Кіріспе

Оуалата немесе Валата (ولاتة) (сонымен қатар 17 ғасырдағы жылнамаларда Биру деп аталған) – Мавританияның оңтүстік-шығысындағы Аукар алқабының шығыс жиегінде орналасқан шағын оазис қаласы. Оуалата 13-14 ғасырларда Сахара арқылы өтетін сауда жолының оңтүстік соңғы нүктесі ретінде маңызды кербен сарайы болды және қазір ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген.

Тарих

Оуалата аймағын алғаш рет Мавританияның Аукар алқабына қараған Тичит-Оуалата және Тагант шатқалының тік беткейлерінде тұратын, Манде-Сонинке халқына ұқсас, мал шаруашылығымен айналысатын халық қоныстандырған деп есептеледі. Олар Африкадағы ең көне тас елді мекендерін сол жерде салған. Қала Гана империясының құрамына кірді және сауда арқылы өркендеді. Он үшінші ғасырдың басында Оуалата, Сахара арқылы сауданың негізгі оңтүстік терминалы ретінде Аудагосты ығыстырды және маңызды сауда және діни орталыққа айналды. Он төртінші ғасырда қала Мали империясының бір бөлігіне айналды. Сахара арқылы өтетін маңызды сауда жолы Сиджилмасадан басталып, тұз кеніштері бар Тагазадан өтіп, Оуалатада аяқталар еді. Француз тарихшысы Реймонд Мони орта ғасырларда қалада 2000-3000 тұрғын болғанын шамалады. Марокколық саяхатшы Ибн Батута Оуалата тұрғындарының мұсылман және негізінен Санхаджа тайпасының бір бөлімі – Масуфа екенін анықтады. Ол әйелдердің үлкен құрмет пен тәуелсіздікке ие болуына таң қалды. Қала туралы ол қысқаша былай деп жазды: "Мен Ивалатан (Оуалата) қаласында шамамен елу күн болдым, менің құрметімді жоғары бағалады және қонақ етті. Бұл жер өте ыстық, көлеңкесінде қарбыз егілетін бірнеше шағын құрма пальмалары бар. Суы сол жердегі жер асты суларынан алынады, сондай-ақ қой еті де көп". Қаланың бастапқы Манде атауы Биру бербер тіліндегі Ивалатанға ауысты, бұл тұрғындардың өзгешелігінің өзгеруін көрсетеді. Бұл қаланың арабтануымен және қазіргі атауының қалыптасуымен қайтадан өзгеретін еді. XIV ғасырдың екінші жартысынан бастап Тимбукту Оуалатаны Сахара арқылы өтетін сауда жолының оңтүстік терминалы ретінде біртіндеп ығыстырды және маңыздылығы төмендеді, бұрынғы байлығымен салыстырғанда кедей болып кетті. 1509-1510 жылдары аймаққа сапар шеккен бербер дипломаты, саяхатшы және жазушы Лео Африкан өзінің "Descrittione dell’Africa" кітабында былай деп сипаттады: "Уалата патшалығы: Бұл кішкентай патшалық, қара нәсілділердің басқа патшалықтарымен салыстырғанда орташа деңгейде. Шындығында, адамдар мекендейтін орындар үш үлкен ауыл және пальма тоғайлары арасында шашыраңқы орналасқан бірнеше шатырлар ғана". Сол кезде патшалықтың құрамы қалада тұратын соңғай тілінде сөйлейтін халықтың көптігін көрсететіндей өзгерген сияқты. "Бұл аймақтың тілі соңғай деп аталады, ал тұрғындары қара нәсілді, олар шетелдіктерге өте жолдары бар". Оуалата Соңғай империясына салық төлейтін болды, бұл Африканның "Descrittione dell’Africa" кітабында да көрсетілген: "Менің заманымызда бұл аймақ Тимбукту патшасының басып алынды, ал Оуалата князі шөлге қашып кетті, патша оған үлкен жылдық салық төлеген жағдайда бейбітшілік берді, сондықтан князь осы күнге дейін Тимбукту патшасына салық төлеп келеді".

Сипаттама

Ескі қаланың аумағы шамамен 600 м × 300 м, оның бір бөлігі қазір қираған. Құмтастан салынған ғимараттар банкомен жабылып, кейбіреулері геометриялық өрнектермен әшекейленген. Мешіт қазір қаланың шығыс жиегінде орналасқан, бірақ бұрынғы кезде басқа ғимараттармен оралып тұрған болуы мүмкін. Оуалатада қолжазба мұражайы бар, және ол әсем безендірілген халық сәулетімен танымал. 1996 жылы ол Уадан, Чингуетти және Тишиттпен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді.