Нацистік идеологияның қалыптасу процесі

Кіріспе

Нацификация процесі

Нацистік термин "Глихшлятунг" немесе "үйлестіру" – Адольф Гитлердің, Германиядағы нацистік партиясының басшысының, нацификация процесі арқылы Германия қоғамының барлық салаларына – "экономикадан және сауда бірлестіктерінен бастап, бұқаралық ақпарат құралдарына, мәдениет пен білім беруге" дейін – тоталитарлық бақылау және үйлестіру жүйесін қадамдық түрде орнатуы болды. Веймар конституциясы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияның капитуляциясына дейін формалды түрде қолданыста болғанымен, 1935 жылғы Нюрнберг митингісінде бекітілген резолюциялармен нацистік партия мен мемлекеттік рәміздер біріктіріліп (Нацистік Германияның туына қараңыз) және неміс еврейлері азаматтығынан айырылғанда (Нюрнберг заңдарын қараңыз) толық нацификацияға қол жеткізілді. "Глихшлятунг" қағидалары нацистер басып алған территорияларға да қатысты.

Терминология

Глайхшальтунг – неміс тіліндегі gleich (бірдей) және schaltung (қосқыш, схема) сөздерінен құралған күрделі сөз. Ол электр инженерлігі терминінен туындаған, яғни барлық қосқыштар бір схемаға қосылып, оларды бір бас қосқыш арқылы іске қосуға мүмкіндік береді. Алғаш рет осы терминді рейх әділет министрі Франц Гюртнер қолданған. Ол «үйлестіру», «мемлекет пен қоғамды нацистік идеологияға бағыну», «синхрондау» және «бір ізге келтіру» деп түрліше аударылған. Ағылшын тіліндегі мәтіндер көбінесе оның ерекше тарихи мағынасын жеткізу үшін аудармасыз неміс сөзін пайдаланады. Ұлттық социалистік тіл біліміндегі, «Нацистік неміс тілі: Үшінші рейх тілінің ағылшынша сөздігі» атты маңызды еңбегінде тарихшылар Роберт Майкл мен Карин Доерр Глайхшальтунгті былай анықтайды: «Біріктіру. Неміс халқының барлық әлеуметтік, саяси және мәдени ұйымдары нацистік идеология мен саясатқа сәйкес басқарылып, жұмыс істеуі тиіс. Кез келген қарсылық жойылды». Бұл тарихшы Джейн Каплан берген жалпы сипаттамамен сәйкес келеді, ол осы терминді «неміс институттарының үйлесімді, нацистік тұтас құрылымға айналуы» деп сипаттаған.

