Кіріспе

Бразилиялық саясаткер, испандық велошабандоз Хосе Серра Чирико (ʒuˈzɛ ˈsɛʁɐ; 19 наурыз 1942 жылы туған) – Бразилиялық саясаткер, конгрессмен, сенатор, жоспарлау министрі, денсаулық сақтау министрі, Сан-Паулу қаласының мэрі, Сан-Паулу штатының әкімі және Бразилияның сыртқы істер министрі.

Ерте өмір

Хосе Серра Сан-Паулудың Моока ауданында итальяндық иммигрант Франческо Серра мен итальяндық ата-аналардан туған бразилиялық Серафина Чирико отбасында дүниеге келген. Серра төменгі орта тапқа жататын отбасыдан шыққан. Оның әкесі толық сауатты болмаған және Сан-Паулудағы базарда жеміс сатушы болып жұмыс істеген, бірақ ол жалғыз баласын жоғары оқуға түсіруге мүмкіндік алды. 1960 жылдардың басында ол сол кездегі консервативті саяси жүйеге қарсы болған Ação Popular әлеуметтік-саяси қозғалысының белгілі мүшесі болды. Серра 22 жасында инженерлік білімін тоқтатты және 1964 жылы Бразилияда әскери үкімет орнатылған төңкерістен кейін елден кетіп қалды. Серра биліктің назарына Сан-Паулу университетінің Политехникалық мектебінің 4-курс студенті кезінде консервативті режимге қарсы шыққан União Nacional dos Estudantes (UNE) (Ұлттық студенттер одағы) президенті болғандықтан ілікті. Хосе Серра 1964 жылдан 1978 жылға дейін Боливияда, Францияда, Чилиде және АҚШ-та жер аударылды. Чилиде ол экономика мамандығы бойынша магистратураны бітіріп, Чили университетінде экономика пәнінен сабақ берді. Ол жерде ол Моника Альендеге (1967) үйленді, ол сол кезде Чилидің Ұлттық балетінің жетекші балеринасы болған. Олардың екі баласы болды: Вероника (1969) және Лучано (1973). АҚШ-та Хосе Серра экономика ғылымдары бойынша магистр және доктор диссертациясын қорғады (Корнелл университеті, Итака, Нью-Йорк) және кейін 2 жыл Принстон, Нью-Джерси штатындағы Жоғары оқу институтында оқыды. 1978 жылы саяси кешірімнен кейін Бразилияға оралғаннан кейін Серра Кампинас университетінде экономикадан дәріс берді, Cebrap үшін зерттеулер жүргізді және Folha de S. Paulo газетіне мақалалар жазды.

Саяси мансап

1982 жылы Франко Монтороның губернаторлығы кезінде ол Сан-Паулу штатының экономика және жоспарлау жөніндегі мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды және Монторо үкіметінің ықпалды хатшысы атанды. 1986 және 1990 жылдары Конгресске сайланып, қайта сайланды. 1994 жылы ол 6,5 миллионнан астам дауыспен Сан-Паулу штатының сенаторы болып сайланды. Сан-Паулу қаласының мэрі лауазымына алғашқы тырысы 1988 жылы өтті, онда Жұмысшы партиясының (ПТ) өкілі Луиза Эрудинна жеңіске жетті. Ол 1996 жылы қайтадан сайлауға түсті, қала әкімі сайлауына қатысу үшін жоспарлау министрі лауазымынан кетті, сайлауды Селсо Питта жеңді. Питта – оңшыл популисттік Прогрессивті партияның (ПП) басшысы Пауло Малуфтың ізбасары болды. Федералды үкіметте министр қызметін атқарғаннан кейін Серра 2002 жылы PSDB партиясынан президенттікке кандидат болды. Екінші турда ол төрт мәрте кандидат болған және ПТ партиясын құрған Луис Инасио Лула да Силвадан жеңілді. 1988 жылдан бергі барлық сайлауларда Серра Бразилияның Социал-демократиялық партиясын (PSDB) өкілдік етті, ол 1988 жылы Сан-Паулу штатының бұрынғы және болашақ губернаторлары Франко Монторо мен Марио Ковас, сондай-ақ болашақ Бразилия президенті Фернандо Энрике Кардосамен бірге Бразилия демократиялық қозғалысы партиясының (PMDB) бөлінісінен құрылды. PSDB демократтар, либералдар және социал-демократтардың коалициясы ретінде қарастырылды, ол президенттер Лула да Силва мен Дилма Русефтің солшыл Жұмысшы партиясынан (ПТ) қарағанда орталықшыл көзқарасқа ие болды. Екі партия да Сан-Паулу штатында зор қолдауға ие, бірақ 1994 жылдан бері штатты PSDB басқарып келеді. Серра Фернандо Энрике Кардосаның президенттігі кезінде (1994–2002) саяси аренада танымал болды, ол жоспарлау министрі, кейін денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды. Серра Денсаулық сақтау министрлігінде қызмет еткен кезде, кедей халыққа дәрі-дәрмектерге қолжетімділікті кеңейткен генерикалық дәрі-дәрмек индустриясы және Бразилияның тамақ және дәрі-дәрмектерді реттеу агенттігі ANVISA құрылды. Темекі жарнамасының барлық түрлеріне тыйым салынды және темекі пакеттерінде темекі шегумен байланысты аурулардың суреттері міндетті түрде көрсетілуі керек болды.

