Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адольф Гитлерге қастандық жасау әрекеті, 1944 жыл
Attempt to assassinate Adolf Hitler, 1944
20 шілдедегі қастандық – нацистік Германияның рейхканцлері және фюрері Адольф Гитлерді өлтіруге жасалған сәтсіз әрекет, содан кейін 1944 жылғы 20 шілдеде нацистік режимді құлату мақсатындағы әрекет. Қастандық жасаушылар негізінен неміс қарсыласының құрамында болған, басым көпшілігі Вермахт офицерлерінен тұрды. Қастандықтың жетекшісі Клаус фон Штауфенберг Гитлерді портфельге жасырылған жарылғыш затты жарыту арқылы өлтіруді жоспарлады. Алайда, бомба жарылған сәтте орналасқан жеріне байланысты Гитлерге тек жеңіл жарақаттар келді. Келесі төңкеріс әрекеті де сәтсіз аяқталып, Вермахтта тазалау шаралары жүргізілді. Әскери шенеуніктер 1938 жылдан бері Гитлерді құлатуды жоспарлап келген, бірақ шешім қабылдамау және жаһандық оқиғалардың қарқыны осы әрекетті тоқтатты. 1943 жылы Германия Сталинград шайқасында жеңіліске ұшырап, Кеңес әскерлері Германияға қарай жылдам итермелегеннен кейін, қастандық жасаушылар шұғыл әрекет ету қажеттігін сезінді. Штауфенбергтің басшылығымен қастандық жасаушылар 1943 және 1944 жылдары Гитлерді кем дегенде бес рет өлтіруге тырысты. Гестапо қастандық жасаушыларға жақындағандықтан, 1944 жылдың шілдесінде соңғы қастандық ұйымдастырылды. Штауфенберг жеке өзі жарылғыш заттармен толтырылған портфелді «Вильчье Логово» (Wolf's Lair) конференциясына алып барды. Жарылғыш заттар орнатылып, Гитлердің жанына қойылды, бірақ соңғы сәтте Хайнц Брандт ең болмағанда білмей, портфелді үстел аяғының артына жылжытып, Гитлердің өмірін сақтап қалды. Жарылыстан Брандт және тағы екі адам қаза тауып, бөлмеде болғандардың қалғаны жарақат алды, олардың бірі – Рудольф Шмундт, кейіннен алған жарақатынан қайтыс болды. Гитлердің шалбары жарылыстан күйді, құлағының қабығы тесіліп, конъюнктивит пайда болды, бірақ басқа жарақаттар алмады. Қастандық жасаушылар өздерінің сәтсіздігін білмей, төңкеріс жасауға тырысты. Жарылыстан кейін бірнеше сағат өткен соң, қастандық жасаушылар Вермахт бөлімдерін пайдаланып, Берлин сияқты бірнеше қалаларды бақылауға алды, бұйрықтардың мақсатын қасақана бұрмалап берді. Төңкеріс әрекетінің бұл бөлігі «Валькирия» операциясы деп аталды, бұл атау сондай-ақ бүкіл оқиғамен байланысты болды. Бірнеше сағат ішінде нацистік режим Германиядағы бақылауын қайта орнатты. Штауфенбергті қоса алған қастандық жасаушылардың бірнешесі түнде атылып өлім жазасына кесілді. Төңкеріс әрекетінен кейін бірнеше ай ішінде Гестапо 7000-нан астам адамды тұтқындады, олардың 4980-і атылып өлім жазасына кесілді. Шамамен 200 қастандық жасаушы өлім жазасына кесілді. Төңкеріс әрекетінің мақсаты – Германияның саяси бақылауын және оның қарулы күштерін нацистік партиядан (СС-ті қоса алғанда) алып, батыс одақтастарымен мүмкіндігінше тезірек бейбіт келісімге келу болды. Қастандық жасаушылардың бейбіт келісімге қатысты ұсыныстарының толық мәліметтері әлі белгісіз, бірақ олар Германияның Еуропа аумағын кеңінен аннексиялауын растау туралы талаптарды қамтитын болды.
