Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі

Gerbera jamesonii – астралылар (немесе композиттер) тұқымдасының ішіндегі базалық Mutisieae тайпасына жататын Gerbera туысына тиесілі гүлді өсімдіктер түрі. Бұл өсімдік Оңтүстік-Шығыс Африкаға тән және көбінесе Барбертон ромашкасы, Трансвааль ромашкасы деп аталады, ал африкаанс тілінде Барбертонсе madeliefie немесе Rooigousblom деп белгілі. Ол Гербераның алғашқы түрі болып, 1889 жылы Дж. Д. Хукердің Кёртистің ботаникалық журналында зерттелген ғылыми сипаттаманың нысаны болды.

Этимология

Бұл туыс неміс ботаник және дәрігері Траугот Гербердің (1710 — 1743) құрметіне аталған. Gerbera jamesonii түрі Барбертон қаласының жанында өсімдік жинаған Роберт Джеймсонның құрметіне аталған. Түрлік атауды Оңтүстік Африканың көрнекті ботаниктері Гарри Болус ұсынған, бірақ оны алғаш рет 1888 жылы Ричард Уиллс Адлам жариялаған, демек, оған жатқызу керек.

Сипаттама

Gerbera jamesonii – 75 см-ге дейін биіктігі жететін, жалаңаш гүлшоғырлы, көп жылдық шөптесін өсімдік. Сабақтары ұзын, терең иілген немесе тілімделген жапырақтары 15–42 (көбінесе 68 см-ге дейін) ұзын, 4–14 см енді және розетка түрінде жиналған. Өсімдік 4–5 см диаметрлі, әдетте қызыл-сары (сирек сары, қызыл, ақ, қызғылт) сәулелі гүлдер (қалқан гүлдер) құрайды. Қыркүйектен желтоқсанға дейін гүлдейді және жыныссыз жолмен көбейеді. Тұқымдары жібектей қылтан тәрізді қаптамамен жабылған.

Тарату

Gerbera jamesonii Мпумаланга, Лимпопо және Эсватиниге ендемик. Өсімдік Латын Америкасы, Экваторлық Африка және Оңтүстік-Шығыс Азияның бірнеше еліне әкелінген.

Экология

Бұл түр теңіз деңгейінен 500-ден 1670 метрге дейінгі биіктікте, тасты беткейлерде, орманды жерлерде өседі, көбінесе көлеңкеде немесе бұталар мен ағаштардың арасында. Гүлдері аралар және басқа да жәндіктермен тозаңданады. Тұқымдары жеңіл және желмен оңай таралады.

Қолданылуы

Бұл түр Гербераның барлық мәдени егілген түрлерінің ата-тегі болып табылады, немесе олар 1890 жылдары Англияның Кембридж қаласында Р. И. Линч жасаған Гербера джемезони және Гербера виридифолияның будандасуынан пайда болған. Ол гибридті Gerbera × cantebrigiensis деп атады, бүгінде ол Gerbera × hybrida деп белгілі. Қазіргі таңда мыңдаған сорттары бар және олар гүл өсірудегі ең маңызды дақылдардың бірі болып табылады, роза, хризантема, гвоздика, лилия және тюльпан сияқты әлемдік сауда нарығында кең таралған. Көбінесе танымал сорттары: "Сазу", "Сангрия", "Розалин", "Розовый элегант", "Тропик бленд", "Питон", "Зимняя королева", "Саванна", "Примроза" және тағы да көптеген түрлері бар. Олар тіндік мәдениет және тұқым арқылы көбейтіледі.

Мәдениетте

Мпумаланга провинциясының туы мен гербінде осы гүл бейнеленген.

Құрт-құмырсқалар

Өсімдік шырыңқандары Афидалар. Жапырақ кеніші Liriomyza trifolii. Жылыжай ақұялары Trialeurodes vaporariorum және Bemisia tabaci. Трипстер Thrips tabaci және Heliothrips haemorrhoidalis.