Құқықтық негіз

Нацистер Глихшлянгты Германия канцлері Адольф Гитлер болған 1933 жылдың 30 қаңтарынан кейінгі 20 ай ішінде Рейх үкіметі қабылдаған бірнеше заңдық шаралардың арқасында жүзеге асыра алды. Рейхстаг өрт туралы жарлығы. Рейхстагтағы өрттен кейінгі күні Германия президенті Пол фон Гинденбург Гитлердің өтініші бойынша және Веймар конституциясының 48-бабындағы төтенше жағдайларды негізге ала отырып, Рейхстаг өрт туралы жарлық шығарды (1933 жылдың 28 ақпаны). Бұл жарлық, ресми түрде «Халық пен мемлекеттің қорғалуы туралы Рейх президенті жарлығы» деп аталды, конституцияда бекітілген азаматтық құқықтар мен азаматтық бостандықтардың көпшілігін тоқтатты, соның ішінде тұтқындаудан қорғау құқығы, сөз бостандығы, баспасөз, жиналыс және байланыс құпиясы. Бұл саяси қарсыластарды, негізінен коммунистерді, тұтқындауға және сайлау алдында басқа сайлаушыларды Штурмбаттафлин (СА) (нацистік жарымәскери бөлім) қорқытуға мүмкіндік берді. Осы жағдайда 1933 жылдың 5 наурызында Рейхстагтың (Веймар Республикасы) жалпы сайлауы өтті. Нацистер көпшілікті жеңіп, коалициядағы әріптестері – Германия ұлттық халық партиясын (ДНВП) шетке шығаруға үміттенген еді. Алайда нацистер 43,9 пайыз дауыс жинады, бұл көпшілікке жетпеген және федералды конституцияны өзгерту үшін қажетті саннан төмен. Қосымша заң. Жаңадан сайланған Рейхстаг жиналғанда – саясатта қатысуға тыйым салынған коммунистік делегаттарды қоспай – ол «Халық пен Рейхтің қиындықтарын жою туралы заңды» (23 наурыз 1933 ж.) қабылдады. Бұл заң үкіметке (Рейх канцлері мен оның кабинеті) Рейхстагтың немесе Рейх президенті қатыспай төрт жыл мерзімге заң шығару құқығын берді. Кейбір жағдайларда бұл заңдар «Конституциядан ауытқуы мүмкін». Конституцияға енгізілген түзету ретінде оны қабылдау үшін үштен екі көпшілік дауыс қажет болды. Коммунистерді тыйым салғанмен, нацистер мен олардың одақтасы ДНВП-ның саны әлі де аз болды. Рейхстагты СА мүшелерінің кордонымен қоршау арқылы депутаттарды қорқыту арқылы және католиктік Орталық партиясына діни еркіндікті қорғау туралы уәделер арқылы қажетті басымдық алынды. Тек қана СПД оппозицияда болғандықтан, 444–94 заң қабылданды. Осылайша Веймар конституциясының барлық ережелері күшін жойды. Бұл Хитлер Веймар республикасының конституциялық базасын айналып өтіп, өз еркін декрет арқылы халыққа таңулай алатын негізгі негіз болды. Ол оның үкіметін заңды диктатураға айналдырды. Штаттарды Рейхпен үйлестіру туралы уақытша заң. Рейх үкіметі «Райхпен штаттардың үйлестірілуі туралы уақытша заң» (31 наурыз 1933 ж.) арқылы Германияның барлық штаттарының парламенттерін таратты, бірақ нацистердің бақылауында болған Пруссия парламентіне қатысты. Сонымен қатар, 5 наурыздағы Рейхстаг сайлауында берілген мемлекеттік дауыс негізінде (олар толтырылмаған коммунистік орыннан басқа) қайта құрылған мемлекеттік парламенттерді тапсырды. Осы ережеге сәйкес нацистер мен олардың ДНВП серіктестері барлық парламенттерде жұмыс көпшілігін ала алды. Ол сонымен қатар Рейхстаг таратылған кезде барлық мемлекеттік парламенттерді бір мезгілде таратуды тапсырды. Сонымен қатар, ол мемлекеттік үкіметтерге Рейх үкіметіне Enabling Act бойынша берілген заңдарды қабылдауға бірдей өкілеттік берді. Штаттарды Рейхпен үйлестіру туралы екінші заң. Германияның басқа штаттарына өз билігін одан әрі кеңейту үшін Рейх үкіметі «Райхпен штаттардың үйлестірілуі туралы екінші заңды» (1933 жылғы 7 сәуір) қабылдады. Бұл шара әр штатта бір рейхстаттальтер (рейх губернаторы) орналастырды. Бұл офицерлер Канцлер ұсынысы бойынша Президент тағайындаған, Ішкі істер министрі Вильгельм Фрикке жауап беретін және әрбір штатта жергілікті проконсул ретінде әрекет етуі тиіс еді, олар штаттық үкіметтерді толықтай бақылайтын. Оларға мемлекеттік үкімет отырыстарына төрағалық ету, мемлекеттік министрді, президентті, сондай-ақ басқа да жоғары лауазымды адамдар мен судьяларды тағайындау және босату, мемлекеттік парламентті тарату, жаңа сайлау өткізу және мемлекеттік заңдарды жариялау құқығы берілді. Заң бойынша Пруссиядағы рейхстаттальтер лауазымы рейхсканцлердің өзіне берілді. Кәсіптік мемлекеттік қызметті қалпына келтіру туралы заң. Нацистік Глихшлянгтың тағы бір шарасы – «Кәсіби мемлекеттік қызметті қалпына келтіру туралы заң» (1933 жылғы 7 сәуір) болды, ол Германияда мемлекеттік қызметті «орталауды» міндеттеді, оған бюрократтар ғана емес, сонымен қатар мектеп мұғалімдері мен профессорлары, судьялар, прокурорлар және басқа да мамандар кірді, – федералды, штаттық және муниципалдық деңгейде, және Бірінші дүниежүзілік соғыста шайқасқан немесе соғыста әкесі немесе ұлы қаза болғандардан басқа, осы лауазымдардан еврейлер мен коммунистерді шығаруға рұхсат берді. Еңбекке сенімділер туралы заң. 1933 жылдың 2 мамырында, Штурмбаттафлиннің (СА) шабуылдаушылары сауда-кәсіптік одақтардың кеңселерiне шабуыл жасап, басып алды. Олар кеңселерді жапты, газеттерін жапты, қаражаттарын тәркіледі және көшбасшыларын тұтқындады. Жеке сектор қызметкерлеріне үйлесімділікті таңу үшін Еңбекке сенімділер туралы заң (1933 жылдың 19 мамыры) Еңбекке сенімділер лауазымын құрды, олардың әрқайсысы он үш үлкен экономикалық аймақтың (Wirtschaftsgebiete) біріне бекітілді. Олар өнеркәсіптік бейбітшілікті қамтамасыз ету және жалақыны белгілеу және жұмыс беруші-жұмыскер дауларын шешуді қоса алғанда, еңбек шартын реттеуге жауапты болды. Бұл ұжымдық келіссөздерді және ереуілдерді тиімді түрде алмастырды, өйткені сенімділер заңдық күші бар келісімдерді қабылдауға уәкілді болды. Партиялар құруға қарсы заң. Коммунистік партия Рейхстаг өрт туралы жарлығымен барлық атау бойынша тиімді түрде тыйым салынған еді және 6 наурызда толығымен тыйым салынды. Социал-демократиялық партияға қарсы қосымша айлар бойы зорлық-зомбылық пен қорқытудан кейін, үкімет оның барлық активтерін тартып алды және 1933 жылдың 22 маусымында оны толығымен тыйым салды, Рейхстаг және штаттық парламенттердегі барлық СПД сайлау мандаттарын жойды. Шілде айының басына қарай, тіпті нацистердің бұрынғы одақтастары ДНВП сияқты барлық басқа партиялар тұтқындалғаннан және концентрациялық лагерге қамаудан қорқу үшін тарап кетуге мәжбүр болды. Осылайша ДНВП (27 маусым), Германия мемлекеттік партиясы (28 маусым), Бавария халық партиясы (4 шілде), Германия халық партиясы (4 шілде) және Орталық партия (5 шілде) барлығы ресми түрде таратылды. «Партиялар құруға қарсы заң» (1933 жылдың 14 шілдесі) НСДАП-ты елдің жалғыз заңды саяси партиясы деп жариялады, нацистік террор науқаны және оппозицияның толық капитуляциясы арқылы бұрыннан жасалғанды ресмиледі. Партия мен мемлекеттің біртүтастығын қамтамасыз ету туралы заң. Нацистік партия елдегі жалғыз заңды партия ретінде қалғаннан кейін, Гитлер «Партия мен мемлекеттің біртүтастығын қамтамасыз ету туралы заң» (1933 жылдың 1 желтоқсаны) арқылы партияның мемлекеттік билік пен басқарудың барлық тетіктеріне қол жеткізуін кеңейтуді көздеді, ол Enabling Act ережелері бойынша Рейх үкіметімен қабылданды. Нацистік партия заңды түрде мүшелеріне қатысты сот өкілеттігі бар қоғамдық корпорация ретінде құрылды. Партия және СА Германия Рейхінің ресми органдары болды. Партияның орынбасары Фюрері (Рудольф Гесс) және СА штаб бастығы (Эрнст Рем) портфолиосыз министрлер ретінде Рейх үкіметінің экс-официально мүшелері болды, бұл Партия мен Мемлекет басшылығының өзара байланысын одан әрі күшейтті. Полиция, прокуратура және соттар сияқты қоғамдық қауіпсіздік және құқық қорғау органдары Партия мен СА-ға әкімшілік және құқықтық ақпарат пен тергеу көмегін ұсынуға міндетті болды. Партия соттары (Parteigerichte) Мемлекеттің ресми құқықтық институсы мәртебесін алды және мемлекетке қарсы жасалған кез келген қылмыс...

