Кіріспе

Америка революциялық соғысының Саратога науқанындағы шайқас – Хаббардтон шайқасы, Вермонт штатының Хаббардтон ауылында болған Америка революциялық соғысының Саратога науқанындағы шайқас. Вермонт сол кезде даулы аймақ болып саналды, кейде «Нью-Гэмпшир гранттары» деп аталды және оны Нью-Йорк, Нью-Гэмпшир, сондай-ақ жаңадан құрылған, әлі мойындалмаған, бірақ іс жүзінде тәуелсіз Вермонт үкіметі талап етті. 1777 жылдың 7 шілдесіне таяу, генерал Саймон Фрейзер басқаратын британдық әскерлер Тикондерога фортынан шегініп келе жатқан американдық тыл күзетін қуып жетеді. Бұл революция кезінде Вермонтта болған жалғыз шайқас еді. (Бенингтон шайқасы қазіргі Нью-Йорк штатындағы Уоллумсак ауданында болды.) Американдықтардың Тикондерога фортынан шегінуі 5 шілдеде, британдық артиллериясы фортты бақылайтын Дефайанс тауында (Жылан тауы және Қант қыраты) көрінгеннен кейін басталды. Генерал Артур Сент-Клэр армиясының көп бөлігі Хаббардтон арқылы Кастлтонға шегінді, ал Сет Уорнер басқаратын тыл күзеті Хаббардтонда демалып, артта қалғандарды жинау үшін тоқтады. Генерал Фрейзер 6 шілдеде американдықтардың шегінуі туралы хабардар болып, дереу оларды қуа жөнелді, генерал Джон Бургойнге мүмкіндігінше тезірек күштерді жіберу туралы бұйрық қалдырды. Сол түні Фрейзер Хаббардтоннан бірнеше шақырымдай жерге лагерь құрды, ал неміс генералы Фридрих Адольф Ридезель күштерді күшейтумен келді және бірнеше шақырым қашықтықта лагерь құрды. Таңертең ерте тұрып, Фрейзер Хаббардтонға жетті, онда ол американдық тылдың бір бөлігін күтпеген жерден шабуылдады, ал қалғандары қорғаныс шебін құруға үлкерді. Қызу шайқаста американдықтар кері шегінді, бірақ Фрейзердің сол қанатын айналып өтуге жайлы келді, бірақ Ридезель мен оның неміс күштері келгеннен кейін американдық әскерлер шашырап кетті. Бұл шайқаста британдықтар көп шығынға ұшырады, сондықтан негізгі американдық армияны қуа алмады. Көптеген американдық тұтқындар Тикондерогаға жіберілді, ал британдық әскерлердің көпшілігі Бургойн армиясына қосылу үшін Скенсбороға бет бұрды. Американдықтардың шашыраған қалдықтарының көпшілігі Хадсон өзеніне қарай бет алған Сент-Клэр армиясына қосылуға асықты.

Өмірбаян

1777 жылы генерал Джон Бургойн Гудзон өзені аңғарына бақылау орнату мақсатымен маусым айының соңында 8000 сарбаздық әскерін Шамплейн көлі арқылы жылжытып, 1 шілдеде Тикондерога бекінісіне жетті. 5 шілдеде генерал Артур Сент-Клэр басқаратын Тикондерога бекінісін және оның көмекші қорғаныстарын қорғаған американдық әскерлер Бургойн әскерінің бекініске қарап тұрған биікке артиллериялық қарулар орналастырғанын байқады. Олар сол түні бекіністен шығып кетті, ал әскердің көп бөлігі даулы Нью-Гэмпшир аймағындағы Хаббардтонға қарай қиын жолмен (жергілікті тұрғындар қазір оны 1776 жылғы Хаббардтон әскери жолы деп атайды) аттанды. Ауа райы ыстық әрі ашық болды, ал жылдамдық тым жоғары және шаршатар болды; әскердің көп бөлігі 48 шақырым қашықтықты жүріп, 6 шілдеде кешке Кастелтонға жетіп, лагерь құрды.

