Орта ғасырлық латын жазуы: Меровингтер мен Франк-Галл әліпбиі
Merovingian script
Ортағасырлық латын жазуы: Меровинг жазуы – 7-8 ғасырларда Галияда пайда болған, қаролинг әліпбиіне дейінгі ортағасырлық латын скрипті. Тарих, мәдениет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық латын жазуы
Medieval Latin script
Меровингтер жазуы немесе Галло-рим жазуы (Scriptura Merovingica/Francogallica) – бұл латын жазуының ортағасырлық түрі, ол Меровингтер династиясы кезінде Галлияда дамығандықтан осылай аталды. Ол 7-ші және 8-ші ғасырларда, Каролингтер династиясы мен Каролинг кішкентай әріптерінің пайда болуына дейін қолданылды.
Merovingian script or Gallo Roman script (Scriptura Merovingica/Francogallica) was a medieval variant of the Latin script so called because it was developed in Gaul during the Merovingian dynasty. It was used in the 7th and 8th centuries before the Carolingian dynasty and the development of Carolingian minuscule.
Скрипттер түрлері
Меровингия жазуының төрт маңызды орталығы болды: Люксель, Лаон, Корби және Шеллес монастырлары. Әрбір жазу түрі унциал, жартылай унциал және Меровингиялық шарттар жазуынан пайда болды.
There were four major centres of Merovingian script: the monasteries of Luxeuil, Laon, Corbie, and Chelles. Each script developed from uncial, half uncial, and the Merovingian charter scripts.
Люксеуил
Luxeuil типінде көрнекі әріп ретінде ерекше ұзын, жұқа бас әріптер қолданылады. Бұл бас әріптердің үшкір ұштары бар, ал «a» әрпі кіші әріп «v»-ға, ал «h» әрпі толқынды сызыққа ұқсайды. «o» әрпі көбінесе алмаз тәрізді пішінде жазылады, оның ішінде кішірек «o» жазылады. «a» әрпі екі «c» («cc») әрпіне ұқсайды, сондықтан Luxeuil типін кейде «тип» деп атайды. «b» әрпі көбінесе ашық іші бар және оны келесі әріпке жалғастыратын сызыққа ие, «d» әрпі тік өрмелеуге немесе солға қарай еңкейген өрмелеуге ие болуы мүмкін; «i» әрпі көбінесе өте биік, «l» әрпіне ұқсайды; «n» әрпі унциалдық пішінде (үлкен «N» әрпіне ұқсас) жазылуы мүмкін; «o» әрпі көбінесе тамшы тәрізді және оны келесі әріпке жалғастыратын сызыққа ие; ал «t» әрпінің жоғарғы сызығынан сол жаққа қарай созылған иілгісі бар. «t» әрпі көптеген лигатураларда қолданылады, онда оның көптеген басқа пішіндері бар. «e» және «r» әріптері де лигатураларда жиі кездеседі.
The Luxeuil type uses distinctive long, slim capital letters as a display script. These capitals have wedge shaped finials, and the crossbar of ⟨a⟩ resembles a small letter ⟨v⟩ while that of ⟨h⟩ is a wavy line. The letter ⟨o⟩ is often written as a diamond shape, with a smaller ⟨o⟩ written inside. The letter ⟨a⟩ resembles two ⟨c⟩s ("cc"), and because of this distinctive feature the Luxeuil type is sometimes called "a type". The letter ⟨b⟩ often has an open bowl and an arm connecting it to the following letter, the letter ⟨d⟩ can have either a vertical ascender or an ascender slanted to the left; ⟨i⟩ is often very tall, resembling l; ⟨n⟩ can be written with an uncial form (similar to a capital ⟨N⟩); ⟨o⟩ is often drop shaped and has a line connecting it to the next letter; and ⟨t⟩ has a loop extending to the left of its top stroke. The letter ⟨t⟩ is also used in numerous ligatures where it has many other forms. The letters ⟨e⟩ and ⟨r⟩ are also quite often found in ligature.
Лаон
Лаон үлгісінің бас әріптері Люксель үлгісіне қарағанда қалыңдау. Бастапқы бас әріптер көбінесе жануарлармен әшекейленеді, ал «i» әрпімен көптеген лигатуралар кездеседі. Визигот жазуындағыдай, екі түрлі «ti» лигатурасы бар, олар екі түрлі дыбысты көрсетеді («қатаң» және «жұмсақ»). «d» және «q» әріптерінің көбінесе ашық ішкі бөлігі болады. «a» әрпі ерекше, екі өткір ұшқа («<<») ұқсайды, ал латын тілінде сирек кездесетін «z» әрпі Лаон үлгісінде өте ерекше, жоғары сол жаққа қарай созылатын өрнекпен ерекшеленеді. Осы ерекшеліктеріне байланысты Лаон үлгісі кейде «a z типі» деп аталады.
