Чарли және шоколад фабрикасы: Тим Бёртонның фантастикалық фильмі

Кіріспе

2005 жылы Тим Бертонның «Чарли және шоколад фабрикасы» – Тим Бертонның режиссерлік еткен және Джон Августтың сценарийі бойынша Роальд Дальдың 1964 жылы жазылған британдық романының негізінде түсірілген музыкалық фантастикалық фильм. Фильмде Джонни Депп Вилли Вонка рөлінде, ал Фредди Хаймор Чарли Бакет рөлінде ойнаған. Сондай-ақ, Дэвид Келли, Хелена Бонэм Картер, Ноа Тейлор, Мисси Пайл, Джеймс Фокс, Дип Рой және Кристофер Ли сияқты актерлер қатысқан. Сюжет желісінде Чарли басқа төрт баламен бірге өткізілген сайыс жеңімпазы болып, Уонканың шоколад фабрикасына экскурсияға қатысады. «Чарли және шоколад фабрикасының» екінші бейімделуі 1991 жылы басталды, нәтижесінде Warner Bros. студиясы Даль отбасына толық шығармашылық бақылау құқығын берді. Бертонның қатысуына дейін Гари Росс, Роб Минкофф, Мартин Скорсезе және Том Шадьяк сияқты режиссерлер жобаға тартылған, ал Билл Мюррей, Николас Кейдж, Джим Керри, Майкл Китон, Брэд Питт, Уилл Смит, Адам Сэндлер және тағы да басқа актерлер Вонка рөліне қарастырылған немесе студиямен келіссөздер жүргізген. Бертон бірден өзімен үнемі жұмыс істейтін Депп пен Дэнни Эльфманды жобаға шақырды. «Чарли және шоколад фабрикасы» – Бертонның режиссерлік еткен алғашқы музыкалық фильмі және «Рождество алдындағы қорқыныш» фильмінен кейін Эльфманның жазған әндері мен вокалын пайдаланып фильмнің саундтрегіне үлес қосқан алғашқы туындысы. Фильм түсірілімі 2004 жылдың маусым айынан желтоқсан айына дейін Ұлыбританиядағы Пайнвуд студиясында өтті. Компьютерлік графиканы кеңінен пайдаланбаған Бертон кітаптағы текстураға берілген назарды еске түсіретін, салынған декорациялар мен нақты эффекттерді қолданды. Вонканың шоколад бөлмесі Пайнвудтағы 007 сахнасында жасалма шоколад шарлағы мен өзенімен бірге салынды. Верика Солттың жойылуы үшін қолданылған бадамды жаңғақтар туған сәттен бастап жаттықтырылды. Актер Дип Рой әрбір Омпа-Лумпа рөлін жеке-жеке орындады, цифрлық түрде көшірме жасалмады. Бертон бұл фильмді өзі де режиссерлік еткен «Көздері тірі қабір» анимациялық фильмімен бір уақытта түсірді. Фильмді насихаттау мақсатында Вилли Вонка тақырыбындағы шоколад таяқшалары сатылды және «Алтын билет» іздеу акциясы ұйымдастырылды. Фильмді Бродвейдегі мюзикл ретінде көрсету жоспарлары іске аспады. «Чарли және шоколад фабрикасы» 2005 жылдың 10 шілдесінде көрсетілімге шықты, ал АҚШ-та 15 шілдеде шықты. Фильм көрермендер мен сыншылар тарапынан жағымды пікірлер алды, оның визуалды тартымдылығы мен еңбектің қараңғы тонға ие болуы жоғары бағаланды. Фильм сонымен қатар кассалық табысқа ие болды, 475 миллион АҚШ доллары жинап, 2005 жылғы әлемдік кино табысы бойынша сегізінші орынды иеленді. Фильм 78-ші «Оскар» сыйлықтарында «Ең үздік костюм дизайны» номинациясына ие болды, ал Депп «Алтын глобус» сыйлығына «Мюзикл немесе комедиядағы ең үздік актер» номинациясы бойынша ұсынылды. Бүгінгі күнге дейін бұл Тим Бертонның ең көп табыс әкелген екінші фильмі болып табылады.

2005 film by Tim Burton

Charlie and the Chocolate Factory is a 2005 musical fantasy film directed by Tim Burton and written by John August, based on the 1964 British novel of the same name by Roald Dahl. The film stars Johnny Depp as Willy Wonka and Freddie Highmore as Charlie Bucket, alongside David Kelly, Helena Bonham Carter, Noah Taylor, Missi Pyle, James Fox, Deep Roy, and Christopher Lee. The storyline follows Charlie as he wins a contest along with four other children and is led by Wonka on a tour of his chocolate factory. Development for a second adaptation of Charlie and the Chocolate Factory began in 1991, which resulted in Warner Bros. providing the Dahl estate with total artistic control. Prior to Burton's involvement, directors such as Gary Ross, Rob Minkoff, Martin Scorsese, and Tom Shadyac had been involved, while actors Bill Murray, Nicolas Cage, Jim Carrey, Michael Keaton, Brad Pitt, Will Smith, Adam Sandler, and many others, were either in discussion with or considered by the studio to play Wonka. Burton immediately brought regular collaborators Depp and Danny Elfman aboard. Charlie and the Chocolate Factory represents the first musical film directed by Burton and the first time since The Nightmare Before Christmas that Elfman contributed to a film score using written songs and his vocals. Filming took place from June to December 2004 at Pinewood Studios in the United Kingdom. Rather than using computer generated environments, Burton primarily used built sets and practical effects, which he claimed was inspired by the book's emphasis on texture. Wonka's Chocolate Room was constructed on the 007 Stage at Pinewood, complete with a faux chocolate waterfall and river. Squirrels were trained from birth for Veruca Salt's elimination. Actor Deep Roy performed each Oompa Loompa individually rather than one performance duplicated digitally. Burton shot the film simultaneously alongside the stop motion animated film Corpse Bride, which he also directed. Willy Wonka themed chocolate bars were sold, and a Golden Ticket contest was launched as part of the film's marketing campaign. Early plans to promote the film with a Broadway theatre musical were not realized. Charlie and the Chocolate Factory premiered on July 10, 2005, and was released in the United States on July 15 to positive critical reviews, who commended it for its visual appeal and dark tone. It was also a box office success, grossing US$475 million and becoming the eighth highest grossing film worldwide in 2005. The film received a nomination for Best Costume Design at the 78th Academy Awards, while Depp was nominated for the Golden Globe Award for Best Actor – Musical or Comedy. It remains Tim Burton's second highest grossing film to date.