The 20 July plot was a failed attempt to assassinate Adolf Hitler, the chancellor and leader of Nazi Germany, and subsequently to overthrow the Nazi regime on 20 July 1944. The plotters were part of the German resistance, mainly composed of Wehrmacht officers. The leader of the conspiracy, Claus von Stauffenberg, planned to kill Hitler by detonating an explosive hidden in a briefcase. However, due to the location of the bomb at the time of detonation, the blast only dealt Hitler minor injuries. The planners' subsequent coup attempt also failed and resulted in a purge of the Wehrmacht. As early as 1938, German military officers had plotted to overthrow Hitler, but indecisive leadership and the pace of global events stymied action. Plotters gained a sense of urgency in 1943, after Germany lost the Battle of Stalingrad and Soviet forces began to push towards Germany. Under the leadership of Stauffenberg, plotters tried to assassinate Hitler at least five different times in 1943 and 1944. With the Gestapo closing in on the plotters, a final attempt was organized in July 1944. Stauffenberg personally took a briefcase full of explosives to a conference in the Wolf's Lair. The explosives were armed and placed next to Hitler, but it appears they were moved unwittingly at the last moment behind a table leg by Heinz Brandt, inadvertently saving Hitler's life. When the bomb detonated, it killed Brandt and two others, while the rest of the room's occupants were injured, one of whom, Rudolf Schmundt, later died from his injuries. Hitler's trousers were singed by the blast, and he suffered a perforated eardrum and conjunctivitis, but was otherwise unharmed. The plotters, unaware of their failure, then attempted a coup d'état. A few hours after the blast, the conspiracy used Wehrmacht units to take control of several cities, including Berlin, right after giving them disinformation on the intention of the orders they were given. This part of the coup d'état attempt is referred to by the name "Operation Valkyrie", which also has become associated with the entire event. Within hours, the Nazi regime had reasserted its control of Germany. A few members of the conspiracy, including Stauffenberg, were executed by firing squad the night afterwards. In the months after the coup d'état attempt, the Gestapo arrested more than 7,000 people, 4,980 of whom were executed. Roughly 200 conspirators were executed. The apparent aim of the coup d'état attempt was to wrest political control of Germany and its armed forces from the Nazi Party (including the SS) and to make peace with the Western Allies as soon as possible. The details of the conspirators' peace initiatives remain unknown, but they would have included unrealistic demands for the confirmation of Germany's extensive annexations of European territory.
Өмірбаян
1938 жылдан бері неміс әскері мен неміс әскери барлау ұйымының ішінде түрлі төңкеріс жоспарлаған топтар болды. Осы жоспарлардың алғашқы жетекшілері әскери барлау басқармасының орынбасары генерал-майор Ханс Остер, Германия әскерінің Бас штабының бұрынғы бастығы генерал-полковник Людвиг Бек және Германияның 1-ші армиясының бұрынғы қолбасшысы, сондай-ақ Батыс майданындағы Германия әскерінің Бас қолбасшысының бұрынғы қолбасшысы фельдмаршал Эрвин фон Вицлебен еді. Олар жақын арада Лейпцигтің бұрынғы мэрі Карл Герделер және Франко-прусс соғысының батыры, Ұлы Мольткенің шөбересі Гельмут Джеймс фон Мольтке сияқты бірнеше белгілі азаматтармен байланыс орнатты. Әскери жоспарлаушылар тобы Крайзау округінде (фон Мольтке иелігіндегі Крайзауда өткен жиналыстарда) және басқа да құпия топтармен азаматтық, саяси және интеллектуалдық қарсылық топтарымен пікір алмасты. Мольтке Гитлерді өлтіруге қарсы болды, оның орнына оны сотқа беруді қалады. Мольтке: «Біздің бәріміз амалшылармыз, тек бұзып жібереміз» деді. Ол Гитлер мен нацистік идеологияның бұрмалаушылықты жүйеге айналдырғанын, қарсылық күштері одан аулақ болуы керек екенін айтты. 1938 және 1939 жылдары Гитлердің жаңа әлемдік соғысты бастауына жол бермеу және оны құлату жоспарлары жасалды, бірақ армия генералы Франц Халдер мен фельдмаршал Вальтер фон Браухичтің шешім қабылдамауы және Батыс державаларының 1939 жылға дейін Гитлердің агрессиясына қарсы тұрмауы салдарынан тоқтатылды. 1942 жылы Барбаросса операциясы кезінде Орталық майдан тобының қолбасшысы фельдмаршал Федор фон Бок штабының мүшесі полковник Хеннинг фон Тресков басқаратын жаңа құпия топ құрылды. Тресков жүйелі түрде оппозициялықтарды топтың штабына тарта отырып, оны армияның қарсылық қозғалысының орталығына айналдырды. Гитлердің қатаң күзетте болуына байланысты оған қарсы іс-қимыл жасау мүмкін болмады, және ешбір құпия жоспарлаушы оған жеткілікті жақындаса алмады. 