Кіріспе

Онтарио көлінің солтүстік жағалауындағы шығанақ, Торонто, Онтарио, Канада. Торонто порты немесе Торонто шығанағы – Канаданың Онтарио қаласында, Онтарио көлінің солтүстік жағалауында орналасқан табиғи шығанақ. Бүгінде бұл порт негізінен жеке және демалыс кемелерімен, сондай-ақ көрікті немесе мерекелік круиздер үшін қолданылады. Паромдар материктегі кемежайлардан аралдарға қатынайды, ал жүк кемелері порттағы өнеркәсіп орындарына құрылыс материалдарын және шикі қантты жеткізеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, порт әскери кемелер, жолаушылар және жүк тасымалы үшін пайдаланылған. Су жағалауындағы жерлерге тұрғын үйлер, демалыс аймақтары, мәдени орталықтар, сауда және өнеркәсіптік объектілер кіреді.

Сипаттама

Екі порт бар: бастапқы табиғи порт, қазір "Ішкі порт" деп, ал екіншісі "Сыртқы порт" деп аталады. Ішкі портқа кіру Батыс өткелі немесе Шығыс өткелі арқылы жасалады. Дон өзені Китинг каналы арқылы солтүстік-шығыстан Ішкі портқа құяды. Құрлық пен арал арасындағы топырақтың құрамы порттың әртүрлі аймақтарына байланысты өзгереді. Батыс өткелінің (Торнтоның Ішкі портына батыс кіреберісі) жанындағы шөгінді тастан тұрады, ал Билли Бишоп аралы әуежайының және Торонто аралдарының солтүстік жағалауының батыс бөліктерінде құм шөгінді құрайды. Саз порттың ортасына жақын жерде басым, ал топырақ солтүстік жағалауға қарай, Дон өзенінің сағасына жақындағанда лайға айналады.

Ішкі порт

Ішкі порты демалыс және коммерциялық кемелер пайдаланады. Торонто портын PortsToronto компаниясы басқарады, ол портың шығыс жағалауында орналасқан. Порт жүктерді тасымалдауға арналған жайлар мен халықаралық теңіз жолаушылар терминалынан – шығыс жағалаудағы жолаушылар кемелерінің тоқтау орнынан тұрады. Солтүстік жағалауда әртүрлі мақсаттағы нысандар бар, оның ішінде Харборфронт – бұл бұрынғы өнеркәсіптік жерлерді демалыс және мәдени орталарға айналдыру. Харборфронтта саябақтар, қонақүйлер, амфитеатр және тағы да көптеген мүмкіндіктер бар. Солтүстік жағалауда Redpath қант зауыты әлі де жұмыс істеп тұр, ал қалған жерлердің көп бөлігі басқа мақсаттарға бейімделді. Джек Лейтон паром терминалы Бей-стриттің басында орналасқан, ал демалыс және кешкі круиздік кемелер Йорк-стриттің батысындағы жағалау бойында тоқтайды. Торонто аралдары – қаланың орталық бөлігіне жақын орналасқан ұсақ аралдар тізбегі, олар ішкі портты қорғайды. Аралдардың көп бөлігі саябақтардан тұрады, сонымен қатар бірнеше қайық клубтары, ойын-сауық паркі, әуежай және шағын тұрғын ауданы да бар. Батыс Gap – ішкі портқа батыс жақтан кіруге мүмкіндік беретін кең арна. Бұл арнаның тереңдігі (31 метрден астам) үлкен кемелерге (мыс., көлде жүзетін жүк тасымалдаушылар) ішкі портқа кіруге және одан шығуға мүмкіндік береді. Билли Бишоп Торонто қалалық әуежайы арнаның оңтүстік жағында орналасқан, оған паром және туннель арқылы жетуге болады. 1910 жылы Батыс Gap қазылғанға дейін, су жолы кең болатын және болашақта Ханлан нүктесі болып қалатын жерді қоршаған жағалаулы құмды алап кең жайылған еді. Құмдар жаңа арнаның екі жағына жиналды және қазір әуежайдың жерінің бір бөлігін құрайды. Шығыс Gap – Уорд аралы мен Порттық жерлердің батыс жиегі арасындағы шамамен кең өткел, оны көптеген жүк кемелері ішкі портқа және порттық жайларға кіру үшін пайдаланады. Бұл арна алғаш рет 1852-1858 жылдары дауылдардың салдарынан құрлықпен байланыстырған құмды тілдің үзілуіне байланысты пайда болды. 1800 жылдарға дейін шағын қайық иелері Онтарио көлінен ішкі портқа дейін құмды тілдің батыс жағындағы портаж (құрлықта қысқа қашықтықты жүруді талап ететін) пайдалануға мәжбүр болды. 1858 жылдан кейін, Харбор Траст уақытша арнаны тұрақты су жолына айналдырды.