Сюжет

Чарли Баккет – отбасымен бірге Вонка фабрикасының жанында кедейлікте өмір сүретін мейірімді және сүйкімді бала. Компания иесі Вилли Вонка өнеркәсіптік шпионажға байланысты туындаған мәселелерге байланысты фабрикасын көптен бері жұрттан жапқан, бұл оның барлық қызметкерлерінің, тіпті Чарлидің атасы Джоның та жұмыссыз қалуына себеп болды. Сонымен қатар, Чарлидің әкесі де тіс пастасы фабрикасындағы жұмысынан босатылған, бірақ ол Чарлиге осы туралы айтпайды. Бір күні Вонка бүкіл әлем бойынша бес кездейсоқ Вонка шоколадтарының ішіне алтын билеттер салынып, байқау жариялайды. Жеңімпаздар фабрика бойынша толық тур жасап, өмір бойына шоколадпен қамтамасыз етіледі, ал тур соңында біреуі қосымша сыйлық алады. Содан кейін Вонканың сатылымы күрт өседі, ал алғашқы төрт билетті ашкөз Август Глуп, ерке Верука Солт, мақтанқор Вайолет Борегард және ызалы Майк Тиви табады. Чарли билет табуға екі рет тырысады, бірақ екі шоколадтың да ішінде бос болады. Ақырғы билеттің Ресейде табылғанын естіген Чарли ақша алып, үшінші Вонка шоколадын сатып алады. Ресейлік билеттің жалған екені анықталады, дәл сол кезде Чарли орамадан шынайы билетті табады. Ол билет үшін ақшалай ұсыныстар алады, бірақ кассир оны еш жағдайда саудаламауға ескертеді, ал Чарли үйге жүгіріп кетеді. Үйде Чарли бастапқыда билетті отбасының жағдайы жақсаруы үшін ақшаға айырбастауды ойлайды, бірақ атасы Джорджтың ынталандыру сөздерінен кейін оны сақтап қалуға шешім қабылдайды және атасы Джоны турға бірге алып келеді. Чарли мен басқа билет иелерін фабрика сыртында Вонка қарсы алады, содан кейін оларды ішке кіргізеді. Әр баланың жеке мінездік кемшіліктері оларды тәлкеуге берілуге әкеп соқтырады, нәтижесінде олар турдан шығарылады, ал Вонканың жаңа қызметкерлері – Оумпа Лумпалар олардың әрқайсысынан кейін мораль туралы ән айтады. Осы уақытта Вонка өзінің қиын балалығын еске алады және оның тіс дәрігері әкесі Уилбур оған ешқандай тәтті жеуге қатаң тыйым салған. Бір тәттіні жасырын жеп алғаннан кейін, Вонка бірден оған құмарланып, арманын орындау үшін үйінен қашып кетеді. Бірақ ол қайтып келгенде, әкесі де, үйі де жоқ еді. Турдан кейін төрт бала фабриканы тастап кетеді, ал Чарли зейнетке жақындап келе жатқан Вонканың лайықты мұрагер табуды көздегенін біледі. Чарли бесінің ішіндегі ең жақсы мінез-құлық танытқандықтан, Вонка оны отбасын тастап кетсе, онымен бірге фабрикада тұрып жұмыс істеуге шақырады. Чарли отбасының өміріндегі ең маңызды нәрсе екенін ескере отырып, одан бас тартады. Чарли мен оның отбасының жағдайы жақсарған сайын, Вонка көңілсіздікке түсіп, оның компаниясы мен сатылымы төмендейді. Соңында ол Чарлиден кеңес сұрайды және Вонкаға әкесі Уилбурмен татуласуға көмектесуді шешеді. Қайта қосылған кезде Чарли Уилбур жинаған Вонканың жетістіктері туралы газет кесінділерін көреді, ал Вонка отбасының құндылығын түсінеді, өйткені ол және Уилбур ақыры татуласады. Содан кейін Вонка Чарли мен оның отбасына фабрикаға бірге көшуге рұқсат береді.