Сан-Паулу қаласының әкімі

2004 жылы Сера Сан-Паулу қаласының әкімі болып сайланды, екінші турда бұрынғы әкім Марта Суплициді жеңді. Сера француздық "Nuit Blanche" фестивалінен шабыттанған 24 сағаттық мәдени фестиваль – Virada Cultural-ды құрды. Ол сондай-ақ Сан-Паулу метросында Bilhete Único жүйесін енгізді. Сера 2006 жылғы сайлауда PSDB партиясынан президенттікке үміткер болуға ниеттенді, бірақ 14 наурызда 2006 жылы Сан-Паулу штатының губернаторы болып сайлануға шешім қабылдады. Ол Сан-Паулу қаласының әкімдігінен кетті, әйтсе де төрт жылдық мерзімін аяқтауға берген уәдесін бұзды. Әкімнің орынбасары Гилберто Кассаб қызметке кірісіп, 2012 жылға дейін қала әкімі болып қалды. Сера губернаторлық сайыста жеңіске жетіп, 2007 жылдың 1 қаңтарында Сан-Паулу штатының губернаторы қызметін бастады.

Бразилия мұнай кен орындары

Серраның сайлау кампаниясын ExxonMobil және Chevron сияқты американдық мұнай компаниялары қолдады. Ол Бразилияның теңіз асты тұз қабатындағы жаңа мұнай кендерінің құқығын сол компанияларға сатуға жасырын уәде берді, бұл да Силваның моделін кері қайтарды. Серра мемлекеттік мұнай компаниясы Petrobras-тың теңіз асты тұз қабатындағы мұнай кен орындарының бас операторы рөлін тоқтатты, олардың құны шамамен 3 триллион долларға бағаланады – бұл Бразилияның жалпы ішкі өнімінен (ЖІӨ) екі есе көп. WikiLeaks Серраның сайлауда жеңіске жеткен жағдайда Chevron компаниясына Petrobras-тан бақылауды беру үшін қорғауға уәде бергенін көрсететін бірнеше құжатты жариялады.

Қазіргі Бразилия саясатындағы рөлі

Серра 2002 жылы Бразилияның Социал-демократиялық партиясының (PSDB) президенттік сайлауға үміткері болды, бірақ Луиз Инасио Лула да Силваға (Лула) жеңілді. 2004 жылы ол Сан-Паулу қаласының әкімі болып сайланды, сайлаудың екінші кезеңінде дауыстардың 55% жинады, өкіметтік өкілдік мерзімі аяқталғанша қызметте қалуға публично уәде берген соң. Дегенмен, ол 15 айдан кейін 2006 жылы Сан-Паулу облысының губернаторы лауазымына үміткер болу үшін кетіп, бірінші турда дауыстардың шамамен 60% жинап сайланды. Серра 2010 жылғы сайлауда ПСДБ кандидаты ретінде Бразилия президенттігіне қайта үміткер болады деп жариялады. Ол өз партиясынан, сондай-ақ Социалистік халық партиясынан (ППС) және Демократтар партиясынан (ДЭМ) қолдау алды. Оның басты қарсыласы – Жұмысшылар партиясының (ПТ) кандидаты Дилма Русеф болды. Серраның үміткерлігін O Estado de S. Paulo және британдық Financial Times газеттері қолдады. 2010 жылдың 3 қазанында өткен сайлаудың бірінші турында Жасыл партияның кандидаты Марина Сильва күтпегендей күшті көрсеткеніне байланысты, 2010 жылдың 31 қазанында Сера мен Русеф арасында екінші тур сайлауы өтті, онда Русеф дауыстардың 56%-ын алып жеңіске жетті, ал Сера 44% дауыс жинады. 2012 жылдың ақпан айында Серра Сан-Паулу қаласының әкімі лауазымына үміткер болады деп мәлімдеді, бұл оның екінші, бірақ еңбектік мерзімі болғанымен, ол алғашқы мерзімін аяқтамай-ақ қызметтен кеткен еді. 2012 жылғы жергілікті сайлаудың екінші турында ол Жұмысшылар партиясының кандидаты Фернандо Хаддадтан жеңілді. 2021 жылдың тамызында Серраға Паркинсон ауруы диагнозы қойылды және ол Сенатта медициналық демалысқа шықты, 2022 жылдың ақпанында қайта оралды. Кейіннен ол Социал-демократиялық партияның шақыруымен Депутаттар палатасына үміткер болуға шешім қабылдады. Серра 88 926 дауыс жинап, ПСДБ тізімінде бесінші орынға ие болды, бірақ Конгресске сайланбады.