1942 жылы Остер мен Тресков тиімді қарсылық желісін қайта құруға қол жеткізді. Олардың ең маңызды жалдамалысы генерал Фридрих Олбрихт болды, ол Берлиннің орталығындағы Бендлерблоктағы Бас әскери кеңсесінің бас штабының бастығы болып, Германияның барлық аймақтарындағы қосалқы әскерлермен байланыс жүйесін басқарды. Бұл мүмкіндікті Тресковтың Орталық майдан тобындағы қарсылық тобымен байланыстыру төңкеріс жасауға қажетті құралдарды құруға мүмкіндік берді. 1942 жылдың соңында Тресков пен Олбрихт Гитлерді өлтіру және 1943 жылдың наурызында Гитлер Смоленскідегі Орталық майдан тобының штаб-пәтеріне келген кезде оның ұшағына бомба қою арқылы төңкеріс жасау жоспарын жасады (Spark операциясы). Бомба жарылмады, ал бір аптадан кейін Гитлер Берлиндегі тұтқынға алынған советтік қару-жарақ көрмесінде болған кезде жасалған екінші әрекет те сәтсіз аяқталды. Бұл сәтсіздіктер құпия жоспарлаушылардың рухын түсірді. 1943 жылы Тресков билікті басып алуды қолдау үшін фельдмаршал Эрих фон Манштейн және фельдмаршал Герд фон Рундштедт сияқты жоғары әскери шенді командирлерді тартуға тырысты. Тресков әсіресе Орталық майдан тобының Бас қолбасшысы фельдмаршал Гюнтер фон Клюгеге Гитлерге қарсы әрекет етуге көндіру үшін жұмыс істеді және кейде оның келісімін алуға қол жеткізді, бірақ соңғы сәтте ол шешім қабылдамайтын болып шықты. Алайда, олардың бас тартуларына қарамастан, фельдмаршалдардың ешқайсысы да Гестапоға немесе Гитлерге өздерінің сатқындық әрекеттері туралы хабарламаған жоқ.
Since 1938, there had been groups plotting an overthrow of some kind within the German Army and in the German Military Intelligence Organization. Early leaders of these plots included Major General Hans Oster, the deputy head of the Military Intelligence Office; Colonel General Ludwig Beck, a former Chief of Staff of the German Army High Command (OKH); and Field Marshal Erwin von Witzleben, a former commander of the German 1st Army and the former Commander in Chief of the German Army Command in the West. They soon established contacts with several prominent civilians, including Carl Goerdeler, the former mayor of Leipzig, and Helmuth James von Moltke, the great grandnephew of Moltke the Elder, hero of the Franco Prussian War. Groups of military plotters exchanged ideas with civilian, political, and intellectual resistance groups in the Kreisauer Kreis (which met at the von Moltke estate in Kreisau) and in other secret circles. Moltke was against killing Hitler; instead, he wanted him placed on trial. Moltke said, "we are all amateurs and would only bungle it". Moltke also believed killing Hitler would be hypocritical: Hitler and National Socialism had turned wrongdoing into a system, something which the resistance should avoid. Plans to stage an overthrow and prevent Hitler from launching a new world war were developed in 1938 and 1939, but were aborted because of the indecision of Army General Franz Halder and Field Marshal Walther von Brauchitsch, and the failure of the Western powers to oppose Hitler's aggression until 1939. In 1942, a new conspiratorial group formed, led by Colonel Henning von Tresckow, a member of Field Marshal Fedor von Bock's staff, who commanded Army Group Centre in Operation Barbarossa. Tresckow systematically recruited oppositionists into the Group's staff, making it the nerve centre of the army resistance. Little could be done against Hitler as he was heavily guarded, and none of the plotters could get near enough to him. During 1942, Oster and Tresckow nevertheless succeeded in rebuilding an effective resistance network. Their most important recruit was General Friedrich Olbricht, head of the General Army Office headquarters at the Bendlerblock in central Berlin, who controlled an independent system of communications to reserve units throughout Germany. Linking this asset to Tresckow's resistance group in Army Group Centre created a viable coup apparatus. In late 1942, Tresckow and Olbricht formulated a plan to assassinate Hitler and stage an overthrow during Hitler's visit to the headquarters of Army Group Centre at Smolensk in March 1943, by placing a bomb on his plane (Operation Spark). The bomb failed to detonate, and a second attempt a week later with Hitler at an exhibition of captured Soviet weaponry in Berlin also failed. These failures demoralised the conspirators. During 1943 Tresckow tried without success to recruit senior army field commanders such as Field Marshal Erich von Manstein and Field Marshal Gerd von Rundstedt, to support a seizure of power. Tresckow, in particular, worked on his Commander in Chief of Army Group Centre, Field Marshal Günther von Kluge, to persuade him to move against Hitler and at times succeeded in gaining his consent, only to find him indecisive at the last minute. However, despite their refusals, none of the Field Marshals reported their treasonous activities to the Gestapo or Hitler.
