Кіріспе
Юань династиясы кезіндегі қытай математигі, суретші Чжу Шицзе (1249-1314), әдепті есімі Ханцин (漢卿), псевдонимі Сонгтинг (松庭) – Юань династиясы кезінде өмір сүрген қытай математигі және жазушы. Чжу қазіргі Пекинге жақын жерде дүниеге келген. Оның екі математикалық еңбегі бізге жеткен: «Есептеу ғылымына кіріспе» (算學啓蒙 Суан хсюе Ч'имонг) және «Төрт белгісіздің жаде айнасы».
the artist
Zhu Shijie (, 1249–1314), courtesy name Hanqing (漢卿), pseudonym Songting (松庭), was a Chinese mathematician and writer during the Yuan Dynasty. Zhu was born close to today's Beijing. Two of his mathematical works have survived: Introduction to Computational Studies (算學啓蒙 Suan hsüeh Ch'i mong) and Jade Mirror of the Four Unknowns.
Суаньсуэ қыменг
Suan hsüeh Ch'i mong (算學啓蒙) 1299 жылы жазылған, математика бойынша үш томдық, 20 тарау және 259 есептен тұратын элементарлық оқулық. Бұл кітап екі өлшемді пішіндер мен үш өлшемді денелерді қалай өлшеуге болатынын да көрсеткен. Кіріспесі Жапонияда математиканың дамуына зор ықпал етті. Кітап Қытайда біраз уақытқа дейін жоғалып кеткен, содан кейін Цинь әулетінің математигі Луо Шилин корей тілінде басылған нұсқасын сатып алып, Янчжоуда қайта басып шығарды.
Төрт белгісізнің нефритті айнасы
Цзюның екінші кітабы, "Төрт белгісіздің нефриті айнасы" (1303) – оның қытай алгебрасын дамытқан ең маңызды еңбегі. 288 шешілген мәселенің алғашқы төртеуі оның төрт белгісіз әдісін көрсетеді. Ол ауызша баяндалған мәселені төрт белгісізді: 天 (Тянь – Аспан), 地 (Ди – Жер), 人 (Жэн – Адам), 物 (У – Зат) пайдаланып, 14-ші дәрежеге дейінгі көпмүшелік теңдеулер жүйесіне қалай түрлендіру керектігін көрсетеді, содан кейін белгісіздерді біртіндеп жою арқылы жүйені бір белгісіздегі бір көпмүшелік теңдеуге қалай келтіру керектігін көрсетеді. Содан кейін ол жоғары дәрежелі теңдеуді Оңтүстік Сун әулетінің математигі Цинь Цзюшаоның "Линлун кайфан" әдісімен (1247 жылғы "Тоғыз тараудағы математикалық еңбектерден") шешеді. Бұл ағылшын математигі Уильям Хорнердің жасанды бөлу әдісінен 570 жылдан астам бұрын жасалған. Чжу қазір Паскаль үшбұрышы деп белгілі нәрсені қолданады, оны 1050 жылға дейін Цзя Сянь ашқан деп есептейді. 288 мәселенің әрқайсысы үшін соңғы теңдеу және оның бір шешімі келтірілген. Чжу сондай-ақ квадраттық және кубтық теңдеулерді шешу арқылы квадраттық және кубтық түбірлерді тапты, сонымен қатар қатарлар мен прогрессияларды Паскаль үшбұрышының коэффициенттеріне сәйкес жіктеу арқылы оларды түсінуге үлкен үлес қосты. Ол сызықтық теңдеулер жүйесін олардың коэффициенттерінің матрицасын диагональдық түрге келтіру арқылы шешудің әдісін де көрсетті. Бұдан өзге, ол осы әдістерді алгебралық теңдеулерге, нәтижесінде пайда болған түрін қолдана отырып, қолданды. Оның әдістері Блез Паскаль, Уильям Хорнер және қазіргі заманғы матрицалық әдістерден бірнеше ғасыр бұрын пайда болған. Кітаптың алғы сөзінде Чжудың 20 жыл бойы Қытайды аралап математика сабақтарын бергені айтылады. "Төрт белгісіздің нефриті айнасы" әдістері Ву әдісінің сипаттамалық жиынының негізін құрайды.