Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тарихи жоғары әскери шенеуніктер
Historical high ranking military officers
Польша-Литва одақтастығының гетмандары Польша-Литва одақтастығында патшадан кейінгі ең жоғары әскери шенеуніктер болды. Польшаның тұңғыш Ірі тәж гетманы атағы 1505 жылы құрылған. Гетман атағы Польша армиясының басшысына берілді және 1581 жылға дейін ол тек нақты бір жорық немесе соғыс үшін ғана тағайындалды. Кейіннен ол Польша Корольдігі мен Польша-Литва одақтастығындағы басқа да атақтар сияқты тұрақты атаққа айналды. Егер сенішсіздік дәлелденбесе (1585 жылдан бастап) оны қайтаруға болмады. Гетмандарға қызметтері үшін патшалық қазынасынан жалақы төленбеді.
Hetmans of the Polish–Lithuanian Commonwealth were the highest ranking military officers, second only to the King, in the Polish–Lithuanian Commonwealth. The first Polish title of Grand Crown Hetman was created in 1505. The title of hetman was given to the leader of the Polish Army and until 1581 it was awarded only for a specific campaign or war. Later it became a permanent title, as did all the titles in the Kingdom of Poland and Polish–Lithuanian Commonwealth. It could not be revoked unless treachery had been proven (from 1585). Hetmans were not paid for their services by the Royal Treasury.
Елі мен ұлы гетмандар
XVI ғасырдың соңынан бастап Ұлы Литва Княздығында екі гетман, ал Тақта (Королевство) екі гетман болды: далалық гетман және Ұлы гетман (кейде Ұлы гетман деп аударылады). Нәтижесінде, барлығы төрт гетман атағы болды: Ұлы Тақ гетманы, Далалық Тақ гетманы, Ұлы Литва гетманы және Далалық Литва гетманы. Тақ пен Ұлы Литва Княздығының әскерлерінің бірлескен әскери операциялары кезінде Ұлы Тақ гетманы әдетте басқа гетмандардан жоғары саналды және егер соғыс әрекеттері Княздықтың шекаралары бойымен жүрсе, бас қолбасшы ретінде тағайындалған. Ұлы гетмандар әдетте кәсіби және жұмылдырылған әскерге басшылық етіп, бейбіт уақытта астанада қалып, саясатқа қатысып, әскердің мүдделерін қорғайтын және жорықтарды жоспарлаған. Польшаның далалық гетманы Ұлы гетманның бағынышында болды және бірдей шайқас алаңында жалдамалы әскер мен артиллерияға басшылық еткен. Бейбіт кезеңде олар көбінесе Одақтың шығыс және оңтүстік шекараларына орналастырылып, Осман империясы мен оның қарауындағы елдердің тұрақты шайқастары мен шағын шабуылдарына қарсы жергілікті күштерге басшылық еткен. Далалық гетманды шекаралық гетман деп те атаған, себебі олар гетман атағы енгізілгенге дейін шекаралық гарнизон командирлері атқаратын жұмыстың өзін істеген. Литваның далалық гетманы бастапқыда сот гетманы деп аталған және Ұлы князьтің күзетшісіне басшылық еткен, ал жер гетманы ополчениеге басшылық еткен. Кейін бұл айырмашылық жойылды және олар тиісінше Далалық және Ұлы гетмандар деп аталды. Польшадағыдан өзгеше, Литваның далалық гетманы өзіне бағынған әскерді толық бақылауда ұстады және Ұлы гетманға бағынбаған. Ұзақ емес уақыт аралығында Корольдік сот гетманы лауазымы да болды, бірақ ол көп ықпалға ие болған жоқ.
From the end of 16th century there were two hetmans in the Grand Duchy of Lithuania and two hetmans in the Crown: a Field Hetman and a Great Hetman (sometimes translated as Grand Hetman). As a result, there were in total four hetman titles: Great Crown Hetman, Field Crown Hetman, Great Lithuanian Hetman and Field Lithuanian Hetman. During joint military operations of the Crown and Grand Duchy of Lithuania armies, the Grand Crown Hetman usually was considered superior to others hetmans and served as commander in chief if the war actions ran along the borders of the Grand Duchy and vice versa. Grand Hetmans were usually in command of the professional and mobilised army and during peace stayed at the capital involving themselves in politics, guarding the interests of the army and planning campaigns. Polish Field Hetman was subordinates of Grand Hetman and when on the same battlefield commanded the mercenaries and artillery. During peace they usually were deployed on the eastern and southern borders of the Commonwealth, and commanded all local forces against constant skirmishes and small invasions of the Ottoman Empire and its vassals. Field Hetman were also called Frontier Hetman, since they did the same job as commanders of frontier garrisons before the title of hetman was introduced. Lithuanian Field Hetman initially was called Court Hetman and commanded the guard of the Grand Duke, while Land Hetman commanded militia. Later this difference disappeared and they were renamed Field and Great Hetmans accordingly. Contrary to Polish practice Lithuanian Field Hetman had full control on army under his command and wasn't subordinated to the Great Hetman. For a short period there was also an office of Royal Court Hetman, but it never gained much influence.