Кіріспе
АҚШ-тың Техас штатында сөйленетін муског тілі. Алабама, сондай-ақ Алибаму деп те аталады, – Техас штатының Алабама-Кушатта тайпасының сөйлейтін жергілікті американ тілі. Бұрын Оклахома штатының Алабама-Квасарте тайпалық қалашығында да қолданылған, бірақ қазір Оклахомада Алабама тілінде сөйлейтін адам қалмаған. Бұл муског тілінің бір тармағы және жоғалып кеткен Мукласа және Тускеги тілдерімен туыс екені саналады. Алабама тілі Коасати және Апалачи тілдерімен жақын, ал Хитчити, Чикасау және Чоктау сияқты басқа муског тілдерімен алыс байланыста.
Alabama, also known as Alibamu, is a Native American language, spoken by the Alabama Coushatta tribe of Texas. It was once spoken by the Alabama Quassarte Tribal Town of Oklahoma, but there are no more Alabama speakers in Oklahoma. It is a Muskogean language, and is believed to have been related to the Muklasa and Tuskegee languages, which are no longer extant. Alabama is closely related to Koasati and Apalachee, and more distantly to other Muskogean languages like Hitchiti, Chickasaw and Choctaw.
Тарих
Алабама тайпасы еуропалықтармен алғаш рет 1540 жылы Эрнандо де Сото келгенде кездесті. (Де Сотоның басқа да байланыс жасаған тайпалары туралы оқыңыз) 18 ғасырда француздар Мексика шығанағына келді және болашақ Мобил, Алабама қаласы орналасқан жерде бекініс салды. Алибаму және Коасати тайпалары Крик конфедерациясының құрамына кірді. Олар басқа Крик тайпаларына қарағанда британдық қоныс салушылармен аз байланыста болды. 18 ғасырдың ортасында британдық қоныс салушылар аймаққа көптеп келген кезде, француздар француздар мен үндістер соғысында жеңілгеннен кейін жерді британдықтарға берген соң, олар бірінші болып кетіп қалды. Сонымен қатар, басқа тайпалардан да қысым көрген Алабама және Кушатта тайпалары қазіргі Миссисипи штатындағы қуатты Чоктау тайпасынан қашуды қалады. Олар болашақ штаттардың аумақтарына көшіп, бірінші кезекте Луизианаға, содан кейін Техасқа барды. 1795 жылы Кушатта тайпасы Шығыс Техастағы Үлкен бұталы аймаққа келді. 1805 жылы шамамен 1000 Алабама Техас штатының Тайлер округіндегі Персик ағашы ауылына келді. Екі тайпа жаңа жерлерін бірге аралап, аң аулап, тығыз достық қарым-қатынас орнатты. 19 ғасырдың басында Техас Конгресі әр тайпаға Тринити өзенінің бойындағы екі учаске жер берді. Бірақ олардың жерін көп ұзамай еуропалық америкалық қоныс салушылар басып алды, осылайша олар үйсіз қалды. Техас губернаторы Сэм Хьюстон штатының Алабама тайпасы үшін жер сатып алуын ұсынды. Кушатта тайпасы үшін жер сатып алуға қаражат бөлінгенмен, жер ешқашан сатып алынбады. Неке арқылы немесе арнайы рұқсат алып, көптеген Кушатта тайпасы Алабама тайпасына берілген жерге қоныстанды. Басқа Кушатта тайпасы Луизиана штатының оңтүстігіндегі Қызыл өзенге жақын жерде қалды. Олардың көптеген ұрпақтары бүгінгі күні федералдық деңгейде танылған Луизиана Кушатта тайпасының мүшелері болып табылады. Алабама және Кушатта тайпаларының қалалары "қызыл" және "ақ" қалаларға бөлінді. "Ақ" қалалар бейбітшілікті сақтаумен және баспана берумен айналысты, ал "қызыл" қалалар әскери науқандарды жүргізуге жауапты болды. "Қызыл" және "ақ" қалалары болғанымен, Алабама Кушатта тайпасы өзін бейбітшілік сүйгіш халық деп есептеді. 1820 жылға қарай Шығыс Техаста, Үлкен бұта деп аталатын аймақта үш негізгі Алабама қаласы және үш ірі Кушатта қаласы болды. 1854 жылы Алабама тайпасына Полк округінде жер берілді. Келесі жылы, сондай-ақ Полк округінде, Кушатта тайпасына жер берілді. 1859 жылы Кушатта тайпасының жер иелігіне ақ түсті қоныс салушылар талас қойды. Кушатта тайпасы жер иелігінен айырылғаннан кейін Алабама тайпасы оларды өз жерлеріне қоныстандыруға шақырды. 1928 жылы федералдық үкімет резервация маңында қосымша жер сатып алу үшін үлкен грант берді; ол "Алабама және Кушатта тайпаларына" берілді. Сол кезден бері резервация ресми түрде "Алабама Кушатта" деп аталады. Тайпалардың шығу тегі туралы мифтер олардың өзара байланысына баса назар аударады. Бір миф бойынша, екі тайпа бір кипарис ағашының екі жағынан шыққан. Тағы бір аңыз 1857 жылы Үндістан аумағындағы ең көне Крик тайпасының бірінен алынған Се ко пе чиден жазылған. Ол тайпалар Кохауба және Алабама өзендерінің арасындағы жерден шыққан деді. Алабама Кушатта тайпасының символы Миссисиппи мәдениетіне дейінгі дәуірден келген: екі біріккен тоқылдақ, қазір екі тайпа арасындағы байланыстың символы.
Әуелі дауыстылар
Үш дауысты дыбыс бар, дауыстының ұзындығы мағынаны ажыратады. Дауысты дыбыстар белгілі бір морфологиялық жағдайларда мұрындықтана алады.
Просодия
Алабама штатында әдетте соңғы буын негізгі екпінді алады, бірақ екпінді өзгертетін кейбір грамматикалық өзгерістер бұл ережені бұзуы мүмкін. Сондай-ақ, екі қарсы дауысты тоннан тұратын биік тонды акцент жүйесі бар: жоғары деңгейлі және жоғары төмендейтін. Бұл екі фонемалық тонның дауыстының ұзындығына және жақын тұрған дауыссыз дыбыстарға қарай әртүрлі аллофониялық түрлері болады.