Кіріспе

Гаспаре Тальякоцци (оның тегі сондай-ақ Тальякотиус, Тальякозе немесе Тальякоццио деп те жазылған; Болонья, 1545 жылдың наурызы – Болонья, 7 қараша 1599 жыл) – итальяндық хирург, пластикалық және қайта құру хирургиясының негізін қалаушы.

Өмірбаян

Тальякоцци Болоньяда дүниеге келді. 1565 жылы ол медициналық білімін бастады. Ол Болонья университетінде Героламо Карданодан медицина, Улисе Альдровандиден табиғаттану және Юлиус Цезарь Аранциден анатомия пәндерін оқыды. Жиырма төрт жасында философия және медицина саласында диплом алды.

Мансап

Ол хирургия, кейін анатомия кафедрасының профессоры болып тағайындалды. Ол Болоньядағы Архигиньназиода сабақ берді. Тальякоцци оқыған амфитеатр Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық бомбалаудан қатты зақымдалған. Театр қайта салынған және қазіргі уақытта Тальякоццидің ағаш мүсіні орналасқан. Тальякоцци 1595 жылға дейін осы бөлмеде сабақ берді. 1568 жылы, бітіруге екі жыл қалғанда, Тальякоцци Архигиньназиоға жақын орналасқан, студенттер үшін клиника қызметін атқаратын Өлім ауруханасында тәжірибе жинақтап бастады. Аурухананы "Өлімнің бауырластығы" басқарды, олар түрмелерді аралап, өлім жазасына кесілгендерге көмек көрсетумен айналысты. Тальякоцци осы бауырластық арқылы диссекция үшін атқыланған тұтқындардың денелерін алды. Өсиетімен Тальякоцци өзінің жерленуіне бауырластықты жауапты етіп тағайындады. Ол сицилиялық хирург Густаво Бранка мен оның ұлы Антонионың (15 ғасырда Катанияда өмір сүрген) жұмысын жетілдіріп, мұрынды қайта жаратудың "итальяндық әдісін" дамытты. Оның ең маңызды еңбегі - De Curtorum Chirurgia per Insitionem (1597) ("Жарақатталған мүшелерді трансплантация арқылы емдеу туралы"). Осы кітабында ол б.з. 15 ғасырынан бері Сицилияның Бранка және Вианео отбасылары тәжірибе жүзінде қолданған процедураларды егжей-тегжейлі сипаттады. Бұл еңбегі оған алғашқы пластикалық хирургтардың бірі атағын әкелді, ал кітаптан алынған цитата пластикалық хирургияның символына айналды. "Біз табиғаттың берген, бірақ тағдырдың тартып алған мүшелерін қалпына келтіреміз, қайта жасаймыз және толықтырамыз. Бұл тек көзге жарасымды болу үшін емес, рухты көтеріп, қиын жағдайдағы адамдарға көмектесу үшін жасалады".

Өлім және ескерткіш

Тальякоцци 1599 жылғы 7 қарашада Болоньяда қайтыс болды және өсиеті бойынша, Киелі Иван Баптист әйелдерінің шіркеуіне жерленді. Сол айдың 26-сы күні оның құрметіне сол шіркеуде барлық коллегиялық дәрігерлер қатысқан салтанатты мисса өткізілді. Дәл сол рәсімде Тальякоццидің әріптесі Муцио Пьячентини оның қабірі басында сөз сөйледі, ал қатысушылардың бір бөлігі мақтау өлеңдерін оқыды.

Италиялық әдістің қысқаша тарихы

Мұрынды қалпына келтіру (ринопластика) операциясы Италияда XV, XVI және XVII ғасырларда рапирамен жекпе-жектің кең таралғандығына байланысты пайда болды. Бұл әдістің авторы шамамен 1400 жылы Катанияда тұрған хирург Густаво Бранка мен оның ұлы Антонио деп саналады. Бранка де Бранка (үлкені) беттен тері тілімін қолданған, ал бірнеше жылдан кейін оның ұлы Антонио Бранка қолдан тілінген теріні пайдаланған. VIII ғасырда араб тіліне аударған "Сушрута Самхита" кітабында сипатталған реконструктивтік хирургиялық әдістер Италияға жетіп, Бранканың әдістеріне енгізілген болуы мүмкін. Кейіннен бұл әдісті XVI ғасырда Калабрияда екі бауыр – хирургтар Питер мен Пол Бояно (сондай-ақ Вианео деп те аталады) қолданды. Бұл процесті көрнекті анатомист Андреас Везалий (1514-1564) сипаттаған, бірақ мұрынды қайта жарату үшін қолдың бұлшық етін және терісін пайдалануды дұрыс емес кеңес берген. Италиялық әдісті Габриэле Фаллопио (1523-1562) сынға алды, себебі мұндай процедура науқасты көптеген айлар бойы қолы қозғалмай жатуға мәжбүр ететін, ал нәтижеге кепілдік берілмейтін, себебі тері көбінесе жарылып кететін. Тальякоцци, Леонардо Фиоравантидің сипаттамасы арқылы Бояноның әдісімен таныс болған болуы мүмкін. Тальякоццидің әдісін Фортунио Лицети 1616 жылы шығарған "De monstruorum nature causis et differentiis" еңбегінде, Генрикус Моинихен 1691 жылы жариялаған "Observationes Medical chirurgicae" еңбегінде, сондай-ақ Тальякоццимен бірге Болоньяда оқыған Лувен университетінің хирургы Томас Фейенс 1669 жылы, автор өлгеннен кейін жарық көрген "De praecipuis Artis Chirurgicae controversiis" еңбегінде қолданған. Осы хирургиялық жаңалықтың қолданылуы XVII ғасырда Еуропа бойынша азайды және Тальякоццидің әдісі 1800 жылы неміс хирургы Карл Фердинанд фон Грейфе оны қайта ашқанға дейін ұмытылды, содан кейін ол XX ғасырдың басына дейін қолданылды.