Гитлердің күнделіктері: жалғандық және афера

Кіріспе

Адольф Гитлерге жатқызылған жалған күнделіктер (Гитлер тагбухері) – Адольф Гитлер жазған деп мәлімделген, бірақ Конрад Кужаудың 1981-1983 жылдар аралығында жасаған жалған алпыс томдық күнделіктер жинағы. Күнделіктер 1983 жылы 9,3 миллион неміс маркасына (£2,3 миллион немесе $3,7 миллион) Батыс Германияның «Stern» жаңалықтар журналы сатып алды, ол бірнеше жаңалықтар ұйымдарына жариялау құқығын сатты. Бұл басылымдардың бірі «The Sunday Times» болды, ол тәуелсіз директоры, тарихшы Хью Тревор Роперден күнделіктердің түпнұсқа екенін растауын сұрады; ол оларды нақты деп жариялады. Басылымды жариялауға арналған баспасөз конференциясында Тревор Ропер ойланып, шешімін өзгерткенін мәлімдеді, ал басқа тарихшылар да олардың дұрыстығына күмән тудырды. Бұрын жасалмаған қатаң сараптама күнделіктердің жалған екенін тез растады. Шығыс Германияда туып өскен Кужаудың ұсақ-көрікті қылмыстар жасау және алдау тарихы бар еді. 1970 жылдардың ортасында ол Шығыстан контрабандалық жолмен әкелген нацистік естеліктерді сата бастады, бірақ қарапайым заттарды нацистік көшбасшылармен байланыстырып, қосымша растау деректерін жасау арқылы бағасын арттыра алатынын түсінді. Ол Гитлердің суреттерін, сондай-ақ жазбаларды, өлеңдерді және хаттарды жиі жасап, 1970 жылдардың ортасы мен соңында өзінің алғашқы күнделігін шығарды. Күнделіктерді «табып», оларды сатып алуға қатысқан «Stern» журналының батыс неміс журналисі Герд Хайдеман нацистерге құмар болатын. «Stern» күнделіктерді сатып ала бастағанда, Хайдеман ақшаның маңызды бөлігін ұрлады. Кужау мен Хайдеман алаяқтыққа қатысқандары үшін түрмеге жабылды, ал бірнеше газет редакторлары жұмыстан босатылды. Оқиға «Гитлерді сату» (1991) (британдық ITV арнасы үшін), «Штонк!» (1992) (неміс фильмі) және «Фейк Гитлер» (2021) (телесериал) фильмдерінің негізі болды.

Серальо операциясы

1945 жылы 20 сәуірде – Адольф Гитлердің 56 жасқа толған күні – Кеңес әскерлері Берлинге шабуыл жасауға азырақ қалғанда, ал Батыс одақтастары бірнеше неміс қалаларын жаулап алған болатын. Гитлердің жеке хатшысы Мартин Борманн «Сераль» операциясын бастады, ол Гитлердің ең жақын және сүйікті адамдарын Берлиндегі, олар орналасқан Фюрербункерден, Оңтүстік Германиядағы Берхтесгаден маңындағы Альпілік штабқа эвакуациялау жоспары еді – Гитлердің демалыс орны. Гитлердің жеке ұшқышы, генерал Ханс Баурдың басқаруымен Гатов әуежайынан он ұшақ көтерілді. Соңғы рейс – майор Фридрих Гундлфингер басқарған Junkers Ju 352 көліктік ұшағы, бортында Гитлердің жеке күзетшісі, сержант Вильгельм Арндт қадағалаған он ауыр жәшік болды. Ұшақ Чехословакия шекарасына жақын орналасқан Хайденхольц орманына құлады. Полиция мен СС апат орнын қоршағанға дейін Гундлфингер ұшағының бірнеше пайдалы бөліктерін жергілікті тұрғындар иеленді. Баур Гитлерге осы жайтты хабарлағанда, неміс басшысы өзінің ең жақын қызметкері Арндттің қазасына қайғырып, былай деді: «Мен оған болашақ ұрпаққа менің ісімнің шындығын көрсететін өте құнды құжаттарды тапсырған едім!» Бұл цитатадан басқа, жәшіктерде не болғаны туралы ешқандай ақпарат жоқ. Апаттан аман қалған екі адамның соңғысы 1980 жылдың сәуір айында қайтыс болды, ал Борманн 1945 жылдың 30 сәуірінде Гитлер өзіне-өзі қол жұмсағаннан кейін Берлин бункерін тастап кеткен соң қайтыс болды. Соғыстан кейінгі онжылдықтарда Гитлерге тиесілі жеке қағаздардың жасырын сақталу мүмкіндігі, журналист Роберт Харрис айтқандай, «жалғандауға толы мүмкіндіктерге толы жағдайға» айналды.

