Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эфиопиядағы дін
Religion in Ethiopia
Ислам – Эфиопиядағы христиан дінінен кейінгі екінші ірі дін. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, шамамен 113,5 миллион тұрғыны бар елде халықтың 31,3-35,9 пайызы осы дінді ұстанады. Ислам дінінің тарихы оның пайда болуымен байланысты. 615 жылы Мұхаммед (қанағаттандырсын) Меккедегі қуғын-сүргіннен қашу үшін мұсылмандардың бір тобына Эритрея арқылы Эфиопияға баруды кеңес берді, сол кезде Эфиопияны ізгі христиан патшасы Наджаши билеген. Ислам ғалымдарының пікірінше, Наджаши 615-616 жылдары Аксум қаласында мұсылман босқындарына пана берген. Алғашқы муаззин, намазға шақыруға таңдалған адам және Мұхаммедтің (қанағаттандырсын) ең жақын серіктерінің бірі – Билал ибн Риба Меккеде эфиопиялық анадан дүниеге келген.
Islam is the second largest religion in Ethiopia behind Christianity, with 31.3 to 35.9 percent of the total population of around 113.5 million people professing the religion as of 2022. Islam in Ethiopia dates back to the founding of the religion; in 615, when a group of Muslims were counseled by Muhammad to escape persecution in Mecca and travel to Ethiopia via modern day Eritrea, which was ruled by Najashi, a pious Christian king. It is agreed by Islamic scholars that Najashi gave shelter to the Muslim refugees around 615–616 at Axum. Bilal ibn Ribah, the first Muezzin, the person chosen to call the faithful to prayer, and one of the foremost companions of Muhammad, was born in Mecca to an Abyssinian (Ethiopian) mother.
Кіріспе
[[Файл:Эфиопияның мұсылман демографиясы.png|thumb|Эфиопиядағы мұсылмандардың таралуы (2007) Ислам әлемнің көп бөлігінде белгілі болмаған кезде, Эфиопиядағы Аксум патшалығы исламды қабылдаған алғашқы шетел мемлекеті болды. Меккеден солтүстікке қарай орналасқан Медина қаласы, ақырында Меккеден қуылғандардың көпшілігінің жаңа мекеніне айналды, ал Негаш шекарасындағы 7 ғасырлық зират мұсылман қауымының олар кеткеннен кейін де сақталғанын көрсетеді. Фасилидтер билеген кезеңде (1632-1667 жж.) мұсылмандарға дінін ел бойынша таратуға жақсы мүмкіндік туды. Император Йоханнис (1667-1682 жж.) мұсылмандар кеңесін құрып, саяси-экономикалық астана Гондар қаласындағы христиандардан алыс, Аддис-Алемде өздерінің аудандарын құруға рұхсат берді. 16 ғасырда Адал сұлтандығының мұсылмандары Ахмад ибн Ибрахим әл-Гази (амар тілінде «Грагн Мохаммед» немесе «солқай Мохаммед») басшылығымен Абиссинияны жаулауға (Футух әл-Хабаш) кірісті. Бұрынғы император Хайле Селассие кезінде мұсылман қауымдастықтары жеке және отбасылық құқық, сондай-ақ мүлік мәселелерін ислам соттарына әкеле алатын; көптегендері солай жасады және революциялық режим кезінде де осылай жалғастырды. Дегенмен, көптеген мұсылмандар мұндай мәселелерді әдет-ғұрыптық құқық бойынша шешті. Мысалы, сомалилер және басқа да көшпелі халықтар қыздардың ұлдарға қарағанда екі есе аз мүлік мұраға алуын талап етуге көнбеді, әсіресе мал туралы сөз болғанда. Эритреяның кейбір аймақтарында жерді ру немесе кланның ортақ меншігі деп қарастыру исламдық принцип бойынша мүлікті бөлуге кедерес келтірді.
[[File:Muslim Demographics of Ethiopia. png|thumb|Distribution of Muslims in Ethiopia (2007) The Kingdom of Aksum in Ethiopia was the first foreign country to accept Islam when it was unknown in most parts of the world. While the city of Medina, north of Mecca, ultimately became the new home of most of the exiles from Mecca, a 7th century cemetery excavated inside the boundaries of Negash shows the Muslim community survived their departure. The period of Fasilides (r.1632 1667) gave Muslims a good opportunity to expand their religion throughout the country. Emperor Yohannis (r.1667 1682) created a council of Muslims to establish their own quarters in Addis Alem, far from the Christians in the political commercial capital, Gondar town. In the 16th century, Muslims from the Adal Sultanate embarked on a Conquest of Abyssinia (Futuh al Habash) under the command of Ahmad ibn Ibrahim al Ghazi (referred to as Gragn Mohammed or "Mohammed the left handed" in Amharic). Under the former Emperor Haile Selassie, Muslim communities could bring matters of personal and family law and inheritance before Islamic courts; many did so and probably continued to do so under the revolutionary regime. However, many Muslims dealt with such matters in terms of customary law. For example, the Somali and other pastoralists tended not to follow the requirement that daughters inherit half as much property as sons, particularly when livestock was at issue. In parts of Eritrea, the tendency to treat land as the corporate property of a descent group (lineage or clan) precluded following the Islamic principle of division of property among one's heirs.