Сыртқы порт

Торонтода сыртқы порт деп аталатын екінші порт та бар. Торонто қаласының Черри-Бич (бұрынғы Кларк-Бич паркі) сыртқы порттың солтүстік жағында орналасқан және жаз айларында аса танымал. Ол әдетте жоғары су сапасы, экологиялық және қауіпсіздік стандарттарына сай келеді. Waterfront Toronto ұсынған Онтарио көлі паркі сыртқы порт арқылы өтеді. Торонто қаласы порттың шығыс бөлігінде маринаны басқарады. Черри-Бич және Кларк-Бич паркіне шығысқа қарай тар жолақты бөлісетін сегіз қоғамдық су спорты клубы тәуелсіз Сыртқы Порттық Жеңіс федерациясын құрайды. Порт 1950-1960 жылдары Торонто порты комиссиясының күшімен Сыртқы Порттың Шығыс Бас жағалауы деп аталатын жаңа толқын қорғағышын салу арқылы дамытылды. Сол кезде Сент-Лоуренс теңіз жолы ашылғаннан кейін Торонтоға келіп-кетуші кемелердің саны артады деп күтілген. Бірақ, қосымша порттың қажеттілігі тумады, және қазір онда көбінесе жеке қайықтар ғана кездеседі.

Гаазиендиета

Гаасендиета – Лох-Несс шырыны сияқты аңызға толы жаратылыс, және ол кейде Онтарио көлінде, тіпті Торонто портында да көрінеді. Гаасендиета туралы әңгіме – Сенека тайпасының Канаданың жергілікті халықтарының мифі.