The Nazis were able to put Gleichschaltung into effect due to multiple legal measures enacted by the Reich government during the 20 months following 30 January 1933, when Adolf Hitler became Chancellor of Germany. Reichstag Fire Decree. The day after the Reichstag fire, President of Germany Paul von Hindenburg, acting at Hitler's request and based on the emergency powers in article 48 of the Weimar Constitution, issued the Reichstag Fire Decree (28 February 1933). This decree, formally titled "Decree of the Reich President for the Protection of People and State," suspended most civil rights and civil liberties enshrined in the constitution, including the right of habeas corpus, freedom of speech, press, assembly and privacy of communications. This allowed for the arrest of political adversaries, mostly Communists, and for terrorizing of other voters by the Sturmabteilung (SA) (Nazi paramilitary branch) before the upcoming election. In this atmosphere, the general election of the [[Reichstag (Weimar Republic) took place on 5 March 1933. The Nazis had hoped to win an outright majority and push aside their coalition partners, the German National People's Party (DNVP). However, the Nazis won only 43.9 percent of the vote, short of a majority and well below the number needed to amend the federal constitution. Enabling Act. When the newly elected Reichstag convened – not including the Communist delegates whose participation in politics had been banned – it passed the Enabling Act (23 March 1933). This law, formally titled "Law to Remedy the Distress of the People and the Reich," gave the government (the Reich Chancellor and his cabinet) the right to enact laws for a period of four years without the involvement of the Reichstag or the Reich President. Under certain circumstances, these laws could "deviate from the Constitution." As a constitutional amendment, it required a two thirds majority for passage. Even with the proscription of the Communists, the Nazis and their ally the DNVP were still short of this number. Through intimidation of deputies by surrounding the Reichstag with a cordon of SA members, and through promises of religious freedom protections to the Catholic Centre Party, the required supermajority was obtained. With only the SPD in opposition, the Enabling Act passed 444–94. For all intents and purposes, the entire Weimar Constitution was rendered void. It formed the cornerstone on which Hitler circumvented the constitutional framework of the Weimar Republic and was able to impose his will on the nation by decree. For all intents and purposes, it converted his government into a legal dictatorship. Provisional Law on the Coordination of the States with the Reich. Enacted by the Reich government using the Enabling Act, the "Provisional Law on the Coordination of the States with the Reich" (31 March 1933) dissolved the sitting parliaments of all German states except the recently elected Prussian parliament, which the Nazis already controlled. It also ordered the state parliaments reconstituted based on the state votes cast in the 5 March Reichstag election (except for Communist seats, which were not filled). Under this provision, the Nazis and their DNVP partners were able to attain working majorities in all the parliaments. It further mandated the simultaneous dissolution of all state parliaments whenever the Reichstag was dissolved. It also gave the state governments the same powers to enact legislation that the Reich government possessed under the Enabling Act. Second Law on the Coordination of the States with the Reich. In order to further extend their power over the German states, the Reich government enacted the "Second Law on the Coordination of the States with the Reich" (7 April 1933). This measure deployed one Reichsstatthalter (Reich Governor) in each state. These officers, appointed by the President on the recommendation of the Chancellor, were responsible to Interior Minister Wilhelm Frick and were intended to act as local proconsuls in each state, with near complete control over the state governments. They were empowered to preside over meetings of the state government, appoint and dismiss the state minister president as well as other high officials and judges, dissolve the state parliament, call new elections and promulgate state laws. The law conferred the office of Reichsstatthalter in Prussia on the Reich Chancellor himself. Law for the Restoration of a Professional Civil Service. Another measure of Nazi Gleichschaltung was the enactment of the "Law for the Restoration of a Professional Civil Service" (7 April 1933), which mandated the "co ordination" of the civil service – which in Germany included not only bureaucrats, but also schoolteachers and professors, judges, prosecutors, and other professionals – at the federal, state and municipal level, and authorized the removal of Jews and Communists from these positions, with limited exceptions for those who had fought in the First World War or had lost a father or son in combat. Law on the Trustees of Labour. On 2 May 1933, trade union offices were attacked and occupied by SA stormtroopers. The offices were closed, their newspapers shuttered, funds confiscated and leaders arrested. In order to impose coordination on private sector workers, the Law on the Trustees of Labour (19 May 1933) established the position of Trustee of Labour, each of which was assigned to one of thirteen large economic areas (Wirtschaftsgebiete). They were charged with ensuring industrial peace and regulating employment contracts, including the setting of wages and the resolution of employer–employee disputes. This effectively supplanted collective bargaining and strikes, as the trustees were authorized to impose legally binding settlements. Law Against the Formation of Parties. The Communist Party had effectively been outlawed in all but name by the Reichstag Fire Decree, and was completely banned from 6 March. Following additional months of violence and intimidation against the Social Democratic Party, the government seized all its assets, and banned it outright on 22 June 1933, canceling all SPD electoral mandates in both the Reichstag and the state parliaments. By early July, all other parties, even the Nazis' erstwhile allies the DNVP, had been intimidated into dissolving themselves rather than face arrests and concentration camp imprisonment. Thus the DNVP (27 June) the German State Party (28 June), the Bavarian People's Party (4 July), the German People's Party (4 July) and the Centre Party (5 July) all formally disbanded. The "Law Against the Formation of Parties" (14 July 1933) declared the NSDAP as the country's only legal political party, formalizing what had already been accomplished through the campaign of Nazi terror and the complete capitulation of the opposition. Law to Secure the Unity of Party and State. With the Nazi Party as the only remaining legal party, Hitler now sought to extend the Party's grasp over all the levers of state power and administration through the "Law to Secure the Unity of Party and State" (1 December 1933), which was enacted by the Reich government under the provisions of the Enabling Act. The Nazi Party was legally established as a public corporation with jurisdiction over its members. The Party and the SA became official organs of the German Reich. The Deputy Führer of the Party (Rudolf Hess) and the Stabschef of the SA (Ernst Röhm), were made ex officio members of the Reich government as ministers without portfolio, further interlocking the leadership of the Party and State. Government agencies, including public safety and law enforcement authorities such as the police, public prosecutors and the courts, were obligated to provide the Party and the SA with administrative and legal information and investigatory assistance. Party courts (Parteigerichte) received the status of official legal institutions of the State and any crime committed against the Party now was considered a crime against the State. These courts were now authorized to impose detention or imprisonment as punishment. Law on the Reconstruction of the Reich. All the state parliaments had been dissolved (along with the Reichstag) on 14 October 1933, and while new Reichstag elections took place on 12 November, no new state parliamentary elections were scheduled. Now, on the one year anniversary of coming to power, the Reich government passed through the Reichstag, by a unanimous vote, the "Law on the Reconstruction of the Reich" (30 January 1934). This was one of only seven laws passed by the Reichstag in the 19 sessions held during the entire Nazi regime, as opposed to 986 laws enacted solely by the Reich government under the authority of the Enabling Act. The law, in the form of a constitutional amendment, formally did away with the concept of a federal republic. The state parliaments were abolished altogether and state sovereignty passed to the Reich government. The states, though not themselves eliminated, were reduced to mere administrative bodies subordinated to the Reich, effectively converting Germany into a highly centralized unitary state. By destroying the autonomy of the historic German states, Hitler achieved what Bismarck, Wilhelm II and the Weimar Republic had never dared to attempt. Law on the Abolition of the Reichsrat. Within two weeks of the abolition of the state parliaments, the Reich government enacted the "Law on the Abolition of the Reichsrat" (14 February 1934) formally abolishing the Reichsrat, the second chamber of the national parliament that represented the states. This was a clear violation of the Enabling Act. While Article 2 of the Enabling Act allowed the government to pass laws that deviated from the Constitution, it explicitly protected the existence of the Reichstag and Reichsrat. Law Concerning the Head of State of the German Reich. With Reich President von Hindenburg fatally ill, the Reich government enacted the "Law Concerning the Head of State of the German Reich" (1 August 1934). This law was signed by the entire Reich cabinet. It combined the office of Reich President with that of Reich Chancellor under the title of "Führer and Reich Chancellor," and was drawn up to become effective on the death of the Reich President, which occurred the next day. Again, this flagrantly violated Article 2 of the Enabling Act, which forbade any actions interfering with the office of the Reich President. With this law, Hitler became not only Germany's head of state, but also the commander in chief of the armed forces. It also removed the last remedy by which Hitler could be legally removed from office, and with it all checks on his power.