Charlie Bucket is a kind and loving boy who lives in poverty with his family near the Wonka Factory. The company's owner, Willy Wonka, has long closed his factory to the public due to problems concerning industrial espionage, which also caused all his employees, including Charlie's Grandpa Joe, to lose their jobs. Charlie's father, meanwhile, has more recently been laid off from his own job at a toothpaste factory, although he does not admit this to Charlie. One day, Wonka announces a contest in which Golden Tickets have been placed in five random Wonka Bars worldwide, and the winners will receive a full tour of the factory as well as a lifetime supply of chocolate, while one will receive an additional prize at the end of the tour. Wonka's sales subsequently skyrocket, and the first four tickets are found by the gluttonous Augustus Gloop, the spoiled Veruca Salt, the arrogant Violet Beauregarde, and the ill tempered Mike Teavee. Charlie tries twice to find a ticket, but both bars come up empty. After overhearing that the final ticket was found in Russia, Charlie finds a banknote and purchases a third Wonka Bar. The Russian ticket is revealed to be a forgery just as Charlie discovers the real ticket inside the wrapper. He receives monetary offers for the ticket, but the cashier warns him not to trade it regardless, and Charlie runs back home. At home, Charlie initially wants to trade the ticket for money for his family's betterment, but after a pep talk from Grandpa George, he decides to keep it, and brings Grandpa Joe to accompany him on the tour. Charlie and the other ticket holders are greeted outside the factory by Wonka, who then leads them into the facility. Individual character flaws cause the other four children to give in to temptation, resulting in their elimination from the tour while Wonka's new employees, the Oompa Loompas, sing a song of morality after each. Meanwhile, Wonka reminisces on his troubled past and how his dentist father, Wilbur, strictly forbade him from consuming any candy. After sneaking a piece of candy, Wonka instantly became hooked and ran away from home to follow his dreams. When he returned, however, both his father and their house were gone. After the tour, the four eliminated children leave the factory with an exaggerated characteristic or deformity related to their elimination, while Charlie learns that Wonka, now approaching retirement, intended to find a worthy heir. Since Charlie was the least ill behaved of the five, Wonka invites Charlie to come live and work in the factory with him, provided that he leave his family behind. Charlie declines, as his family is the most important thing in his life. As Charlie and his family's life improve, Wonka becomes despondent, causing his company and sales to decline. He eventually turns to Charlie for advice, and he decides to help Wonka reconcile with his estranged father, Wilbur. During the reunion, Charlie notices newspaper clippings of Wonka's success which Wilbur collected, while Wonka realizes the value of family as he and Wilbur finally reconcile. Afterwards, Wonka allows Charlie and his family to move into the factory together.

Даму

Автор Роальд Даль 1971 жылғы фильмдік бейімдеуді мақұлдамады. Warner Bros. Pictures және Brillstein Grey Entertainment 1991 жылы Даль отбасымен «Чарли мен шоколад фабрикасының» тағы бір фильмдік нұсқасын жасау құқығын сатып алу ниетімен келіссөздер жүргізді. Сатып алу 1998 жылы аяқталды.

Анг Ли, Терри Гиллиам, Энтони Мингелла және Спайк Джонз – Даль отбасының жобаға таңдаған режиссерлерінің арасында болды. Скотт Франк 1999 жылдың ақпан айында сценарий жазу үшін Warner Bros. компаниясына жұмысқа алынды. Кітаптың жанкүйері ретінде ол 1971 жылғы фильмге қарағанда Дальдің көзқарасына сәйкес болуға ниеттенді, нәтижесінде Франк сценарийдің екі нұсқасын аяқтады. Warner Bros. және Даль отбасы екеуі де Франктің жобада қалуын қалады, бірақ ол кестелік қақтығыстарға және «Minority Report» (2002) мен «The Lookout» (2007) фильмдерімен жасалған келісімшарттық міндеттемелерге тап болды. 2002 жылдың ақпан айында Гвин Льюри жаңа сценарийді жазу үшін шақырылды. Льюри түпнұсқа кітапқа сүйенетінін және 1971 жылғы фильмдік бейімдеуді ескермейтінін айтты. Даль отбасы Льюридің Paramount Pictures үшін «The BFG» фильмінің түсірілімін жасауға жасаған жұмысына риза болғаннан кейін оны қолдады, бірақ бұл фильм ешқашан іске аспады (Paramount 1971 жылғы «Чарли» фильмінің нұсқасын таратты, кейін құқықтарды Warner Bros. компаниясына сатты). 2002 жылдың сәуір айында Мартин Скорсезе қысқа ғана уақытқа фильмге қатысты, бірақ оның орнына «Авиатор» (2004) фильмін түсіруді жөн көрді.