Тарих

Солтүстік жағалаудың бастапқы жағалауы қазіргі Фронт-стриттің оңтүстігінде, төменгі құмды жартастардан тұратын. Кемежайдың аузы батысқа қарай бағытталған. Бұрын аралдар шығанақтың оңтүстік шегін құрайтын төменгі құмды түбегі болған. Скарбороу жартастары – кемежайдың шығысында орналасқан әлдеқайда үлкен жартастар. Күшті көл ағымдары уақыт өте келе жартастардан эрозияланып кеткен құмды батысқа қарай алып, шығанақты қоршап тұрған жарты аралды қалыптастырды. Шығанақтың шығыс жағалауы, шамамен алты шақырым шығысқа қарай, Дон өзенінің сағасы маңындағы батпақ жер болды. Дон өзенінен басқа, шығанаққа бірнеше кішігірім арналар құйылды. Йорк қаласының алғашқы орналасқан жерінде жарты ондай қысқа арналар ағып жатты. Йорк қаласы 1793 жылы қазіргі Фронт-стрит, Беркли, Дьюк (қазіргі Аделаида) және Джордж-стритпен шектелген он блоктан тұратын тікбұрышпен, Тэддл-Крик өзенінің бойымен құрылды. Кеме жүктерін тасымалдауға арналған мемлекеттік кемежай салынды. Кемежайдың аузында, Гаррисон сағасының кіреберісінде гарнизон орнатылды, ал аралда блокгауз салынды, олар кемежайды қорғады. 1801 жылы Йорк иммигранттар мен жүктердің ресми қабылдау порты болды. 1808 жылы кемелерді бағыттап тұру үшін аралда Гибралтар нүктесіндегі маяқ салынды. XIX ғасырдың басында Йоркке баратын жүктерді Монреальда Дурхам қайықтары мен батейк сияқты кішігірім қайықтарға ауыстырып, Сент-Лоуренс өзенінің тасыл ағысымен жүргізіп әкелді. 1812 жылғы соғысқа дейін толық құрылмағанымен, британдық отаршыл армиясы Йорк қаласындағы қорғаныс үшін қайық құрылысын ұйымдастыруға бел буды. Форт-Йорк, шығанақтың солтүстік жағалауында, Гаррисон сағасының жанында, кемежайдың аузын күзетті. Америкалықтар шабуылға түскенде, Йорк әскери кеме жасау зауытында қарулы шхуна салынды, бірақ британдықтар оны тапсырудың орнына өртеді. Шабуылшылар Форт-Йорк қаласын басып алып, қаланы тонады және әскери нысандарды қиратты. 1825 жылы Лашин каналы салынды. Содан кейін Торонто шығанағында жүк тасымалдауға арналған қайықтар жасала бастады. Торонто қаласы құрылған кезде кеме қатынасы үшін үш үлкен кемежай болды: Питер көшесіндегі Король кемежайы, Черч көшесіндегі Купер кемежайы және Каролина көшесіндегі Мерчант кемежайы (қазіргі Шерборн көшесі). Батурст көшесінің етегіндегі жаңа Король кемежайы екі кезеңмен салынды және соңында 74 метрге дейін жетті. Ол Жоғарғы Канада провинциясының тапсырысымен 4500 фунт стерлингке тұрды. Торонтоның алғашқы портмейстері Хью Ричардсон 1833 жылы тағайындалды және 1870 жылға дейін осы лауазымда қалды. Queen's Wharf енді болмаса да, Queen's Wharf Lighthouse әлі де бар, ол 1929 жылы бүгінгі Lake Shore Boulevard-тың жанындағы жерге көшірілді. 1849 жылы портты және Король кемежайын басқару үшін Harbour Trust құрылды. 1832 жылы Гудерхам мен Вортс дистилериясы Торонтоның жағалауында, Дон өзенінің жанында орналасқан жел диірменін пайдалана отырып, электр қуатын қамтамасыз етті. Бұл зауыт бастапқыда ұн өндіру зауыты ретінде құрылған, бірақ дистилерия бизнесі одан да танымал болды. 1837 жылы зауыт жылына 400 тоннадан астам виски өндіретін болды. 1840 жылы жағалаудың барлық бөлігінде үкіметтік және сауда кемежайлары орналасқан. Фронт-стриттің оңтүстігінде 30 метрлік кеңдіктегі Эспланада жолының құрылысы ұсынылды, жағалауды оңтүстікке қарай кеңейту үшін жартастар мен толтырылған жерлер пайдаланылды. Жағалау Гудерхам диірменінің батысындағы нүктеден ескі Форт Руйельдің шығысындағы нүктеге дейін созылды. Көлік және арбалар үшін салынған жол ақырында қаланың орталық бөлігіндегі теміржол желілерінің бағыты болды. 40 метрлік Эспланаданың орнына теміржол кемежайды толтыруға кепілдік берді. Эспланада және толтыру жобасы 1865 жылы аяқталды. Эспланаданың Йонг көшесінен Беркли көшесіне дейінгі бөлігі әлі де жол және саябақ ретінде сақталған. 