Пропаганда және қоғамға кірігу

Неміс қоғамын Глихшлюнгке бағыттудың ең маңызды қадамдарының бірі 1933 жылғы наурыз айында Йозеф Геббельс басшылығымен «Халықты ағарту және үгіт-насихат министрлігінің» құрылуы және одан кейін Үгіт-насихат министрлігінің баспасөз бен барлық әлеуметтік коммуникация құралдарын толық бақылауға алу үшін жасаған қадамдары болды. Бұл газеттерге, журналдарға, фильмдерге, кітаптарға, қоғамдық жиналыстар мен шараларға, шетелдік баспасөзпен қарым-қатынасқа, театрға, өнер мен музыкаға, радио мен теледидарға бақылау қоюды қамтыды. Осы мақсатта Геббельс былай деді: «Пропаганданың құпиясы – оның мақсатын көздеген адамға сіңіп кіруі, тіпті ол өзінің сіңіп кіріп жатқанын сезбеуі. Әрине, үгіт-насихаттың мақсаты бар, бірақ бұл мақсат соншалық ақылмен және шеберлікпен жасырылуы керек, бұл мақсатты жүзеге асыруға тиіс адам оны мүлдем байқамайды». «Координацияның» мақсаты да осы еді: неміс азаматтарының өмірінің барлық саласына нацистердің идеялары мен көзқарастарының сіңіп кіруін қамтамасыз ету. 1933 жылдың наурыз айынан шілдесіне дейін және одан кейін де нацистік партия адамдарға ықпал ете алатын нацистік емес ұйымдарды жүйелі түрде жойды немесе өздеріне тартты. Гитлер мен нацистерді сынағандар қысымға алынып, қорқытумен немесе өлтірумен жазаланды. Ұлттық ерікті қоғамдар мен жергілікті клубтар нацистік бақылауға алынды. Өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығындағы қысым топтарынан бастап спорттық қоғамдарға, футбол клубтарына, ерлер хорларына, әйелдер ұйымдарына дейін – қысқасы, қоғамдық өмірдің барлық құрылымы нацизацияланды. Саяси бағытталған қарсылас клубтар мен қоғамдар бір нацистік ұйымға біріктірілді. Ерікті қоғамдардың бұрынғы басшылары өз еркімен немесе күштеп қызметтен алынды. Көптеген ұйымдар солшыл немесе либералды мүшелерін қуды да, жаңа мемлекет пен оның институттарына адалдығын жариялады. Бұл процесс бүкіл Германияда жалғасты. Соңында нацистік емес қоғамдардың тек әскер мен шіркеулер және олардың қарапайым ұйымдары ғана қалды. Мысалы, 1934 жылы үкімет спортты басқарушы орган ретінде Deutscher Reichsbund für Leibesübungen, кейіннен Nationalsozialistischer Reichsbund für Leibesübungen құрды. Германияның барлық басқа спорттық қоғамдары бірте-бірте бостандығынан айырылып, оған қосылды. Спорттан басқа, «координация» күш-жігерінің тағы бір маңызды бөлігі – мемлекеттік қызметті тазарту болды, ол федералды және штаттық деңгейде жүргізілді. Жоғары деңгейдегі федералды мемлекеттік қызметкерлер – Мемлекеттік хатшылар, егер олар нацистік бағдарламаға жандашу көрсетпесе, штаттардағы тең дәрежедегі бюрократтар сияқты, көбінесе ауыстырылды, бірақ нацизация барлық деңгейде жүрді. Мемлекеттік қызметкерлер жұмыстан босатылудан қорқып, нацистік партияға қосылуға асықты. Жергілікті деңгейде қала әкімдері мен кеңестер нацистік штурмшылар СА мен СС-тің қысымымен отставкаға кететін немесе жергілікті мемлекеттік мекемелердегі еврейлер немесе басқа саяси партияларға тиесілі лауазымды адамдар мен қызметкерлерді ауыстыруға бұйрықтарды орындауға мәжбүр болды. Глихшлюнг сонымен қатар халықтың, әсіресе Германия жастарының міндетті мүшелікке ие әртүрлі ұйымдардың құрылуын қамтыды. Балалар алты жасынан бастап Пимпфенде (көпіршіктер) шәкірт болып қызмет етті, ал он жасында Deutsches Jungvolk (Жас неміс жігіттері) құрамына кірді және он төрт жасында Гитлер жастарына қосылғанға дейін қызмет етті. Оқушылар он сегіз жасқа дейін сол жерде жүрді, содан кейін олар Arbeitsdienst (Еңбек қызметі) және қарулы күштерге кірді. Қыздар он жасында Jungmädel (Жас қыздар) құрамына кірді, ал он төрт жасында Bund Deutscher Mädel (Неміс қыздарының лигасы) құрамына кірді. Он сегіз жасында БДМ мүшелері әдетте шығыс аймаққа барып, бір жыл бойы фермада жұмыс істейтін Пфолтфайтдизнст немесе Ланджахерге (Pflichtdienst, Landjahr) барады. 1940 жылы Гитлер жастарының мүшелері сегіз миллионға жуық болды.