Алдын ала өндіріс

2003 жылдың мамыр айында Warner Bros. компаниясы 2005 жылы «Чарли және шоколад фабрикасы» фильмінің маңызды жобасы болатынын жариялады. Бёртон жобаның дамуын өзі режиссерлік еткен «Бэтмен» (1989) фильмімен салыстырды, екі фильмнің де даму жолында түрлі креативтік ізденістер болғанын айтты. Ол: «Скотт Франк ұсынған нұсқа ең жақсы, ең нақты және ең қызықты болды, бірақ одан бас тарды». Лурьдің сценарийін Памела Петтлер қайта жазды, ол Бёртонмен «Өлі күйеу жігіт» (2005) фильмінде жұмыс істеген, бірақ режиссер 2003 жылдың желтоқсанында «Big Fish» сценарийін жазған Джон Августы жаңадан бастау үшін шақырды. Август пен Бёртон екеуі де бала кезінен бері кітаптың жанкүйерлері болды. «Чарли және шоколад фабрикасы» сценарийін жазуға үш жарым апта кетті. Бёртон мен Август 1971 жылғы фильмде болмаған кітаптың көптеген бөліктерін қосты, соның ішінде үнді принсінің шоколад сарайының салынуы, Чарлидің әкесінің бейнесі және Верука Солтты аңдардың шабуы. Олар бастапқы материалға жақын болуға ниеттенсе де, Бёртон мен Август отбасылық тақырыптарды зерттеу үшін кітаптан ауытқып, Вилли Вонканың өмір жолын ашты. «Біз кітапта жоқ жаңа элементтер қостық, - деді Бёртон, - бірақ мен әрқашан бәрі кітаптың рухына сай деп ойладым». Бұл «Чарли» фильмінің соңында доктор Вонканың ұлының мансабын қабырғадағы газет кескіштері арқылы бақылап отырғанын көрсететін сахнаға ұқсас. Бёртон кейінірек: «Менің ойымша, кез келген шығармашылық ізденіс – бұл мәселелерді шешудің жолы, бір түрлі терапия, қиял арқылы шешім табу. Сондықтан да мен осылай шештім», - деді. Бёртон: «Бір жағынан, ол балалардан да қиын жағдайда», - деді. Warner Bros. Чарлидің гений болатын бала болуын қалады, бірақ Бёртон бұл сипаттамаға қарсы болды. Ол Чарлидің қарапайым бала болғанын, ешқандай қиындыққа ұшырамастай, артта тұрғанын қалады. Дастин Хоффман мен Мэрилин Мэнсон да осы рөлге үміттенеді. Питттің продюсерлік компаниясы Plan B Entertainment фильмді Warner Bros. компаниясымен бірлесіп қаржыландыруды жалғастырды.

In May 2003, Warner Bros. announced that Charlie and the Chocolate Factory would be one of their tentpole film releases for 2005. Burton compared the project's languishing development to Batman (1989), which he directed, in how there had been varied creative efforts with both films. He said, "Scott Frank's version was the best, probably the clearest, and the most interesting, but they had abandoned that." Lurie's script received a rewrite by Pamela Pettler, who worked with Burton on Corpse Bride (2005), but the director hired Big Fish screenwriter John August in December 2003 to start from scratch. Both August and Burton were fans of the book since their childhoods. Charlie and the Chocolate Factory took three and a half weeks to write. Burton and August incorporated many parts of the book that were absent from the 1971 film adaptation, including the construction of the Indian Prince's chocolate palace, the inclusion of Charlie's father, and Veruca Salt's attack by squirrels. Despite their intention to remain close to the source material, Burton and August diverged from the book to explore themes of family, and in doing so unearthed Willy Wonka's origin. "We added new elements that aren't in the book," explained Burton, "but I always felt comfortable that everything was in the spirit of the book." this mirroring a scene towards the end of Charlie where it is revealed Dr. Wonka has been following his son's career with framed newspaper articles on the walls. Burton would later reflect, "I think all artistic endeavors are a way to resolve things, a form of therapy, a fantasy of resolving something. That's why I chose to resolve it that way." Burton said, "In some ways, he's more screwed up than the kids." Warner Bros. also wanted Charlie to be a whiz kid, but Burton resisted the characterization. He wanted Charlie to be an average child who would be in the background and not get in trouble. Dustin Hoffman and Marilyn Manson reportedly sought the role as well. Pitt's production company, Plan B Entertainment, however, stayed on to co finance the film with Warner Bros.

Джонни Деппті Бёртон рөлге қарастырған жалғыз актер еді. Бұл Бёртонның Деппті рөлге шақыруына студия қарсылық танытпаған алғашқы рет болды, өйткені «Кариб теңізінің қарақшылары» (2003) фильмінің үлкен табысы Warner Bros. компаниясын Депптің басты рөлде ойнауына ынталандырды. Депп пен Бёртон өзінің Вилли Вонка бейнесін балалар телешоуларының жүргізушілерінен, мысалы Боб Кишаннан («Капитан Кенгуру»), Фред Роджерс пен Эл Льюистен («The Uncle Al Show») алды. Депп сонымен қатар әртүрлі ойын-сауық шоуларының жүргізушілерінен де шабыттанды. Бёртон бала кезінен кейіпкерлердің ерекше екенін, бірақ олар ұзақ уақыт бойы есте қалғанын еске түсіріп, былай деді: «Мен шериф шапкесін киген жігітті, немесе таңғажайып демалыс костюмін киген жігітті, немесе Капитан Кенгуруді көретінмін, ол жігіттің сәл таңғажайып шашы, мұрты мен сақалы болды. Мен ойланып: «Бұл не еді?» деймін. Бірақ олар маған күшті әсер қалдырды». Депптің айтуынша, «Мен шашты Принц Валиант сияқты қиялға келдірдім, биік маңдайша және боб, өте жаман, бірақ Вонка ұзақ уақыт бойы қамауда болғандықтан, жақсы білмейтіндіктен, ол қолданатын ескі сленг сияқты, оған ұнайтын нәрсе». Депп сондай-ақ Вонканың ерекше даусын Джордж Буш есірткіге тойған кезде қалай естілеріне байланысты жасады. Чарли Баккет, Вайолет Борегард, Верука Солт және Майк Тиви рөлдеріне кастинг АҚШ және Ұлыбританияда, ал Аугуст Глуп рөліне кастинг Германияда өтті. Бёртон «кейіпкердің өзіне ұқсас белгілері бар актерлерді» іздегенін және Майк Тиви рөлін актерлер арасынан табудың ең қиын болғанын айтты. Актер түпнұсқа фильмді көрмеді және Бёртонның түсірілімінен кейін ғана көруді шешті, оның бейнесіне әсер етпеу үшін. Адам Годли ресми түрде Мистер Тиви рөлін ойнағанға дейін, Тим Аллен, Рей Романо және Боб Сагет рөлге қарастырылды. Грегори Пек Джо баба рөліне қарастырылды, бірақ рөлді қабылдауға үлкермей қайтыс болды.