The Laon type has thicker display capitals than the Luxeuil type. Capital initial letters are often decorated with animals, and there are many ligatures with the letter ⟨i⟩. Like Visigothic script, there are two different ⟨ti⟩ ligatures, representing two different sounds ("hard" and "soft"). The letters ⟨d⟩ and ⟨q⟩ often have open bowls. The letter a is unique, resembling two sharp points ("<<"), and the letter ⟨z⟩, uncommon in Latin, is nevertheless very distinctive in the Laon type, with a flourish projecting upwards to the left, above the line. Because of these features, Laon type is sometimes called "a z type".
Корби
8-ғасырда қолданылған Корби түрі унциал мен Люксель түріне негізделген, бірақ жартылай унциал және арал жазуына ұқсас, сондай-ақ римдік қаріп элементтерін де қамтиды. Оны кейде "eN түрі" деп атайды, себебі ⟨e⟩ әрпі жоғары, ашық жоғарғы иірімге ие, ал ⟨n⟩ әрпі (үлкен ⟨N⟩ әрпіне ұқсас) өте жиі қолданылады. 8-ғасырдың ортасынан кейін ⟨a⟩ әрпі де ашық иірімге ие болып, ⟨u⟩ әрпіне ұқсаса, бұл түр "eNa түрі" деп аталады. 9-ғасырда Корбиде "a b түрі" деп аталатын ерекше түр жасалды. ⟨b⟩ әрпі Люксель түріне ұқсас, бірақ ⟨a⟩ әрпі тік бастамасымен, ⟨i⟩ және ⟨c⟩ әріптерінің комбинациясына ұқсайды. Бұл түр 8-ғасырдың соңынан 9-ғасырдың ортасына дейін қолданылды. Орта ғасырлардағы маңызды анықтамалық жұмыстардың бірі – "Liber glossarum" Корбидің "a b" түрімен жазылған.
The Corbie type as used in the 8th century, was based on uncial and the Luxeuil type, but was also similar to half uncial and insular script, with elements of Roman cursive. It is sometimes called "eN type", as the letter ⟨e⟩ has a high, open upper loop, and the uncial form of the letter ⟨n⟩ (resembling majuscule ⟨N⟩) is very frequently used. After the mid 8th century, the letter (a) also has an open loop and resembles the letter ⟨u⟩; this type is referred to as "eNa type". A more distinctive type was developed at Corbie in the 9th century, the "a b type". The letter ⟨b⟩ is similar to Luxeuil type, but the letter ⟨a⟩ has a straight first stroke, resembling a combination of ⟨i⟩ and ⟨c⟩. This type was used from the end of the 8th century until the mid 9th century. The Liber glossarum, a major medieval reference work, was written in the "a b type" script of Corbie.
Шелдер
Шелль типі Люксёйль a b типіне ұқсас болды. Басқа ерекшеліктері: солға қарай иілген сызықтары бар ⟨N⟩ әрпі; солға қарай иілген жоғарғы сызығы бар ⟨d⟩ әрпі; ⟨s⟩ әрпіне ұқсайтын төменгі сызығы бар ⟨g⟩ әрпі; өте кішкентай жоғарғы шеңбері бар ⟨s⟩ әрпі; және екі сызығы сызықтың ортасынан емес, жоғарғы жағынан кесісетін ⟨x⟩ әрпі.
The Chelles type was similar to the Luxeuil a b type. Other features include the uncial ⟨N⟩, with strokes leaning to the left; the letter d with an ascender leaning to the left; the letter ⟨g⟩ with a descender resembling the letter ⟨s⟩; the letter ⟨s⟩ with a very small top loop; and the letter ⟨x⟩ with the two strokes crossing near the top of the line rather than the middle.
Даму
Сондай-ақ, меровингтік жазу болды, ол жарғыларда және діни емес жазбаларда қолданылды. Бұл жазу түрлерінің барлығы кейіннен каролингтік жазудың ықпалына түсті, ол ақырында оларды толығымен ығыстырып шығарды. Меровингтік жазу каролингтік және визиготтық жазуларға ұқсастығымен қатар, беневенттік жазумен де кейбір белгілерін бөліседі.
There was also a Merovingian cursive script, used in charters and non religious writings. All of these types were later influenced by Carolingian script, which eventually replaced it entirely. Along with resemblances to Carolingian and Visigothic, Merovingian shares some features with Beneventan script.