Кіріспе

Американы Курониялық отарлауды Курония және Семигалия герцогтігі (қазіргі Латвия) жүзеге асырды, ол Мальта орденінен кейін Американы отарлаған екінші ең кішкентай мемлекет болды. 1654 жылдан 1659 жылға дейін және ара-тұра 1660 жылдан 1689 жылға дейін Тобаго аралында оның колониясы болды.

Тарих

Курляндия мен Семигалия қазіргі Латвия аумағында орналасқан, халқының саны 200 мың адамды құрады, оның көп бөлігі латыштар мен балтық немістерінің ұрпақтары еді, және сол кезде Польша-Литва одағының вассалы болған. Балтық немісі герцог Якоб Кеттлердің (1642-1682 жылдары билеген) тұсында ол Еуропадағы ең ірі сауда флоттарының бірін құрды, оның басты порты Виндау (қазіргі Вентспилс) және Либау (қазіргі Лиепая) қалаларында орналасқан. Батыс Еуропаға сапарлары барысында герцог Якоб меркантилизмді ынтамен қолдаушы болды. Металл өңдеу және кеме жасау өндірісі одан әрі дамыды. Сауда қарым-қатынастары жақын елдермен ғана емес, сонымен қатар Англия, Франция, Нидерланды, Португалия және басқа да елдермен орнатылды.