Шығару

Чарли мен шоколад фабрикасының премьерасы 2005 жылдың 10 шілдесінде Грауманның қытай театрында өтті, онда Make a Wish Foundation қорына ақша жиналды. Фильмнің актерлік құрамы мен түсірілім тобынан басқа, Лос-Анджелес премьерасына Джон Стамос, Сет Грин, Лиза Рина, Гарри Хамлин, Ларри Кинг, Фрэнки Муниз, Эмма Робертс, Limp Bizkit тобының жетекшісі Фред Дёрст және Бритни Спирс қатысты. Фильм 2005 жылдың 15 шілдесінде АҚШ-та 3770 кинотеатрда көрсетілді. Сонымен қатар, фильм сол күні Солтүстік Американың 65 IMAX кинотеатрында бірдей уақытта көрсетілу үшін цифрлық түрде жаңартылды. Ұлыбританияда премьера 17 шілдеде Лестер алаңында, 7 шілдедегі Лондондағы жарылыстан кейін он күн өткен соң өтті. Фильм 29 шілдеде бүкіл ел бойынша 531 кинотеатрда көрсетілді. «Чарли мен шоколад фабрикасының» шығуы Роальд Дальдің 1964 жылғы кітабына деген қызығушылықты қайта оятты, ол 2005 жылдың 3 шілдесінен 23 қазанына дейін «Нью-Йорк Таймс» газетінің бестселлер тізіміне енді. Бертонның фильмі 1971 жылғы киноадаптацияға деген қызығушылықты да қайта жақтандырды. Майкл Бёлльнердің айтуынша, ол «Вилли Вонка және шоколад фабрикасы» фильмінде Август Глоп рөлін сомдаған, алғашқы адаптация Германияда Бертонның нұсқасы шыққанға дейін көпшілікке белгісіз болған.

Маркетинг

2000 жылдың ақпан айында «Чарли мен шоколад фабрикасы» фильмінің дамуының басында Warner Bros. компаниясы фильмді көрсетілімге шығарғаннан кейін Бродвейдегі музыкалық қойылыммен бірге сату ниетін жариялады. «Чарли мен шоколад фабрикасы» фильмінің тизер-афишасы 2004 жылдың қараша айында жарық көрді, ал тизер-трейлері келесі айда «Поляр экспресі» (2004) фильмінің көрсетілімінен бұрын ұсынылды. Толыққанды трейлер 2005 жылдың мамыр айында Moviefone арқылы ғана қолжетімді болды, ал кинотеатрларда «Мадагаскар» (2005) фильмінің көрсетілімімен бірге көрсетілді. «Чарли мен шоколад фабрикасы» фильмінің негізгі серіктесі Nestlé компаниясының бөлімшесі – «Вилли Вонка» тәтті компаниясы болды. Фильмде олардың танымалдылығын пайдаланып, Wonka Bars тәттілерінің шағын ассортименті іске қосылды. Фильмнің орталық сюжетіне сәйкес, Wonka тәтті компаниясы Wonka өнімдерінің ішінде, оның ішінде Wonka Bars, Donutz, Laffy Taffy, Nerds және SweeTarts тәттілерінде Алтын билет жеребесін ұйымдастырды. Жеңімпаздарға Еуропаға саяхат, анимация студиясына экскурсия, спорттық лагерьге бару, сауда жасауға мүмкіндік және 10 000 АҚШ доллары ақшалай сыйлық ұсынылды. Жеңіс ойынына 60 миллион тәтті пакеті қатысты. Жеңіс ойыны 28 маусымда Today Show бағдарламасында жарияланғаннан кейін ресми түрде басталды, ал алғашқы жеңімпаздар 8 шілдеде жарияланды. Nestlé компаниясынан басқа, Hostess Chocolicious WonkaCakes тәттілерін, ал Wendy's «Чарли мен шоколад фабрикасы» тақырыбында балаларға арналған тамақпен бірге ойыншықтарды шығарды. Басқа серіктестердің қатарында Carlson, Penguin Young Readers, Borders, Barnes & Noble және American Express компаниялары бар.

Кассалық жинақ

"Үйлену тойын бұзушылар" фильмімен бір күні және "Фантастикалық төрттік" фильмінің шығуынан бір апта ішінде көрсетілсе де, фильмнің ашылу күніндегі басты бәсекелесі Гарри Поттер кітап сериясының алтыншы бөлімі саналды. "Чарли және шоколад фабрикасы" АҚШ-та ашылу күнінде 56,178,450 доллар тапты, ал ашылу күніндегі кірістің 2,2 миллионы 65 IMAX кинотеатрынан түсті, бұл сол кездегі ең кең ауқымды отандық IMAX ашылуы болды. "Чарли" сонымен қатар PG рейтингісі бар фильмдердің шілде айындағы ең табысты ашылуы бойынша рекорд орнатты. Студияның ашылу күнінде жүргізген сауалнамасы бойынша, фильм көрермендерінің 54 пайызы 18 жасқа дейін болған, ал көпшілігі әйелдер еді. Фильм Франция, Испания, Австралия және Мексикада жақсы көрсетілді. Германиядағы көрсеткіштері күтілгеннен төмен болды. Театрлардағы көрсетілімі аяқталған кезде фильм АҚШ-та 206,459,076 доллар таңды. Инфляцияға түзетілмеген барлық уақыттағы ең табысты музыкалық фильмдердің он сегізіншісі және Тим Бертонның екінші ең табысты фильмі, тек "Әлиса ғажайыптар елінде" (2010) артында қалады. Бұл Джонни Депптің мансабындағы ең табысты сегізінші фильмі. Forbes журналы фильмнің табысын 2005 жылы Депп пен Бертонның ең жоғары танымалдылық деңгейінде болуымен байланыстырды.