One of the most critical steps towards Gleichschaltung of German society was the introduction of the "Ministry of Public Enlightenment and Propaganda" under Joseph Goebbels in March 1933 and the subsequent steps taken by the Propaganda Ministry to assume complete control of the press and all means of social communication. This included oversight of newspapers, magazines, films, books, public meetings and ceremonies, foreign press relations, theater, art and music, radio, and television. To this end, Goebbels said:

[T]he secret of propaganda [is to] permeate the person it aims to grasp, without his even noticing that he is being permeated. Of course propaganda has a purpose, but the purpose must be concealed with such cleverness and virtuosity that the person on whom this purpose is to be carried out doesn't notice it at all. This was also the purpose of "co ordination": to ensure that every aspect of the lives of German citizens was permeated with the ideas and prejudices of the Nazis. From March to July 1933 and continuing afterward, the Nazi Party systematically eliminated or co opted non Nazi organizations that could potentially influence people. Those critical of Hitler and the Nazis were suppressed, intimidated, or murdered. Every national voluntary association, and every local club, was brought under Nazi control, from industrial and agricultural pressure groups to sports associations, football clubs, male voice choirs, women's organizations—in short, the whole fabric of associational life was Nazified. Rival, politically oriented clubs or societies were merged into a single Nazi body. Existing leaders of voluntary associations were either unceremoniously ousted, or knuckled under of their own accord. Many organizations expelled leftish or liberal members and declared their allegiance to the new state and its institutions. The whole process went on all over Germany. By the end, virtually the only non Nazi associations left were the army and the Churches with their lay organizations. For example, in 1934, the government founded the Deutscher Reichsbund für Leibesübungen, later the Nationalsozialistischer Reichsbund für Leibesübungen, as the official sports governing body. All other German sport associations gradually lost their freedom and were coopted into it. Besides sports, another more important part of the "co ordination" effort was the purging of the civil service, both at the Federal and state level. Top Federal civil servants—the State Secretaries—were largely replaced if they were not sympathetic to the Nazi program, as were the equivalent bureaucrats in the states, but Nazification took place at every level. Civil servants rushed to join the Nazi Party, fearing they would lose their jobs if they did not. At the local level, mayors and councils were terrorized by Nazi stormtroopers of the SA and SS into resigning or following orders to replace officials and workers at local public institutions who were Jewish or belonged to other political parties. The Gleichschaltung also included the formation of various organizations with compulsory membership for segments of the population, particularly the youth of Germany. Boys first served as apprentices in the Pimpfen (cubs), beginning at the age of six, and at age ten, entered the Deutsches Jungvolk (Young German Boys) and served there until joining the Hitler Youth proper at age fourteen. Boys remained there until age eighteen, at which time they entered into the Arbeitsdienst (Labor Service) and the armed forces. Girls became part of the Jungmädel (Young Maidens) at age ten and at age fourteen were enrolled in the Bund Deutscher Mädel (League of German Maidens). At eighteen, BDM members generally went to the eastern territory for their Pflichtdienst, or Landjahr, a year of labor on a farm. By 1940, membership in the Hitler Youth numbered some eight million.