Курландия және Тобаго

Герцогтықтың кемелері Батыс Үндістанға сауда сапарларын кемінде 1637 жылдан бастады, осы жылы Курония кемесі Тобагода 212 қоныс салушымен колония құруға тырысты. Аралдағы еуропалықтардың бұрынғы қонысы, 1628 жылы құрылған голландтық Жаңа Валхерен колониясы, бірнеше ай бұрын Испания тарапынан жойылған еді. Бірінші Курония колониясы да осындай аяққа жетті, ал екінші әрекет 1639 жылы Испания тарапынан блокадаланып, жас кезінде тоқтатылды. 1642 жылы капитан Каруннің басқаруындағы екі кеме 300-ге жуық қоныс салушымен Курланд шығанағының жанындағы солтүстік жағалауға қоныстануға тырысты. Бұл колония да блокадаға алынды, бірақ бұрынғыдан сәттірек болды. Кариб аралдарындағы иезуит миссионерлері қоныс аударған тайпаларды жеделдетіп, қаруландырып, шабуыл жасауға итермеледі. 1650 жылы қоныс салушылар колонияны тастап, Тортугаға, кейін Ямайкаға көшті. Америка, Африка және Үндістанды бір уақытта саудалау және/немесе отарлау үшін олардың жеке күш-жігері жеткіліксіз деп есептеген басқа протестант державаларымен келісім бойынша Курландтың назары Африкаға ауысты. 1651 жылы герцогтық Африкадағы алғашқы сәтті колониясын Гамбия өзеніндегі Сент-Эндрюс аралында алды және онда Якоб фортын салды. Содан кейін протестант державалары Кариб теңізіндегі испан мүдделеріне қарсы бірнеше отарлау экспедицияларын бастауға жеткілікті түрде ұйымдасқандарын және дайын екенін сезінді. Испанияға қарсы Англия мен Нидерланды арасындағы одақ Англияның голландтық монополияларын бұзуға тырысуының нәтижесінде ыдырады. Голландтар Курландияның басты бәсекелестері болды, олар ағылшындарды азаматтық қақтығыста қолдауға шешім қабылдады. Сондықтан Курланд өзінің протестант ағылшын одақтастарынан Тобагода колония құруға тағы бір рет тырысуға рұқсат алды. 1654 жылдың 20 мамырында "Курланд герцогинясының қаруы" ("Das Wappen der Herzogin von Kurland") кемесі Тобагоны басып алу үшін 45 зеңбірек, 25 офицер, 124 курониялық сарбаз және 80 қоныс салушы отбасымен келді. Капитан Виллем Моленс аралды "Жаңа Курландия" (Neu Kurland) деп жариялады. Аралдың оңтүстік-батысында Форт Якобус (Форт Джеймс) деп аталатын бекініс салынды, ал оның маңындағы қала Якобштадт (Джеймстаун) деп аталды. Басқа да нысандарға курониялық атаулар берілді, мысалы, Ұлы Курланд шығанағы, Джейкобс (Джеймс) шығанағы, Курланд иелігі, Ной Митау, Либау шығанағы және Кішкентай Курланд шығанағы. Аралдағы алғашқы жылы курониялықтар евангелистік лютеран шіркеуін салды. Колония сәтті болды, бірақ Нидерланды Вест-Индияны жоғалтуға келіспеді және бірнеше айдан кейін жақын жерде өзінің колониясын құрып, жауап берді. Осылайша, куронияның шағын колониясы екінші голланд колониясының көлеңкесінде қалды. 1657 жылы 120 курониялық қоныс аударған болса, келесі жылы голланд колониясының халқы 1200 адамға жетті, оларға католик қуғынынан қашқан 500 француз протестанттары қосылды. Еуропаға экспортталатын тауарлардың ішінде қант, темекі, кофе, мақта, имбирь, индиго, ром, какао, тасбақа қабықтары, тропикалық құстар мен олардың қауырсындары бар. Курляндия және Семигалия герцогтығы Швеция және Польша-Литва үшін стратегиялық қызығушылық ортасы болды. 1655 жылы швед әскері герцогтықтың аумағына кірді және Солтүстік соғыстар (1655–1660) басталды. Швед әскері герцог Якобты 1658 жылдан 1660 жылға дейін тұтқынға алды. Осы кезеңде екі колония да голландтық қоныс салушылар оларды басып алғанға дейін өркендеуін жалғастырды, олар Джеймс фортын қоршап алды және курониялықтардың губернаторы Хуберт де Беверенды капитуляцияға мәжбүр етті. Сауда флоты мен зауыттар қирады. Курляндия және Семигалия 1659 жылдың 11 желтоқсанында Жаңа Курландияны ресми түрде тапсырды. Алайда бұл соғыс 1660 жылғы Олива келісімі (Гданьск маңында қол қойылған) негізінде Тобаго Курландияға қайтарылды. Курониялықтар мен голландтар арасында бейбітшілік орнаса да, Испания әлі де болды. Жаңа порты іздеген пираттардың бірнеше шабуылдарынан және испан кемелерінің экспедициялық флотынан кейін курониялықтар 1666 жылы Тобагодан кетіп қалды. 1668 жылы курониялық кеме Якобус фортын қайтадан басып алуға тырысты, бірақ голландтықтар оны ығыстырып шығарды. Тобаго герцог Якобтың билігінің соңында қысқа мерзімге қайтадан иеленді, 1680 жылдың шілдесінде жаңа колония құруға жасалған әрекет те сәтсіз аяқталды. Ол флотты және зауыттарды қалпына келтіре бастады, ал герцогтық ешқашан бұрынғы өркендеу деңгейіне жетпеді. Арал 1683 жылдың наурыз айынан 1686 жылдың маусымына дейін пираттардан басқа ешкімге тиесілі болмады, содан кейін голландтық, француз және ағылшындық Батыс Үнді аралдарынан келген курониялықтардың шашыраңқы тобы және отаннан келген жаңа қоныс салушылар оны қайтадан иеленді. 1690 жылдың мамырында, арал Курляндия және Семигалия тарапынан өткен жылдың бұрынғысында сатылып алынғаннан кейін, курониялық үкімет Тобагодан түпкілікті түрде кетіп, қалғандары негізінен пираттарға қосылды немесе басқа ағылшын-голланд колонияларына кірді. Қызметтен шеттетілген губернаторлар 1795 жылға дейін тағайындала беретін, осы аймақта жасырын пираттықтарға рұқсат беруші хаттар мен өтемақы беруге мүмкіндік берді. Курланд шығанағының жанындағы Курланд ескерткіші герцогтықтың қоныстануын еске салады.