Үй медиасы

Charlie and the Chocolate Factory 2005 жылы 8 қарашада VHS және DVD форматында жарық көрді. Фильмнің бір дискілік нұсқасына екі қосымша материал кірді: Омпа-Лумпа биі бойынша оқулық және "Омпа-Лумпа болу", онда Дип Ройдің түсірілім алаңындағы тәжірибесі көрсетілген. Екі дискілік басылымда тағы алты сахна артындағы материалдар бар: "Шоколад армандары", сценарий жазылуы мен Тим Бертонның фильмге деген көзқарасын зерттейді; "Әртүрлі беткейлер, әртүрлі дәмдер", кейіпкерлерді талдайды; "Дизайнерлік шоколад", түсірілім декорациялары мен костюмдерін егжей-тегжейлі көрсетеді; "Тәмді үндер", Дэнни Эльфманның Омпа-Лумпа әндерін қалай жасағанын айтады; "Қабаттағы әсерлер", фильмдегі практикалық және цифрлық эффектілерді көрсетеді және "Сыңырлаған аңдардың шабуылы", Верука Салтты жою үшін нақты сыңырлаған аңдардың қалай пайдаланылғанын зерттейді. Екі дискілік нұсқада сонымен қатар бірнеше ойын мен DVD-ROM мүмкіндіктері де бар. Фильмнің DVD сатылымы күтілгендей болмады, 2010 жылға қарай 16 миллион долларлық кіріс әкелді. Фильмнің HD DVD нұсқасы 2006 жылдың қазан айында шықты, онда екі дискілік басылымдағы барлық сахна артындағы материалдар қосылды. HD DVD нұсқасында Бертонның аудиокомментарийі, музыкалық аудио трек, "Club Reel" және "Телевизиялық шоколад" атты интерактивті мүмкіндік те бар, онда фильм көрсетіліп тұрғанда экранға қызықты деректер мен сұхбаттар шығарылады.

Сыни жауап

Rotten Tomatoes шолу агрегаторында «Чарли мен шоколад фабрикасы» фильмінің 229 сын пікірінің 83% оң, ал орташа бағасы 7.2/10 құрайды. Сайттың сын пікірінде: «1971 жылғы «Вилли Вонка мен шоколад фабрикасынан» гөрі түпнұсқа материалға жақын, «Чарли мен шоколад фабрикасы» шоколадты визуалды түрде тартымды және қараңғы ұнататын көрермендерге арналған». Metacritic сайты 40 сыншының есептерінен алынған орташа баллды 100 баллдан 72-ге бағалады. CinemaScore сауалнамасы бойынша фильмге A+ мен F шкаласы бойынша орташа баға «A−» берілді. А.О. Скотт сонымен қатар Алекс Макдауэллдің сахналық дизайнын жоғары бағалады, фабриканың көрінісін Фриц Лэнгтің «Метрополис» (1927) фильміндегі бір нәрсемен салыстырды. Сан-Франциско хроникасынан Мик ЛаСалл «Чарли мен шоколад фабрикасын» Бертонның «жылдар ішіндегі ең жақсы жұмысы» деп атады. Егер күлкінің көзі Депп болса, ол Виллиге классикалық Голливуд дивасының мінез-құлқын сыйлайды, ал фильмнің жүрегі Хайморға тиесілі, оның өнері шыншыл, терең және бала актерлерде сирек кездесетіндей мәжбүрленбеген. Питер Траверс Rolling Stone журналында «Депптің Вилли Вонка рөліндегі керемет ақымақтығын көруге тиіссіз. Депп Вонканың құпия жүрегіндегі Жин Уайлдерден де терең із іздейді. Депп пен Бертон таза қиялдың буындарында тым биікке көтерілуі мүмкін, бірақ осындай дәмді нәрсеге құмарланбау қиын. Ал Омпа-Лумпалар армиясы туралы не деуге болады, олардың барлығын Дип Рой сомдады, музыкалық нөмірлерде, олар Бабби Берклидің хореографиясы сияқты, бірақ есірткіге салынғандай сезіледі». Депптің Вилли Вонка рөліндегі өнері Майкл Джексонмен салыстырылды. Роджер Эберт де осындай салыстырулар жасаған сыншылардың бірі болды, ол Депптің «басқаша әдемі» фильмдегі әлсіз тұсы екенін айтты және екеуінің арасындағы параллельдер ретінде «[Уилли Вонканың] оқшау өмір салты, киім-кешек пен аксессуарларға құштарлығы, ересектер үшін салған балалар алаңы» деп атады. Депп бұл салыстыруларға таң қалды және өзінің рөлін Джексонға негізделмегенін мәлімдеді. Бертон бұл салыстыруларды жоққа шығарды және Джексоннан айырмашылығы, Депптің кейіпкері балаларды ұнатпайтынын айтты. The Washington Post газетінің Энн Хорнадей Депптің актерлік шеберлігін сынға алды: «Жалпы әсері әдемі емес. Ол әзіл-қалжыңды, күлкілі, эксцентрикалық немесе тіпті қызықты емес. Шындығында, өзінің ерекшеліктерді іздеуге тырысқан барлық әрекеттерінде Депп соншалықты күш салады, бүкіл кәсіп ата-анаңыздың сәнді болуға тырысқан кездеріне ұқсап кетеді». Entertainment Weekly басылымының Оуэн Глейберман Депптің өнерін жоғары бағалады, «ол Вилли Вонканың парадоксын, құпиясын сақтайды: балаларға шыдамсыздық танытатын, тіпті «ата-ана» деген сөзді айтуға да қиналатын, бірақ сол балалар үшін өзінің қиялындағы қанттан жасалған арманнан ең таза және ең дәмді тәттілерді ойлап табады» деп жазды. Депп өзінің рөлі үшін «Алтын глобус» номинациясын алды, бірақ «Жол жүріп өту» фильмі үшін Хоакин Феникске жеңілді.