Кәсіподақ қозғалысының үйлестірілуі

Германиядағы кәсіподақ қозғалысының тарихы ұзақ, ол XIX ғасырдың ортасына таман басталған. Веймар республикасы кезінде оның ең ірі тобы – Германияның жалпы кәсіподақ федерациясы (ADGB) болды. Бұл 1919 жылы шілдеде құрылған, бастапқыда 8 миллионға жуық жұмысшыны құрайтын 52 кәсіподақтан тұратын қосалқы ұйым болды. Ол негізінен Социал-демократиялық партияға (СДП) қатысты және саяси спектрдің сол жағында болды. 1920 жылдың наурыз айында ол оңшыл Капп путшының республиканы құлатуға тырысқан құлдырауына әкелген жалпы ереуіл шақыруда маңызды рөл атқарды. 1921 жылдың қаңтарынан бастап Теодор Лейпарт басқарды. 1929 жылғы экономикалық дағдарыстан кейін жұмыссыздықтың күрт өсуі мүшелік санының төмендеуіне әкелді, бірақ 1932 жылы бұл 30 кәсіподақта шамамен 3,5 миллион жұмысшыны білдірді. 1933 жылдың қаңтар айының соңында нацистер билікке келген кезде, СДП саясаткерлері мен кәсіподақ мүшелерінің жалпы ереуіл туралы кейбір пікірлері болды, бірақ ұлттық басшылық мұндай әрекеттен ұлт басынан кешкен ең ауыр жұмыссыздық дағдарысы кезінде сақтанды. Кейбір оқшауланған оқиғалар болғанмен, жалпы қарсылық саясаты жүргізілген жоқ. Нацистер барлық қарсыластарына, соның ішінде СДП-ға мүше кәсіподақтарға қарсы зорлық-зомбылық пен қорқыту саясатын жүргізді. Өз ұйымы мен оның мүшелерін қорғау үшін Лейпарт нацистер билікке келгеннен кейін бірнеше апта ішінде ADGB-ді саяси "бейтарап" деп жариялады. Сонымен қатар партия басшылары полиция, сот, түрме әкімшілері мен мемлекеттік қызметкерлердің арасында консервативті элементтерді еңбек қозғалысын басудың әділ екендігіне сендірді. 1933 жылғы 5 наурыздағы рейхстаг сайлауында нацистердің жеңісінен кейін зорлық-зомбылық оқиғалары күшейе түсті, SA штурмшылары кәсіподақ кеңселерiн тонап, қызметкерлерге шабуыл жасады, жиһаздар мен жабдықтарды қиратты, қаржыны ұрлады және құжаттарды өртеп жіберді. 25 наурызға дейін бүкіл рейхтегі 45 қаладағы одақ кеңселерiне шабуыл жасалды. Осы кезде кәсіподақтар режиммен келісімге келу үшін СДП-дан алыстап кетті. 28 сәуірде ADGB консервативті христиан және буржуазиялық либералды кәсіподақ топтарымен бірігуге келісті, жаңа нацистік мемлекетте бір ұлттық еңбек ұйымын құру үшін. Лейпарт сонымен қатар Гёббельстің 1 мамыр күні алғаш рет мемлекеттік мереке ретінде атап өтілетінін жариялауын қолдады, бұл еңбек қозғалысының ұзақ уақыт бойы іздеген мақсаты болды. Алайда, кәсіподақтардың татуласуы түкке тұрғысыз болды, өйткені нацистер кәсіподақ қозғалысын толықтай басып алуды жоспарлай бастады, бұл туралы Гёббельстің 17 сәуірдегі күннамасында жазылған: 1 мамырда біз Май мейрамын неміс халқының ерік-жігерін көрсету ретінде ұйымдастырамыз. 2 мамырда кәсіподақ кеңселерi бос болады. Бұл салада да үйлестіру. Бірнеше күн бойы дау-дамайлар болуы мүмкін, бірақ содан кейін олар бізге тиесілі болады. Біз бұдан былай ешқандай жеңілдік жасамауымыз керек. Кәсіподақтар біздің қолымызда болған соң, басқа партиялар мен ұйымдар ұзақ уақыт ұстай алмайды. Осыған сәйкес 1933 жылдың 1 мамыры Ұлттық еңбек күні деп жарияланды, бұл күн шерулер, баяндамалар және пропагандалық көріністермен, Германияның еңбек қозғалысының ұлтымен бірлігін атап өту үшін, SA әскери оркестрлері, свастикалар мен салюттермен. Ол Берлиннің Темпельхоф әуежайындағы үлкен митингпен және Гитлер сөз сөйлеген кезде аяқталды, оған бір миллионнан астам адам қатысты. Көптеген жұмысшылар, әсіресе мемлекеттік қызметте жұмыс істейтіндер, қатысуға мәжбүр болды, өйткені олар қатыспағандықтан жұмыстан шығарылады деген қауіппен күдікті. Келесі күні, Геббельс айтқандай, неміс жұмысшы қозғалысы SA және SS әскерлерінің қолынан бұрын-соңды болмаған зорлық-зомбылық толқыны астында күйретілді. СДП қолдаған барлық кәсіподақ кеңселерi басып алынды, олардың газеттері мен мерзімді басылымдары тоқтатылды, олардың банктері мен несиелік одақтары жабылды, олардың активтері тәркіленді және Ұлттық Социалистік Зауыттық Ұйымға берілді. Лейпарт пен басқа да кәсіподақ басшылары "қорғау қамауына" алынып, концлагерлерге жіберілді. Көптеген адамдарға зорлық-зомбылық жасалды және ең қатыгез оқиғада Дуйсбургте төрт кәсіподақ өкілі өлтірілді. Екі күннен кейін басқа да СДП емес одақ бірлестіктері, мысалы консервативті Германияның коммерциялық қызметкерлерінің ұлттық қауымдастығы және либералды de, нацистік партия ұйымының штаб шефі Роберт Лей бастаған неміс еңбекті қорғау жөніндегі іс-қимыл комитетінің қарамағына өтті. Соңғы қалған кәсіподақ қосалқы агенттігі, христиан бағытталған de, маусымның соңында сіңірілді. Бұл процестің барлық кезеңінде ереуілдер, демонстрациялар мен наразылықтар болған жоқ. Тіпті нацистер де таң қалды. Еуропадағы ең ұйымдасқан және қуатты кәсіподақ қозғалысы қарсылық көрсетпеді және түйсіксіз жойылды. Оның орнына 10 мамырда Лей басқаратын нацистік партия ұйымы – Германияның Еңбек фронты (Deutsche Arbeitsfront немесе DAF) құрылды. Оның мақсаты – нацистік басшылық астында барлық еңбек күшін үйлестіру болды. 19 мамырда үкімет Еңбек сенімділері туралы заңды қабылдады, ол ұжымдық келісімдерге соңғы нүкте қойды. Ол Гитлер тағайындаған және еңбек шартын реттеуге және еңбек тыныштығын сақтауға жауапты Еңбек сенімділерін құрды. Олардың шешімдері заңды күшіне енгендіктен, ереуілдер тиімді түрде тыйым салынды.