Британ әскерлері қуып жетеді

Британдық генерал, шотланд Саймон Фрейзер 6 шілде күні таңертең американдықтардың Тикондероганы тастап кеткенін анықтады. Генерал Бургойнге хабар қалдырып, ол 9-шы, 29-шы, 34-ші және 62-ші полктердің гранадерлері, 24-ші, 29-шы, 34-ші, 53-ші және 62-ші полктердің жеңіл жаяу әскерлері, сондай-ақ 24-ші полктің екі ротасы, шамамен 100 лоялист және үнді барлаушыларымен оларды қуалауға шықты. Бургойн Ридеселге оларға қосылуды бұйырды; ол Брансуик жагерлері мен гранадерлерінің бірнеше ротасымен жолға шықты және қалған әскерлеріне мүмкіндігінше жылдам келуді бұйырды. Фрейзердің алдыңғы жасағы полковник Эбенезер Фрэнсистің 11-ші Массачусетс полкінен бірнеше шақырым қашықтықта болды, ол Сент-Клэрдің артқы күзетінің қызметін атқарды. Франсис пен Хейлдің әскерлері келгенде, Уорнер Сент-Клэрдің бұйрығына қарамастан, Кастелтонға қарай жылжудың орнына түнді сол жерде өткізуге шешім берді. Квебекке жасалған шабуыл кезінде тыл күзетімен тәжірибе жинаған Уорнер лагерьлерді Монумент төбесінде қорғаныс позициясына орналастырды және Тикондерогаға баратын жолды күзету үшін патрульдер ұйымдастырды. Барон Ридесел Фрейзерді сағат 16:00 шамасында қуып жетіп, оның әскері лагерь құрғанша одан әрі жылмаса екенін айтты. Фрейзер Ридеселдің өкілеттігінен жоғары тұрғанын мойындап, оның ұсынысына келісті, сондай-ақ ол жауға шабуыл жасауға уәкілеттік алғанын және ертеңгі сағат 03:00-де лагерьден шығатынын мәлімдеді. Одан кейін ол Хаббардтоннан шамамен 4,8 шақырым қашықтықтағы орынды тауып, сол жерде түнге орналасты. Ридесел өзінің шамамен 1500 әскерінің келуін күтіп, лагерь құрды.

Шабуыл

Фрейзердің әскері таңғы сағат 3-те көтерілді, бірақ қараңғылықтың салдарынан көп уақытты үлгермеді. Ридесел таңғы сағат 3-те таңдаулы әскерлерімен бірге лагерін тастап, Фрейзер таңертеңгі уақытта Хаббардтонға келгенде одан әлі де артта қалды және алғашқы шайқаста шашыраған Хейл полкінің бөлімдерін жартылай күшпен таңқалдырды. Генерал Сент-Клэрден келген хабаршы британдықтар Скенсбороға жеткенін, онда шегініп келе жатқан армияның бөлімдері қайта жиналуды жоспарлағандарын және енді Гудзон өзеніне басқа бағытпен жету қажеттігін жеткізді. Сент-Клэрдің бұйрығы бойынша оны дереу Ратландқа еріп бару керек болды. Францистің әскері сағат 7:15 шамасында британдық алғы шеп олардың артындағы төбені басып өте бастағанда маршқа дайындалды. Массачусетс штатының сарбаздары жылдамдап қатарға тұрып, шаршаған британдықтарға қарсы күшті атыс ашты. Генерал Фрейзер жағдайды бағалап, Ридесел келгенше оны ұстап тұруға үміттенген өзінің сол жағын қауіпке тікелейтін американдықтардың сол жағын айналып өтуге жасақ жіберуді шешті. Ридесел тағы бір төбенің басына жетіп, американдық қатар, енді Хейл полкінің бөлімдерін қамтитын, Фрейзердің сол жағына қысым жасап жатқанын көрді. Сондықтан ол Фрейзердің қанатын қолдау үшін гранадиерлерін жіберіп, ягерлерді американдық орталыққа қарсы бағыттады. Соғыстың басында Сент-Клэр алыстан оқ атысын естігенін білді. Ол дереу Генри Брокхолст Ливингстон мен Айзек Даннды Хаббардтонға ең жақын жерде орналасқан ополчениелерді қолдау үшін жолға жіберді. Монумент төбесіндегі қауіпсіз орынға шегінген американдықтар бірнеше күшті британдық шабуылдарды тойтарды, бірақ полковник Фрэнсис қолына оқ тиді. Америкалық қанаттар бұрылып, олар қоршауға түспеу үшін ашық даладан қашқындауға мәжбүр болды. Полковник Фрэнсис британдықтардың шабуылынан қашып бара жатқанда мылтық оғынан қаза тапты және әскерлер шашырап, елді мекенге тарады.