Гитлер мен нацистік саясатқа қарсылық
Гитлерді биліктен қуу – заговоршылардың басты мақсаты болғанымен, олардың себептері әртүрлі болды. 20 шілдедегі заговордың артында тұрған топтың көпшілігі консервативті ұлтшылдар, идеалистер еді, бірақ олар міндетті түрде демократиялық көзқарасты ұстанған жоқ. Мартин Борщат олардың мотивациясын аристократиялық наразылық деп сипаттайды, заговордың негізінен нацистік үкіметпен бастапқыда байланыс орнатқан, бірақ соғыс барысында ықпалын жоғалтып, оны қайтару туралы алаңдаған консервативті элиталар тарапынан жүзеге асырылғанын жазады. Дегенмен, кем дегенде Штауфенбергтің жағдайында, нацистік Германияның бейбіт азаматтар мен соғыс тұтқындарына жасаған қатыгездіктері ұлттың және әскердің абыройын түсіргендігіне сенгені маңызды қозғаушы күш болды. Тарихшы Джудит Мишель 20 шілде тобын либералды демократтар, консерваторлар, социал-демократтар, авторитарлық аристократтар және тіпті коммунистерді қамтитын әртүрлі және гетерогенді топ ретінде бағалайды. Олардың ортақ мақсаты Гитлер режимін құлатып, соғысты жылдам аяқтау еді. Заговорға коммунистерді қоса алғанда, кең ауқымды заговоршылардың қатысқандығына дәлелдер бар. Сәуір айында, төңкеріс талпырысынан бұрын Штауфенберг Германияда қалған КПГ (Германия Коммунистік партиясы) Оперативтік басшылығымен ынтымақтасуға келісті. Бұл байланыс социал-демократтар Адольф Райхвайн және Юлиус Лебер арқылы орнатылды.
While the primary goal of the plotters was to remove Hitler from power, they did so for various reasons. The majority of the group behind the 20 July plot were conservative nationalists—idealists, but not necessarily of a democratic stripe. Martin Borschat portrays their motivations as a matter of aristocratic resentment, writing that the plot was mainly carried out by conservative elites who were initially integrated by the Nazi government but during the war lost their influence and were concerned about regaining it. However, at least in Stauffenberg's case, the conviction that Nazi Germany's atrocities against civilians and prisoners of war were a dishonour to the nation and its military was likely a major motivating factor. Historian Judith Michel assesses the circle around the 20 July Group as a diverse and heterogeneous group that included liberal democrats, conservatives, social democrats, authoritarian aristocrats, and even communists. The common goal was to overthrow Hitler's regime and bring the war to a swift end. There is evidence of the plot encompassing a broad spectrum of plotters which included Communists that April, before the attempted coup, Stauffenberg agreed to cooperate with the Operational Leadership of the KPD (Communist Party of Germany) remaining in Germany. Contacts were established through the Social Democrats Adolf Reichwein and Julius Leber.