On review aggregator Rotten Tomatoes, 83% of 229 critical reviews of Charlie and the Chocolate Factory are positive, with an average rating of 7.2/10. The website's critical consensus reads, "Closer to the source material than 1971's Willy Wonka & the Chocolate Factory, Charlie and the Chocolate Factory is for people who like their Chocolate visually appealing and dark." According to Metacritic, which calculated a weighted average score of 72 out of 100 from 40 critic reviews, the film received "generally favorable reviews". Audiences polled by CinemaScore gave the film an average grade of "A−" on an A+ to F scale. A. O. Scott of The New York Times gave a positive review, writing "in spite of relapses and imperfections, a few of them serious, Mr. Burton's movie succeeds in doing what far too few films aimed primarily at children even know how to attempt anymore, which is to feed—even to glut—the youthful appetite for aesthetic surprise." Scott also praised Alex McDowell's set design, comparing the look of the factory to something out of Fritz Lang's Metropolis (1927). Mick LaSalle from the San Francisco Chronicle found Charlie and the Chocolate Factory Burton's "best work in years. If all the laughs come from Depp, who gives Willy the mannerisms of a classic Hollywood diva, the film's heart comes from Highmore, a gifted young performer whose performance is sincere, deep and unforced in a way that's rare in a child actor." Peter Travers wrote in Rolling Stone magazine that "Depp's deliciously demented take on Willy Wonka demands to be seen. Depp goes deeper to find the bruises on Wonka's secret heart than what Gene Wilder did. Depp and Burton may fly too high on the vapors of pure imagination, but it's hard to not get hooked on something this tasty. And how about that army of Oompa Loompas, all played by Deep Roy, in musical numbers that appear to have been choreographed by Busby Berkeley on crack." Depp's performance as Willy Wonka received widespread comparisons to Michael Jackson. Roger Ebert was among the critics who made such comparisons, citing Depp's performance as the weak spot in an "otherwise mostly delightful" film and noting "[Willy Wonka's] reclusive lifestyle, the fetishes of wardrobe and accessories, the elaborate playground built by an adult for the child inside" as parallels between the two. Depp was surprised by the comparisons and stated that he did not base his performance on Jackson. Burton dismissed the comparisons and stated that, unlike Jackson, Depp's iteration of the character does not like children. Ann Hornaday of The Washington Post criticized Depp's acting: "The cumulative effect isn't pretty. Nor is it kooky, funny, eccentric or even mildly interesting. Indeed, throughout his fey, simpering performance, Depp seems to be straining so hard for weirdness that the entire enterprise begins to feel like those excruciating occasions when your parents tried to be hip." Owen Gleiberman of Entertainment Weekly praised Depp's performance, writing "he maintains the paradox, the mystery, of Willy Wonka: a misanthrope who has little patience for children, who can't even utter the word 'parents' without gagging, yet who invents for those same kids the purest and most luscious candies out of the sugar dream of his imagination." Depp received a Golden Globe nomination for his performance but lost to Joaquin Phoenix for Walk the Line.