Конрад Кужау

Конрад Кужау 1938 жылы Шығыс Германияға айналған Дрезденге жақын Лёбау қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы, аяқ киім жасаушы және оның әйелі 1933 жылы нацистік партияға қосылды. Бала нацистік идеалдарға сене келе, Гитлерді құдай санады; Германияның жеңілісі мен Гитлердің 1945 жылы өзіне-өзі қол жұмсауы оның нацистік мақсатқа деген құлшынысын басып тастамады. 1957 жылға дейін түрлі қарапайым жұмыстар істеді, содан кейін Лёбау жастар клубынан микрофон ұрлағысы үшін тұтқындау ордері шығарылды. Батыс Германияның Штутгарт қаласына қашып, көп ұзамай уақытша жұмыспен және ұсақ-кене қылмыспен айналыса бастады. 1960 жылдардың басында өзінің сүйіктісі Эдит Либлангпен бірге би-бар ашты, кейіннен оған үйленді. Адамдарға өзінің нағыз аты Питер Фишер екенін айтты, туған күнін екі жылға өзгертіп, Шығыс Германиядағы өмірі туралы айтқан әңгімесін өзгертті. 1963 жылы бар қаржылық қиындықтарға тап болды, сонда Кужау 27 Deutsche Marks (DM) құнды түскі талондарды жалған жасау арқылы қылмыстық мансабын бастады; ұсталып, бес күнге түрмеге отырды. Бостандыққа шыққаннан кейін әйелімен бірге Либланг тазалау компаниясын құрды, бірақ ол оларға көп табыс әкелмеді. 1968 жылдың наурыз айында Кужаудың тұрғын үйіндегі тексеру кезінде полиция оның жалған есіммен өмір сүріп жатқанын анықтады және оны Штутгарттың Штаммхайм түрмесіне жіберді. 1970 жылы Кужау Шығыс Германиядағы отбасына барып, коммунистік үкіметтің заңдарына қайшы келетін нацистік естеліктердің көптеген жергілікті тұрғындарда бар екенін көрді. Ол материалды қарапазардан арзанға сатып алып, батыста пайда табуға мүмкіндік тапты, онда Штутгарт коллекционерлерінің сұранысы артып, естеліктердің бағасы оның төлейтін сомадан он есеге дейін өсті. Бұл сауда Шығыс Германияда заңсыз болды және мәдени мұра саналатын заттарды экспорттауға тыйым салынды. Шығыс Германиядан контрабандалық жолмен әкелінген заттардың арасында қару-жарақ та болды. Олар итальяндық ана мен қызы Амалия мен Роза Панвини жасаған жалған еді. Екі адамға тағылған айыптаулардың ауырлығына қарамастан, Гамильтон "сот процесінің тамаша, төрешіге ашу келтіретін және бүкіл әлемді қызықтыратын әзілге айналатыны анық болды" деп санайды. Іс 1985 жылдың шілдесіне дейін жалғасты, сонда екі адам да түрмеге жабылды: Хайдеманға төрт жыл сегіз ай, Кужауға төрт жыл алты ай. Қыркүйекте істі қараған қосымша судьялардың бірі ұйықтап қалғаннан кейін ауыстырылды; оқиғаға қатысқан "Санди Таймс" газетінің журналистерінің бірі Брайан Макартур кейіннен көптеген тәжірибелі журналистер мен бизнесмендердің Гитлердің күнделіктерінің шынайылығына неге "осылай сене кеткенін" түсіндірді:

Konrad Kujau was born in 1938 in Löbau, near Dresden, in what would become East Germany. His parents, a shoemaker and his wife, had both joined the Nazi Party in 1933. The boy grew up believing in the Nazi ideals and idolising Hitler; Germany's defeat and Hitler's suicide in 1945 did not temper his enthusiasm for the Nazi cause. He held a series of menial jobs until 1957, when a warrant was issued for his arrest in connection with the theft of a microphone from the Löbau Youth Club. He fled to Stuttgart, West Germany, and soon drifted into temporary work and petty crime. After running a dance bar during the early 1960s with his girlfriend, Edith Lieblang—whom he later married—Kujau began to create a fictional background for himself. He told people that his real name was Peter Fischer, changed his date of birth by two years, and altered the story of his time in East Germany. By 1963 the bar had begun to suffer financial difficulties, and Kujau started his career as a counterfeiter, forging 27 Deutsche Marks' (DM) worth of luncheon vouchers; he was caught and sentenced to five days in prison. On his release he and his wife formed the Lieblang Cleaning Company, although it provided little income for them. In March 1968, at a routine check at Kujau's lodgings, the police established he was living under a false identity and he was sent to Stuttgart's Stammheim Prison. In 1970 Kujau visited his family in East Germany and discovered that many of the locals held Nazi memorabilia, contrary to the laws of the communist government. He saw an opportunity to buy the material cheaply on the black market, and make a profit in the West, where the increasing demand among Stuttgart collectors was raising memorabilia prices up to ten times the amount he would pay. The trade was illegal in East Germany, and the export of what were deemed items of cultural heritage was banned. Among the items smuggled out of East Germany were weapons. These turned out to be forgeries undertaken by an Italian mother and daughter, Amalia and Rosa Panvini. Despite the seriousness of the charges facing the two men, Hamilton considers that "it also appeared clear that the trial was going to be a farce, a real slapstick affair that would enrage the judge and amuse the entire world." The proceedings lasted until July 1985, when both men were sent to prison: four years and eight months for Heidemann, four years and six months for Kujau. In September one of the supporting magistrates overseeing the case was replaced after he fell asleep; One of the Sunday Times journalists involved in the story, Brian MacArthur, later explained why so many experienced journalists and businessmen "were so gullible" about the authenticity of the diaries:

> Гитлердің күнделіктерінің табылуы бізді шындыққа сенгісі келгендей, өте тартымды сенсация ұсынды. Бір рет келісімге келгеннен кейін, олар жалған екені нақтырақ дәлелденгенше, олардың шынайылығына сенуді жалғастыруға мәжбүр болдық. Біз, құпияны білетіндер, адреналинмен қуаттанып, өміріміздің ең керемет сенсациясын жазуға дайынбыз.