Аумақтық талаптар
Бастапқыда одақтастарға қойылған талаптардың арасында Германияның 1914 жылғы Бельгия, Франция және Польшамен шекараларын қайта орнату, сондай-ақ ешқандай өтемақы талап етілмеуі сияқты мәселелер болды. Неміс қарсыластарының көп бөлігі сияқты, 20 шілдедегі заговоршылар да Ұлы Германия идеясына сенеді және бейбітшілік шарты ретінде Батыс одақтастарының Австрияны, Эльзас-Лотарингияны, Судет аймағын қоса алғанда, Германия 1918 жылдан кейін Польшаға берген, поляктар қоныстанған аумақтарды Германияға қайтаруды және кейбір теңіз арқылы орналасқан отарларын қалпына келтіруді мойындауын талап етті. Олар Еуропаны неміс гегемониясымен басқару керек деп ойлады. Заговоршылардың Польшаға қатысты мақсаттары әртүрлі болды. Көптеген заговоршылар Германияның 1914 жылғы ескі шекараларын қайта орнатуды қаласа, ал басқалары талаптардың орынсыз екенін және түзетулер қажет екенін айтты. Фридрих Вернер Граф фон дер Шуленбург сияқтылар тіпті Польшаның барлығын Германияға қосып алуды жоспарлады. Польша, нацистік Германияға қарсы әскерімен де, эмиграциядағы үкіметімен де күресіп жатқан мемлекет үшін, осы аумақтық талаптар мен қарсылықтың дәстүрлі ұлттық көзқарастары Гитлердің нәсілшіл саясатынан көп айырмашылық танытпады. Заговордың жетекшілерінің бірі болған Стауфенберг 1939 жылы Польшадағы науқан кезінде, төңкеріске дейін бес жыл бұрын: "Біз Польшада жүйелі отарлауды бастауымыз керек. Бірақ мен мұның орындалмауынан қорқа алмаймын" деді.
Among demands initially countenanced by the plotters for issue towards the Allies were such points as re establishment of Germany's 1914 boundaries with Belgium, France and Poland and no reparations. Like most of the rest of German resistance, the 20 July plotters believed in the idea of Greater Germany and as a condition for peace demanded that the western allies recognize as a minimum the incorporation of Austria, Alsace Lorraine, Sudetenland, and the annexation of Polish inhabited territories that Germany ceded to Poland after 1918, with the restoration of some of the overseas colonies. They believed that Europe should be controlled under German hegemony. The overall goals towards Poland were mixed within the plotters. Most of the plotters found it desirable to restore the old German borders of 1914, while others pointed out that the demands were unrealistic, and amendments had to be made. Some like Friedrich Werner Graf von der Schulenburg even wanted all of Poland annexed to Germany. To Poland, which was fighting against Nazi Germany with both its army and government in exile, the territorial demands and traditional nationalistic visions of resistance were not much different from the racist policies of Hitler. Stauffenberg, as one of the leaders of the plot, stated five years before the coup in 1939 during the Poland campaign: "It is essential that we begin a systemic colonisation in Poland. But I have no fear that this will not occur."
Гитлерден кейінгі Германияның саяси көрінісі
Ұйғарымның көптеген мүшелері нацистердің билікке келуіне көмектесіп, Гитлер ұстанған ревизионистік сыртқы саясат мақсаттарымен келісті. Заговор кезінде де олар демократияға қарсы болды және Гитлерді аристократиялық билікті қамтитын консервативті авторитарлық үкіметпен алмастыруға ниеттенді. Олар мемлекеттік билікке халықтың қатысуын немесе оның заңдылығын қабылдамайтын.
Many members of the plot had helped the Nazis gain power and shared revisionist foreign policy goals pursued by Hitler, and even at the time of the plot were anti democratic, hoping to replace Hitler with a conservative authoritarian government involving aristocratic rule. They opposed popular legitimation or mass participation in governance of the state.
Фон Штауфенберг қосылады
1943 жылдың ортасына қарай соғыстың бағыты Германияға қарсы шешулі түрде өзгере бастады. Әскери заговоршылар мен олардың азаматтық одақтастары Гитлерді өлтіру қажеттігіне көз жеткізді, соның арқасында Батыс Одақтастары қабылдайтын үкімет құрылып, Германияға КСРО шабуылын болдырмау үшін уақтылы жеке бейбіт келісімге келуге болады деп сенді. 1943 жылдың тамызында Тресков алғаш рет жас штаб офицері, подполковник Клаус фон Штауфенбергпен танысты. Солтүстік Африкада ауыр жарақат алған Клаус фон Штауфенберг саяси консерватор және ынталы неміс ұлтшылы болды. Штауфенберг қарсылық қозғалысына шешімділік рухын сыйлады. Тресков Шығыс майданға жіберілген соң, Штауфенберг оны өлтіру жоспарын жасау және оны іске асыруды өз міндетіне алды.