The German trade union movement had a long history, dating to the mid nineteenth century. At the time of the Weimar Republic, its largest grouping was the General German Trade Union Federation (ADGB). This was an umbrella organization that was formed in July 1919 and was originally composed of 52 unions with about 8 million workers. It was generally affiliated with the Social Democratic Party (SPD) and was on the left of the political spectrum. In March 1920, it was instrumental in calling a general strike that led to the collapse of the right wing Kapp Putsch that attempted to overthrow the republic. It was led from January 1921 by Theodor Leipart. Following the economic downturn of 1929, the resulting sharp rise in unemployment caused a large drop off in membership but, by 1932, it still represented an estimated 3.5 million workers in some 30 unions. When the Nazis came to power at the end of January 1933, there was some sentiment for a general strike by SPD politicians and trade unionists, but the national leadership was wary of such an action in the face of the worst unemployment crisis the nation had experienced. Though there were some sporadic isolated incidents, no general policy of resistance was undertaken. The Nazis embarked on a policy of violence and intimidation against all their opponents, including the SPD affiliated trade unions. In an effort to safeguard his organization and its members, Leipart declared the ADBG politically "neutral" within weeks of the Nazis coming to power. Meanwhile, Party leaders convinced conservative elements among the police, the judiciary, prison administrators and civil servants that suppression of the labor movement was justified. Following the Nazi gains in the Reichstag election of 5 March 1933, violent episodes increased in intensity, with SA stormtroopers ransacking trade union offices, assaulting staff, destroying furniture and equipment, stealing funds and burning documents. By 25 March, union offices in some 45 towns throughout the Reich had been attacked. At this point, the trade unions began to distance themselves from the SPD in an attempt to seek an accommodation with the regime. On 28 April, the ADGB agreed to move toward unification with the conservative Christian and the bourgeois liberal trade union groups, to form a single national labor organization in the new Nazi state. Leipart also supported the announcement by Goebbels that May Day would be celebrated as a public holiday for the first time, a long sought goal of the labor movement. However, any efforts at reconciliation on the part of the unions were to prove futile, as the Nazis had already begun to plot a complete takeover of the trade union movement, as demonstrated by Goebbels' diary entry of 17 April:

On 1 May we shall arrange May Day as a grandiose demonstration of the German people's will. On 2 May the trade union offices will be occupied. Coordination in this area too. There might possibly be a row for a few days, but then they will belong to us. We must make no allowances anymore. Once the trade unions are in our hands the other parties and organizations will not be able to hold out for much longer. Accordingly, 1 May 1933 was declared the Day of National Labor, a day of parades, speeches and propaganda displays to celebrate the unity of the German labor movement with the nation, featuring SA military bands, swastika flags and fireworks. It culminated with a huge rally and speech by Hitler at Berlin Tempelhof Airport that was attended by over one million people. Many workers, particularly those in state employment, were compelled to participate by threats of dismissal for not attending. The next day, as Goebbels had indicated, the German labor movement was crushed under a wave of unprecedented violence at the hands of SA and SS troops. All SPD supported trade union offices were occupied, their newspapers and periodicals were discontinued, their banks and credit unions were closed and their assets were confiscated and turned over to the National Socialist Factory Cell Organization. Leipart and other union leaders were taken into "protective custody" and sent to concentration camps. Violence was inflicted on many and, in the most brutal incident, four union officials were beaten to death in Duisburg. Two days later, other non SPD aligned union amalgamations, such as the conservative German National Association of Commercial Employees and the liberal de, placed themselves under the Action Committee for the Protection of German Labor, headed by Robert Ley, the Stabschef (chief of staff) of the Nazi Party organization. The last remaining union umbrella agency, the Christian oriented de was absorbed at the end of June. Throughout this process, there were no strikes, no demonstrations and no protests. Even the Nazis were surprised. The most highly organized and powerful trade union movement in Europe offered no resistance and disappeared virtually overnight. In its place, the German Labor Front (Deutsche Arbeitsfront or DAF), a Nazi Party organization led by Ley, was established on 10 May. Its goal was coordination of the entire labor force under Nazi leadership. On 19 May, the government enacted the Law on the Trustees of Labour that decreed an end to collective bargaining. It established Trustees of Labour, who were appointed by Hitler and charged with regulating labor contracts and maintaining labor peace. Since their decisions were legally binding, strikes were effectively outlawed.

Қуанышпен күш алу

Неміс еңбек фронтының қолдауымен жұмысшылар үшін «Қуаныш арқылы күш» (Kraft durch Freude) деп аталатын, барлық қызығушылықтарды қамтитын демалыс ұйымы құрылды. Хоббилерге қатаң реттер қойылды, шахмат, футбол немесе ағаш өңдеу сияқты барлық жеке клубтар «Қуаныш арқылы күш» ұйымының бақылауына алынды. Олар демалыс сапарларын, шаңғы тебуді, жүзуді, концерттерді және теңіз саяхаттарын ұйымдастырды. Шамамен 43 миллион неміс «Қуаныш арқылы күш» бастамасы арқылы саяхат жасады. Бұл күш-жігер немістердің автомобиль сатып алу және автобан құрылысы идеясын тудырды. Бұл нацистер құрған көптеген ұйымдардың ішіндегі ең ірісі және үгіт-насихат бойынша табысқа жеткені болды. Жұмысшылар «Рейхскәсіптік сайыс» (Reichsberufswettkampf) сияқты іс-шаралар арқылы партияның саясатына бейімделді. Көптеген жұмыссыздар да Рейх еңбек қызметіне жұмылдырылды, оларға форма мен құралдар беріліп, жұмысқа тартылды; көшедегі жұмыссыздардың азайуы нацистер Германияның экономикалық жағдайын жақсартады деген қабылдауға әсер етті.