Джин Уайлдердің реакциясы

2004 жылы түсірілім алаңындағы сұхбаттарда Бертон 1971 жылғы фильмнің бейімделуін сынап, ал Депп Джин Уайлдердің ойнаған рөлін құрметтеп, оны «тамаша, бірақ нәзік» деп бағалады. Уайлдер Депптің пікірлерін қуанышпен қабылдады, бірақ Бертонның жобасына күмәнмен қарады, оны пайда табу үшін жасалған қайта түсіру деп санайтын. Фильмнің жасаушылары фильмнің 1971 жылғы фильмнің қайта түсірілімі емес, 1964 жылғы кітаптың бейімделуі екенін нақтылады. Депп Уайлдердің сөздерін «көңіліне тиетін» деп ойлады, бірақ «оның қайдан келгенін түсінемін, болжамдап айтар болсам». 2013 жылы Уайлдер фильмді «Warner Bros. жасаған құрметсіздік» деп сынап, Бертонды «оның істегендері үшін» кешірмеді. Entertainment Weekly және Variety журналдары «Чарли мен шоколад фабрикасын» Тим Бертонның үшінші және төртінші үздік фильмі деп атады, оны «сонысымен баурап алатын қиял» және «кәмпит пен қуанышқа деген қарым-қатынасымызға арналған ащы сағыныш» деп сипаттады. Керісінше, Time Out оны Роальд Даль кітабының ең нашар бейімделуі деп атап, «Бертонның фильмінде соншалықты жаман талғам бар, кейін сізді қысылтып алады» деді. 1971 жылғы фильмнен өзгеше, Бертонның фильмі Дальдың мәтініне көбірек адал деп есептеледі. The Guardian газетінің Гай Лодж фильмнің беделіне Депптің «жағымсыз, суық Вонка бейнесі» кері әсер еткенін айтты, бірақ «Бертонның фильмі [1971 жылғы бейімделуді] кинематографиялық күш пен жарқындық тұрғысынан оңай жеңіп шықты». Double Toasted тобының Korey Coleman Лоджтың Депптің ойнаған рөліне қатысты пікірлерін қолдап, оны «тынышсыздандыратын» және «жағымсыз» деп сипаттады. Фильмнің жалпы алғанда ұнамағанына қарамастан, Коулман Бертонды 1971 жылғы бейімделуді еліктемей, оқиғаға өзінің көзқарасын қосуы үшін мақтады. Бертонның туындыларына арналған серияда Blank Check тобының Гриффин Ньюман фильмді жоғары бағалап, оның келесі фильмдерінде, мысалы «Алиса ғип кезінде» (2010) және «Қараңғы көлеңкелер» (2012) фильмінде болмаған комедиялық энергияға ие екенін атап өтті. Comic Book Resources бұл фильмнің 2000-шы жылдары өскен жандар арасында танымал екенін мәлімдеді. 2020 жылы Депптің Вилли Вонка рөлін сомдаған косплейер TikTok желісінде танымал болды, ал Nylon оны «секси Вилли Вонка» деп атады. Депп пен Хардтың сот процесі кезінде «Чарли мен шоколад фабрикасы» Netflix-тегі ең көп тамашаланған фильмдердің бірі болды. 2024 жылдың сәуір айында Фредди Хаймор Чарли Бакет рөлін Джимми Киммельдің тікелей эфиріндегі скетч үшін қайта ойнады: «Уиллидің шоколад тәжірибесі» оқиғасын пародиалайтын «Чарли мен шоколад фабрикасының» жалғасы үшін жасалған жалған трейлер. Пол Кинг пен Тимоти Шаламе, сәйкесінше «Вонка» (2023) фильмінің режиссері және актерлік рөлде ойнаған, Дальдың оқиғасының преквелі, Бертонның бейімделуінің жанкүйерлері екендерін айтты. Жапонияда фильмді насихаттаған кезде Шаламе: «Егер мен 12 жасымда Джонни Депптің Вилли Вонка нұсқасын көріп, Токиода осы фильмді Вилли Вонка ретінде насихаттайтынымды, Хью Грантпен бірге тұрсаңыз, мен сізге өтірік айтып жатқаныңызды айтар едім» деді. «Вонкадағы» Нудл кейіпкерін сомдаған Кала Лейн өзінің кастингіге дейін тек «Чарли мен шоколад фабрикасын» көрген және бұл кітаптың жалғыз бейімделуі деп ойлаған.

In 2004, during on set interviews while filming, Burton criticized the 1971 film adaptation, while Depp paid homage to Gene Wilder's portrayal and praised it as "brilliant but subtle". Wilder was appreciative towards Depp's comments, but expressed skepticism toward Burton's production, questioning it as a remake made for profit. The filmmakers emphasized that the film was an adaptation of the 1964 book and not a remake of the 1971 film. Depp found Wilder's remarks "disappointing", although "I can understand where he's coming from, I guess." In 2013, Wilder further criticized the film as a "Warner Bros.' insult", disapproving Burton "for doing stuff like he did." Entertainment Weekly and Variety, respectively, ranked Charlie and the Chocolate Factory as Tim Burton's third and fourth best film, calling it "a delectably sustained flight of fancy" and "a bittersweet homage to our whole relationship to candy and pleasure". Conversely, Time Out named it the worst adaptation of a Roald Dahl book, elaborating "there's something so horribly garish about Burton's film that you can't help feeling a little queasy afterwards." Unlike the 1971 film, Burton's film is regarded as more faithful to Dahl's text. Guy Lodge of The Guardian claimed that the film's reputation was hurt by Depp's "off puttingly fey, chilly spin on Wonka", even though "Burton's film handily trumps [the 1971 adaptation] for cinematic verve and vibrancy." Korey Coleman of Double Toasted echoed Lodge's sentiments about Depp's performance, calling it "unsettling" and "off putting". Despite not caring for the overall film, Coleman praised Burton for applying his own vision to the story rather than imitating the 1971 adaptation. In a series reflecting on Burton's filmography, Griffin Newman of Blank Check praised the film, noting that it had a comic energy that was lacking in Burton's subsequent films such as Alice in Wonderland (2010) and Dark Shadows (2012). Comic Book Resources noted that the film is popular among those who grew up in the 2000s. In 2020, a cosplayer emulating Depp's portrayal of Willy Wonka went viral on TikTok, with Nylon dubbing him "sexy Willy Wonka". During the Depp v. Heard trial, Charlie and the Chocolate Factory was one of the most viewed films on Netflix. In April 2024, Freddie Highmore reprised his role as Charlie Bucket for a skit on Jimmy Kimmel Live! : a fake trailer for a Charlie and the Chocolate Factory sequel parodying the "Willy's Chocolate Experience" event that had gone viral months earlier. Paul King and Timothée Chalamet, who respectively directed and starred in Wonka (2023), a prequel to Dahl's story, stated that they were fans of Burton's adaptation. While promoting the film in Japan, Chalamet said, "If you would've told me when I was 12 years old watching the Johnny Depp version of Willy Wonka that I'd get to be here in Tokyo promoting this movie as Willy Wonka, standing next to Hugh Grant, I would've told you you were lying." Calah Lane, who portrayed the character of Noodle in Wonka, had only seen Charlie and the Chocolate Factory prior to her audition and was under the impression it was the only adaptation of the book.