By mid 1943, the tide of war was turning decisively against Germany. The army plotters and their civilian allies became convinced that Hitler should be assassinated, so that a government acceptable to the western Allies could be formed, and a separate peace negotiated in time to prevent a Soviet invasion of Germany. In August 1943, Tresckow met, for the first time, a young staff officer named Lieutenant Colonel Claus von Stauffenberg. Severely wounded in North Africa, Claus von Stauffenberg was a political conservative and zealous German nationalist. Stauffenberg brought a new tone of decisiveness to the ranks of the resistance movement. When Tresckow was assigned to the Eastern Front, Stauffenberg took charge of planning and executing the assassination attempt.
Шілде айының бірінші аптасы
1944 жылдың 1 шілдесінде Штауфенберг Берлиннің орталық бөлігіндегі Бендлерштрасседе орналасқан Резервтік армия штабында генерал Фроммның штаб бастығы болып тағайындалды. Бұл қызмет Штауфенбергке Гитлердің Шығыс Пруссиядағы Вольфсшанцеде немесе Берхтесгаденде өткізілетін әскери кеңестеріне қатысуға мүмкіндік берді, соның арқасында ол Гитлерді бомбамен немесе тапаншамен өлтіруге мүмкіндік алатын, мүмкін соңғы мүмкіндікке ие болды. Осы аралықта жаңа маңызды одақтастар табылды. Олардың ішінде Франциядағы неміс әскери қолбасшысы генерал Карл Генрих фон Штульпангель де болды, ол Гитлер өлтірілген кезде Париждегі басқаруды өз қолына алып, шабуылдаушы одақтас әскерлерімен дереу қарулы келісімге келуді үміттенеді.
On Saturday, 1 July 1944 Stauffenberg was appointed Chief of Staff to General Fromm at the Reserve Army headquarters on Bendlerstraße in central Berlin. This position enabled Stauffenberg to attend Hitler's military conferences, either at the Wolfsschanze in East Prussia or at Berchtesgaden, and would thus give him an opportunity, perhaps the last that would present itself, to kill Hitler with a bomb or a pistol. Meanwhile, new key allies had been gained. These included General Carl Heinrich von Stülpnagel, the German military commander in France, who would take control in Paris when Hitler was killed, and it was hoped, negotiate an immediate armistice with the invading Allied armies.
Құртылған әрекеттер
Енді жоспар толық дайын болды. 1944 жылдың 7 шілдесінде генерал Гельмут Стифф Зальцбургқа жақын Клессхайм сарайында жаңа формалардың көрсетілімі кезінде Гитлерді өлтіруге тиіс болды. Бірақ Стифф Гитлерді өлтіре алмайтынын сезінді. Стауфенберг енді екеуін де істеуге шешім қабылдады: Гитлерді өлтіру және Берлиндегі жоспарды басқару. 14 шілдеде Стауфенберг портфелінде бомбасымен Гитлердің кеңесіне келді, бірақ заговоршылар «Валькирия» операциясының жоспарланған мобилизациясы сәтті болуы үшін Генрих Гиммлер мен Герман Герингті бір уақытта өлтіру керек деп шешкендіктен, Гиммлер қатыспағандықтан, ол соңғы сәтте тоқтап қалды. Шындығында, Гиммлердің әскери кеңестерге қатысуы сирек болатын. 15 шілдеде, Стауфенберг тағы да Вольфсшанцеге ұшқанда, бұл талаптан бас тартылды. Жоспар бойынша Стауфенберг бомбасы бар портфельді Гитлердің кеңес бөлмесіне таймер қойып, кездесуден кешірім сұрап, жарылысты күтіп, содан кейін Берлинге қайтып, Бендлерблоктағы басқа заговоршыларға қосылу керек еді. «Валькирия» операциясы іске қосылып, Резервтік армия Германияны бақылауға алады және басқа нацистік көшбасшылар тұтқындалады. Бек уақытша мемлекет басшысы, Герделер канцлер, ал Вицлебен қарулы күштердің бас қолбасшысы болып тағайындалады. Тағы да 15 шілдеде, әрекет соңғы сәтте тоқтатылды. Гиммлер мен Геринг болды, бірақ Гитлер соңғы сәтте бөлмеден шақырылып кетті. Стауфенберг бомбаны ұстап алып, оны тауып алуға жол бермеді.