Салдары

Тарихшы Клаудия Кунц Gleichschaltung сөзінің электр энергетикасы саласынан шыққандығын түсіндіреді, онда ол электр қуатын айнымалы токтан тікелей токқа түрлендіруді білдіреді, бұл ағылшын тілінде "түзету" деп аталады; Gleichschaltung сөзі сөзбе-сөз "фазалау" деп аударылады. Әлеуметтік-саяси мағынасында қолданылғанда, Gleichschaltung басқа тілде теңдессіз. Нацистер сондай-ақ басқа да ұқсас терминдерді қолданды, мысалы, Ausschaltung, ол неміс ұлтын ластаған немесе бүлдірген кез келген адамды жою немесе "өшіру" мағынасын білдірді. Бұл сырттай клиникалық терминология неміс қоғамының мүшелері үшін механикалық және биологиялық мағынаны біріктірді; Лондонға сапар шеккен бір неміс азаматы түсіндіргендей: "Бұл этникалық-саяси организм [Volkskörper] арқылы бірдей ағынның өтуін білдіреді". 1935 жылы еврей болғандықтан Дрезден университетінің роман тілдері профессоры Виктор Клемперер қызметтен босатылып, тек неміс әйеліне үйленгендіктен Германияда аман қалды. Ол нацистердің күнделікті сөйлеуінде қолданған терминдердің тізімін жинады, оны "LTI – Lingua Tertii Imperii" кітабында талқылады, ол ағылшын тілінде "The Language of the Third Reich" деп жарияланды. Осы еңбегінде Клемперер нацистер неміс тілін олардың идеологиясына қызмет ететін құралға айналдырғанын, оны қайта-қайта қолдану арқылы, ақырында халықтың "қан-жанына" сіңіргенін айтады. Мысалы, күн ашық және жағымды болса, оны "Гитлер ауа-райы" деп сипаттаса, ал нацистік нәсілдік және әлеуметтік сәйкестік идеалдарына бағынбасаңыз, сіз "өшірілдіңіз". Мектеп жүйесінде, радио хабарларында немесе кинофильмдерде басқаларға деген нәсілдік жеккөрушіліктің айқын көрсетілісі тоқтап қалғандай болғанда, нацистік Gleichschaltung пропагандасының басшылары бірлестікке және ұжымдық Volk-тың "біз" санасына көбірек назар аударатын стратегияларға көшті, бірақ нацистік "үйлестіру" міндеттемелері күшінде қалды: Фюрерге құрмет көрсету, барлық шетелдіктерді қуу, неміс халқы үшін құрбандыққа бару және болашақ қиындықтарға дайын болу. Режимнің Gleichschaltung бастамалары арқылы неміс әлеуметтік және экономикалық бірлігі күшейтілгенімен, бұл жеке тұлғаның есебінен және кез келген конформисттің әлеуметтік зиянына әкелді; және одан да жаманы – бұл ұлттық-социалистік ілім бойынша жау деп саналғандардың әлеуметтік және нәсілдік шеттетілуіне ықпал етті және күшейтті. Неміс қоғамын нацистік Gleichschaltung немесе "үйлестіруі" – нацистік заңнамалар сериясымен бірге – еврейлердің экономикалық құқықтарынан айырылуына, саяси оппозицияға қарсы зорлық-зомбылыққа, концентрациялық лагерьлердің құрылуына, Нюрнберг заңдарына, нәсілдік Volksgemeinschaft құруға, Lebensraum іздеуге және Германияның ұлттық-социалистік үкіметімен әлдеқайда құнды деп саналған адам өмірін жаппай жоюға себеп болды. Gleichschaltung шаралары нацистік режимге заңдылық сыртқы көрінісін беру үшін қолданылды. Мыңдаған жарлықтар, соның ішінде көптеген Gleichschaltung заңдары, Рейхстаг өрт туралы жарлығына, демек 48-бапқа тікелей негізделген. Рейхстаг екі рет өкілеттік заңды жаңартты, бірақ барлық басқа партияларға тыйым салынғандықтан бұл алдын ала шешілген мәселе болды.

Historian Claudia Koonz explains that the word Gleichschaltung stems from the arena of electricity, where it refers to converting power from alternating current to direct current, which is called "rectification" in English; the word Gleichschaltung translates literally as "phasing". Used in its socio political sense, Gleichschaltung has no equivalent in any other language. The Nazis also used other similar terms, such as Ausschaltung, which constituted the removal or "switching off" of anyone who stained or soiled the German nation. This seemingly clinical terminology captured both the mechanical and biological meaning for members of German society; as one German citizen visiting London explained, "It means the same stream will flow through the ethnic body politic [Volkskörper]." Former University of Dresden professor of romance languages, Viktor Klemperer—dismissed from his post for being Jewish in 1935 and who only survived his time in Germany due to being married to a prominent German woman—collected a list of terms employed in everyday speech by the Nazis, which he discussed in his book, LTI – Lingua Tertii Imperii, published in English as The Language of the Third Reich. In this work, Klemperer contends that the Nazis made the German language itself a servant to their ideology through its repetitive use, eventually permeating the very "flesh and blood" of its people. For instance, if it was sunny and pleasant, it was described as "Hitler weather", or if you failed to comply with Nazi ideals of racial and social conformity, you were "switched off." When the blatant emphasis on racial hatred of others seemed to reach an impasse in the school system, through radio broadcasts, or on film reels, the overseers of Nazi Gleichschaltung propaganda switched to strategies that focused more on togetherness and the "we consciousness" of the collective Volk, but the mandates of Nazi "coordination" remained: pay homage to the Führer, expel all foreigners, sacrifice for the German people, and welcome future challenges. While greater German social and economic unity was produced through the Gleichschaltung initiatives of the regime, it was at the expense of individuality and to the social detriment of any nonconformist; and worse—it contributed to and reinforced the social and racial exclusion of anyone deemed an enemy by National Socialist doctrine. The Nazi Gleichschaltung or "synchronization" of German society—along with a series of Nazi legislation—was part and parcel to Jewish economic disenfranchisement, the violence against political opposition, the creation of concentration camps, the Nuremberg Laws, the establishment of a racial Volksgemeinschaft, the seeking of Lebensraum, and the violent mass destruction of human life deemed somehow less valuable by the National Socialist government of Germany. The Gleichschaltung measures were used to give the Nazi regime the appearance of legality. Thousands of decrees, including many of the Gleichschaltung laws, were based explicitly on the Reichstag Fire Decree, and hence on Article 48. The Reichstag renewed the Enabling Act twice, though this was a foregone conclusion with all other parties banned.