Салдары

Америкалық артқы саптың қалдықтары Рутландқа қарай негізгі әскерге қосылу үшін жолға шықты. Фрейзердің скауттары мен индейлердің мазалауына ұшыраған, тамақ пен баспанасыз кейбіреулері әскерге жетуге бес күн жұмсады. Ливингстон мен Данн Кастлтон жолында шегініп келе жатқан американдықтармен кездесті. Олар Хаббардтон шайқасы туралы хабармен Кастлтонға оралды, содан кейін Сент-Клэр әскерді 12 шілдеде жеткен Форт-Эдвардтағы американдық лагерьге қарай бастады. Артқы саптан қалған американдықтардың ішінде полковник Хейл мен 230 адамнан тұратын отряд тағы тұтқындалды. Құрмет көрсету белгісі ретінде британдықтар полковник Френсисті Брансуик сарбаздарымен бірге жерледі. Барон Ридесел мен Брансуик әскерлері келесі күні Скенсбороға аттанды. Олардың кетуі Фрейзерді "Американың ең наразылық тудыратын бөлігінде", әр адамның тыңшы болған жерде, 600 шаршаған әскермен, көптеген тұтқындар мен жараланғандармен және маңызды жабдықтарсыз қалдырды. 9 шілдеде ол 300 тұтқынды, жеңіл күзетпен, бірақ қашқан жағдайда жазалау туралы ескертумен Тикондерогаға жіберді, ал ол өзі шаршаған әскерін Кастлтонға, содан кейін Скенсбороға бастады. Көптеген американдықтар тұтқынға алынып, Тикондерога фортына қайтарылса да, Сент-Клэр әскерлерінің басым бөлігі қашып құтылды, бұл Беннингтон және Саратога шайқастарында американдықтардың жеңіске жеткеніне әкелді. Хаббардтон шайқасы британдықтардың тактикалық жеңісі болды, себебі британдықтар американдық артқы сапты жеңді. Неміс әскерлерінің жеке тізімінде 10 қаза тапқан және 14 жараланған, барлығы 50 қаза тапқан және 143 жараланған адам тіркелді. Тарихшы Ричард М. Кетчем британдықтардың 60 қаза тапқан және 168 жараланған деген басқа деректер келтіреді. 1971 жылы шайқас алаңы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді және жыл сайынғы төңкеріс соғысының қайта жаңғырту орындарына айналды. Сайттағы келушілер орталығында Хаббардтон шайқасының тарихын баяндайтын және оны төңкеріс соғысының аясында қарастыратын тұрақты көрме бар. Хаббардтон шайқас жолында шайқастың маңызды тұстары мен орындарын көрсететін түсіндірмелік тақтайшалар орналасқан.

Танымал мәдениетте

Бұл шайқас "Time Chasers" фильмінің шешімі үшін фон ретінде пайдаланылған. Шабуыл алаңы Вермонт штатының Рутленд қаласынан солтүстік-батысқа қарай шамамен 20 миль жерде, фильмнің көп бөлігі осы жерде түсірілді.