Бірінші хиджра
Мәккелдегі мешіт. Мұхаммед пайғамбар өзінің ізбасарларының Меккедегі қуғын-сүргінге ұшырағанын көргенде, оларға солтүстік Эфиопияға, Абиссинияға барып, "ешкімге зұлымдық жасамайтын патшаны" табуға кеңес берді. Бұл Ислам тарихындағы алғашқы хижра (көшпенділік) болды. Оның ізбасарлары көпқұдайшылардың кесірінен қуғын-сүргінге ұшырады, олар әлсіз мұсылмандарға зиян келтіріп, бай мұсылмандарды шантаж жасады, бұл бизнестің күрт төмендеуіне әкелді. Мұсылмандар бастан кешкен зұлымдық ақырында адамдардың дінге келуіне себеп болды, ал басқалары исламдық сенімдерін сақтады. Абдулла ибн Масуд жаңа мұсылман болып, бір мүшесінің кеңесімен Құранды Масжид әл-Харамда оқуға бел буды, себебі Құрайш халқы оны естімеген еді. Абдулла осыны істеді, көпқұдайшылар таңғалып, аяттардың оларға әсер етуін тоқтату үшін оны қан шыққанша ұрып-соқты. Харар қаласы Шығыс Эфиопияда орналасқан және 16 ғасырда ислам орталығы ретінде маңызға ие болды. Харарды дугел – жергілікті Хаши тасынан саз және ағашпен біріктірілген қабырға қорғайды. Ол 1567 жылы мұсылман емес Оромо тайпасының шапқыншылығынан қаланы қорғады.
thumb|right|A mosque in Mekelle. When Mohammed saw the persecution to which his followers were subjected to in Mecca, he told them to find safe haven in northern Ethiopia, Abyssinia, where they would "find a king there who does not wrong anyone." It was the first hijra (migration) in Islamic history. The persecution his followers suffered was due to polytheists who harmed the weaker Muslims and blackmailed richer Muslims, causing a severe decline in business. The abuse the Muslims endured eventually led people to convert while others held their Islamic beliefs. Abdullah ibn Masud was a new convert and participated in a Muslim group where a member suggested reciting the Qur’an in Masjid al Haram because the people of the Quraysh never heard it before. Abdullah agreed to do so and the polytheists were so amazed they pounded on him until he bled to prevent the verses from affecting them. The city of Harar is located in Eastern Ethiopia and got its role of being an Islamic center in the 16th century AD. Harar is contained by a djugel, a wall built of local Hashi stone bonded together by mud and wood and it was able to protect the city from the invasion of the non Muslim Oromo in 1567.
Ибадизм
Ибадилер халифат лауазымына лайықты ең құрметті мұсылмандар ретінде қарастырылған және олар исламның ең ерте пайда болған бағыты ретінде белгілі. Солтүстік және Шығыс Африкада, сондай-ақ Оман мен Танзанияда шамамен 500 000 ибади тұрады. Эфиопиядағы исламды зерткен Дж. Спенсер Тримингем елдегі исламның әсерін талдап, оны әртүрлі қабылдау нысандарының иерархиялық жіктемесі арқылы, «ортодоксалдық жүйе» деп аталатын түрге келтірді. Революция эфиопиялық мұсылмандардың әлеуметтік-саяси және діни жағдайына маңызды өзгерістер әкелді. Годжамда көптеген мұсылмандардың жерге қол жеткізу мүмкіндігі болмады, бірақ олар оны шешіп алудың жолдарын тапты. Салафизмнің негізгі ерекшелігі – жалғыз Құдайға сену идеясын баса назарлау. Эфиопияда салафизм тұжырымдамасы жергілікті қабірлерге бару, Пайғамбардың туған күнін тойлау және басқа да дәстүрлерге қарсы тұрумен байланысты. Шариғат соттары Эфиопия Исламды қабылдағаннан бері және елді қоршаған жағалау аймақтарында діннің ықпалы болғаннан бері бар. 1942 жылы Хадис соттарын құру туралы жарлық қабылданғанда, соттар мемлекет тарапынан ресми мойындалды. Сондай-ақ, кеңестер мұра және өсиетке қатысты мәселелерді шешуге құқылы, егер мүлікті сыйлаған немесе қайтыс болған адам мұсылман болса. Бұл Эфиопияның адам құқықтарына деген міндеттемесі туралы сұрақ тудырады, себебі шариғат соттарының қарауына жататын жеке мәртебе заңдары гендерлік дискриминацияның орын алған құқықтық саласы болып саналады.
