сегіз тарихтың бөлігі (唐初八史)Солтүстік Ци кітабы北齊書Солтүстік ЦиЛи Байяо636Тан әулетінде жинақталған сегіз тарихтың бөлігі (唐初八史)Чжоу кітабы周書Батыс ВэйСолтүстік ЧжоуЛинху Дэфэнь636Тан әулетінде жинақталған сегіз тарихтың бөлігі (唐初八史)Суй кітабы隋書Суй әулетіВэй Чжэн636Тан әулетінде жинақталған сегіз тарихтың бөлігі (唐初八史)Цзинь кітабы晉書Батыс ЦзиньШығыс ЦзиньФан Сюаньлин648Тан әулетінде жинақталған сегіз тарихтың бөлігі (唐初八史)Оңтүстік династиялар тарихы南史Лю СунОңтүстік ЦиЛян әулетіЧэнь әулетіЛи Яньшоу659Тан әулетінде жинақталған сегіз тарихтың бөлігі (唐初八史)Солтүстік династиялар тарихы北史Солтүстік ВэйШығыс ВэйБатыс ВэйСолтүстік ЦиСолтүстік ЧжоуСуй әулетіЛи Яньшоу659Тан әулетінде жинақталған сегіз тарихтың бөлігі (唐初八史)Ескі Тан кітабы舊唐書Тан әулетіЛю Сюй945Бес династияның ескі тарихы舊五代史Кейінгі ЛянКейінгі ТанКейінгі ЦзиньКейінгі ХанКейінгі ЧжоуСюэ Цзючжэн974Бес династияның жазбалары五代史記Кейінгі ЛянКейінгі ТанКейінгі ЦзиньКейінгі ХанКейінгі ЧжоуОуян Сю1053Сонымен қатар "Бес династияның жаңа тарихы" (新五代史) деп те аталадыЖаңа Тан кітабы新唐書Тан әулетіОуян Сю1060Ляо тарихы遼史Ляо әулетіБатыс ЛяоТоқтоа1343Юань әулетінде жинақталған үш тарихтың бөлігі (元末三史)Цзинь тарихы金史Цзинь әулетіТоқтоа1345Юань әулетінде жинақталған үш тарихтың бөлігі (元末三史)Сун тарихы宋史Солтүстік СунОңтүстік СунТоқтоа1345Юань әулетінде жинақталған үш тарихтың бөлігі (元末三史)Юань тарихы元史Юань әулетіСун Лянь1370Мин тарихы明史Мин әулетіЧжан Тинъюй1739
Цинь дәуірінің ресми тарихын құруға арналған қазіргі заманғы әрекеттер
1961 жылы Қытай Республикасының (ҚР) жарияланғанының 50 жылдығына орай Тайваньдағы ҚР үкіметі «Цин тарихы» кітабын жариялады. Бұл кітапқа 21 қосымша тарау қосылып, көптеген тараулар қайта қаралып, Қытай Халық Республикасы (ҚХР) заңсыз, көрінеу режим ретінде айыпталып, жамандалды. Сонымен қатар, Синхай революциясына қатысты жағымсыз мәліметтер алынып тасталды. Бұл басылым Цинь империясының ресми тарихы ретінде кеңінен қабылданбады, себебі ол саяси мақсаттармен жеделдетілген жұмыс еді. Бұл «Цин тарихының» жобасында белгілі болған көптеген қателерді түзетпеді. Бұл жоба кейін Тайвань ұлттық «Жасыл коалициясының» күшеюімен тоқтатылды, олар Тайваньтың материктік Қытай тарихын жазу міндеті емес деп есептейді. 1961 жылы ҚХР да «Цин тарихын» аяқтауға тырысты, бірақ Мәдени революция кезеңінде тарихшыларға мұндай мүмкіндік берілмеді. 2002 жылы ҚХР «Цин тарихын» аяқтау туралы хабарлады. Жоба 2002 жылы мақұлданды және тарихшы Дай И басқаруына берілді. Бастапқыда 10 жылда аяқталуы жоспарланған жоба көптеген кешігулерге ұшырады, нәтижесінде алғашқы жобаның аяқталуы 2016 жылға дейін ықпалдасты. «Chinese Social Sciences Today» 2020 жылдың сәуір айында жобаның нәтижелері қаралып жатқанын хабарлады.
Қазіргі заманғы басылымдар
Қытайда Чжунхуа кітап компаниясы (Чжунхуа Шужу) осы тарихтардың бірнешеуін толықтырып, редакциялады. Оларды қытай мамандары жинап, өңдеп, тыныс белгілерін қойды. 1991 жылдан 2003 жылға дейін Сюй Цзялу және басқа ғалымдар оны классикалық қытай тілінен қазіргі әдеби тілге аударды.
Аудармалар
Жиырма төрт тарихтың бірі, Уильям Ниенхаузердің тоғыз томдық "Ұлы тарихшының жазбалары" атты еңбегі қазір толық ағылшын тіліне аударылып жатыр. Корей және вьетнам тілдерінде осы "Жазбалар" ғана аударылған. Көптеген тарихтар жапон тіліне аударылған.