20-шы ғасырда теміржол желісі виадукқа көшірілді. 1840 жылдары кемежайдағы белсенділік артты. 1843 және 1844 жылдар аралығында кемежай алымдары 25 пайызға өсті, бұл кемежайды пайдаланатын кемелердің санын арттырды. Дональд Бетюн Торонто портынан сегіз пароходты басқарды. Екі дауыл мен адамның әрекеттері нәтижесінде жарты арал Торонто аралдарына айналды. 1852 жылы дауыл аралдың шығыс жағынан шығанақтың оңтүстік шетін құрайтын арнаны жасады. Дауыл жергілікті құрылыс үшін қазылған құмды алып кетті. 1858 жылы тағы бір дауыл арнаны кеңейтіп, оны тұрақты етірді. Портқа алғашқы теміржол желісі 1853 жылы Онтарио, Симко және Хьюрон теміржолы болды. Келесі теміржол желісі – Гранд-Транк, ол Эспланада жобасын қалаға кіруге рұқсат беру үшін қаржылады. Канадалық Тынық мұхиты теміржолы 1886 жылы Кредит аңғары теміржолын сатып алғаннан кейін келді. Жағалау бойындағы жерлердің көп бөлігі теміржолмен байланысты болды. Сабын сияқты өнімдерді өндіретін өндірушілер кемемен шикізат алып, оны кемежайдағы өндіріс орнында өңдеп, теміржол арқылы таратты. Жүктерден басқа, кемежай маңызды жол жүргізуші орынға айналды. 1880 жылдарға қарай кемежай Йонг көшесінің етегіндегі жол жүргізуші кемелердің аймақтары арқылы жылына 1,250,000 жолаушыны қабылдады. Жол жүргізуші кемелер Онтарио көлі мен Сент-Лоуренс өзенінде жүрді. Ниагараға саяхаттар да Йонг көшесінің кемежайынан басталды. 1906 жылы батыс арнасының тереңдігі жеткіліксіз болды, себебі Resolute атты бу кемесі дауыл кезінде кемежайдан тысқары батып кетті. Кеме кемежайға тығырылмады. Король кемежайының аймағы 1908-1911 жылдары федералдық үкімет тарапынан қайта жаңартылды. Арнаның тереңдігін одан да төмендету мүмкін болмады, себебі оның түбі тасқа толы болды, сондықтан жаңа, терең батыс арнасы ескі арнадан 396 метр оңтүстікке қазылды. Жаңа арна үшін алынған құм жаңа арнаның солтүстігі мен оңтүстігіне тең бөлінген жаңа жерді құрады. Король кемежайының орны Батурст көшесі мен Флит көшесінің қиылысындағы Loblaws қоймасының орны болды. 2010 жылдары Loblaws қоймасын қайта жаңарту кезінде Король кемежайының аймағы толтырылған кезде қалдырылған ескі қайық табылды. 1910 жылы Торонто Сауда Палатасы Эшбридж шығанағы үшін өнеркәсіптік кеңселер мен теміржол желілерімен қызмет етілетін өнеркәсіптік ауданды, Китинг арнасынан шығысқа қарайғы аймаққа дейін доктармен және оңтүстік бөлігінде саябақтық-демалыс аймағын құруды ұсынды. 1911 жылы Торонто кемежай комиссиясы құрылды. Торонто қаласына тиесілі жағалау жерлері комиссияға басқару үшін берілді. 1912 жылы комиссия кемежай мен жағалаудың алғашқы жоспарын жасады, ол батыстан Хамбер өзенінен шығыстағы Вудбайн авенюіне дейін созылды. Комиссия кемежайды жаңа Уэлленд каналының тереңдігімен сәйкес 7 метрге дейін тереңдетті. Торонто қаласы өскен сайын шығанақтың солтүстік жағалауы толтырылып, оңтүстікке қарай шамамен 30 метрге жылды. Эспланаданы толтырғаннан кейін, 1910 жылғы екінші толтыру жобасы су жағалауларын толтырып, жағалауды бүгінгі Lake Shore Boulevard-тың оңтүстігіне дейін кеңейтті, бұл Terminal Warehouse, Торонто кемежай комиссиясы ғимараты және жаңа Queen's Quay бойындағы басқа да нысандарға орын берді. Солтүстік жағалаудағы соңғы толтыру 1950 жылдары Йонг көшесінен шығысқа қарай Дон өзеніне дейін жүргізілді, бұл Redpath Sugar Refinery, Victory Soy Mills және бірнеше теңіз терминалдарына орын берді. 1920 жылдары Эшбридж шығанағының төменгі батпақты бөлігінің көп бөлігі Торонтоның ішкі кемежай аймағын құру үшін толтырылды (шығыстағы кішкентай бөлігі мен кеме арнасы осы су айдынының жалғыз қалдығы болды). 1930 жылдары аралдардың батыс бөлігіндегі Ханлан шығанағының суы толтырылып, Торонто аралдары құрылды.