Ibadis were allegedly seen as the most admirable Muslims to be eligible for the caliphate office and are known for being the earliest sect of Islam. There are about 500,000 Ibadis residing in North and East Africa as well as Oman and Tanzania. J. Spencer Trimingham the author of Islam in Ethiopia examined the impacts of Islam in the country and arranged his analysis by a hierarchical typology of different forms of appropriation categorized as an "orthodox system." The revolution brought forth major changes to the socio political and religious position of Ethiopian Muslims. In Gojjam, most Muslims did not have access to land, but had ways to get around it. The main aspect of Salafism is the emphasis on the idea that there is only one God. In Ethiopia, the concept of Salafism applies to the resistance of pilgrimages to local shrines, celebration of the Prophet's birthday and other practices. Sharia courts have existed in Ethiopia since the country accepted Islam and the influence of the religion in the coastal areas that is surrounding the country. The courts became officially recognized by the state in 1942 when the Proclamation for the Establishment of Khadis Courts was issued. Also, the councils decide on any questions about wills or succession given that the donor or deceased was a Muslim. It raises a question about Ethiopia's commitment to human rights because personal status laws, which are under Ethiopia's jurisdiction of sharia courts are considered an area of law which discrimination on the basis of gender is established.
Қазіргі Эфиопиядағы мұсылмандар
Бахырдардағы мешіт. Бүкіл мұсылман әлемі сияқты, Эфиопия мұсылмандарының сенімдері мен амалдары да негізінен бірдей: олар Құран мен Сүннетте қамтылған. Эфиопияда Веллодағы Кадирия тәріздес суфилік бауырластықтар да бар. Рамазан айындағы ең маңызды ислам діни амалдары, мысалы, күнделікті парыз намаздары (салат) және ораза (арабша صوم, Sawm, эфиопша ጾም, S. om немесе Tsom – христиандар да қасиетті күндерінде қолданады) қалалық және ауылдық жерлерде, отырықшы халық пен көшпелілер арасында сақталады. Эфиопиядағы көптеген мұсылмандар жыл сайын Меккеге қажылыққа барады. Эфиопияның мұсылман қауымдарында, көршілес Судан мен Сомалидегідей, көптеген адамдар белгілі бір суфилік тәртіпке мүше болмаса да, олармен байланыста болады. Дегенмен, суфилік амалдарға ресми және бейресми байланыс кең таралған. Көбінесе назар мистикалық ізденістер мен тәртіпке емес, осы тәртіптердің негізін қалаушылары мен жергілікті басшыларының рухани күштеріне шоғырланған сияқты. Қазіргі Эфиопиядағы мұсылмандар Эфиопия халықтық революциялық демократиялық фронты арқылы саяси шеттетуге қарсы белсенді түрде күресуде. Олар ЭХРДФ-тың саяси заңдылығының негізін сұрап, дінді жеке өмірге шектеуге тырысатын олардың қатаң секуляризміне қарсы тұруда. Сайлау саясатында мұсылмандар сайлау блогына көбірек қатысып келеді. Олардың талаптары: батыс қаржы институттарына қол жеткізу, ислам әлемінің басқа бөліктерімен бірігу және дін бостандығын қорғау.
thumb|right|A mosque in Bahir Dar. Much as the rest of the Muslim world, the beliefs and practices of the Muslims in Ethiopia are essentially the same: embodied in the Qur'an and the Sunnah. There are also Sufi brotherhoods present in Ethiopia such as the Qadiriyyah order in Wello. The most important Islamic religious practices, such as the daily ritual prayers (Salat) and fasting (Arabic صوم, Sawm, Ethiopic ጾም, S. om or Tsom used by Christians during their holy days as well) during the holy month of Ramadan, are observed both in urban centers as well as in rural areas, among both settled peoples and nomads. Numerous Muslims in Ethiopia perform the pilgrimage to Mecca every year. In Ethiopia's Muslim communities, as in neighboring Sudan and Somalia, many of the faithful are associated with, but not necessarily members of any specific Sufi order. Nevertheless, formal and informal attachment to Sufi practices is widespread. The emphasis seems less on the contemplative and disciplined mysticism, and more on the concentration of the spiritual powers possessed by certain founders of the orders and the leaders of local branches. Muslims in contemporary Ethiopia have become actively engaged in challenging their political marginalization through the Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front. They are persistent in wanting to engage with the EPRDF's basis of political legitimacy and challenging their forceful secularism that limits religion to the private domain. In the context of electoral politics, Muslims have become increasingly involved in voting blocs. Their demands include expanding into Western financial institutions, consolidation with other parts of the Islamic world and the right to religious expression freely.