The plot was now fully prepared. On 7 July 1944 General Helmuth Stieff was to kill Hitler at a display of new uniforms at Klessheim castle near Salzburg. However, Stieff felt unable to kill Hitler. Stauffenberg now decided to do both, assassinate Hitler and to manage the plot in Berlin. On 14 July Stauffenberg attended Hitler's conferences carrying a bomb in his briefcase, but because the conspirators had decided that Heinrich Himmler and Hermann Göring should be killed simultaneously if the planned mobilisation of Operation Valkyrie was to have a chance to succeed, he held back at the last minute because Himmler was not present. In fact, it was unusual for Himmler to attend military conferences. By 15 July, when Stauffenberg again flew to the Wolfsschanze, this condition had been dropped. The plan was for Stauffenberg to plant the briefcase with the bomb in Hitler's conference room with a timer running, excuse himself from the meeting, wait for the explosion, then fly back to Berlin and join the other plotters at the Bendlerblock. Operation Valkyrie would be mobilised, the Reserve Army would take control of Germany and the other Nazi leaders would be arrested. Beck would be appointed provisional head of state, Goerdeler would be chancellor, and Witzleben would be commander in chief of the armed forces. Again on 15 July, the attempt was called off at the last minute. Himmler and Göring were present, but Hitler was called out of the room at the last moment. Stauffenberg was able to intercept the bomb and prevent its discovery.
" Валькирия " операциясы
18 шілдеде Штауфенбергке гестапоның сөз байласу туралы білгені және оны кез келген уақытта тұтқындауы мүмкін деген хабарлар жетті. Бұл рас емес еді, бірақ желі жабылып келе жатыр деген сезім болды және Гитлерді өлтірудің келесі мүмкіндігін пайдалану керек болды, себебі басқа мүмкіндік болмауы мүмкін еді. 20 шілдеде, бейсенбі күні таңертең Штауфенберг Гитлердің тағы бір әскери кеңесі үшін Вольфсшанцеге ұшып келді, ол тағы да портфелінде бомбамен келді. Қарындаш детонаторында мыс хлориді бар жіңішке мыс түтікше болды, ол ұшқыш шүберекті соққы капсюлінен ұстап тұрған сымды кеудеуге шамамен он минут уақыт қажет етеді. Штауфенберг соғыста алған жарақаттарынан – бір көзінен, оң қолынан және сол қолындағы екі саусағынан айырылғандықтан, ол баяу қозғалды. Есікті қағып, кездесудің басталатынын хабарлаған қарауылдың келуінен ол екінші бомбаны дайындауға үлкермеді, сондықтан оны әскери көмекшісі Вернер фон Хефтенге берді. Бірнеше минуттан кейін Штауфенберг жоспарланған телефон қоңырауын алды және бөлмеден шығып кетті. Гитлердің жанында тұрған полковник Хайнц Брандт портфельді аяғымен итеріп, кеңес үстелінің аяғының артына жылжытқан деп болжануда, сол кезде бомба жарылып, кеңес бөлмесі қирады және бір стенографист дереу қаза тапты. Бөлмеде 20-дан астам адам жарақат алды, ал үш офицер кейіннен қайтыс болды. Гитлер аман қалды, сондай-ақ кеңес үстелінің аяғы жарылыстан қорғағандардың барлығы да аман қалды. Оның шалбары күйіп, жыртылған (төмендегі суретке қараңыз) және оның құлағы тесілген (бөлмедегі басқа 24 адамның көпшілігі сияқты).
On 18 July rumours reached Stauffenberg that the Gestapo had knowledge of the conspiracy and that he might be arrested at any time—this was apparently not true, but there was a sense that the net was closing in and that the next opportunity to kill Hitler must be taken because there might not be another. On the morning of Thursday, 20 July Stauffenberg flew back to the Wolfsschanze for another Hitler military conference, once again with a bomb in his briefcase. The pencil detonator consisted of a thin copper tube containing cupric chloride that would take about ten minutes to silently eat through wire holding back the firing pin from the percussion cap. It was slow going due to war wounds that had cost Stauffenberg an eye, his right hand, and two fingers on his left hand. Interrupted by a guard knocking on the door advising him that the meeting was about to begin, he was not able to prime the second bomb, which he gave to his aide de camp, Werner von Haeften. After a few minutes, Stauffenberg received a planned telephone call and left the room. It is presumed that Colonel Heinz Brandt, who was standing next to Hitler, used his foot to move the briefcase aside by pushing it behind the leg of the conference table, the bomb detonated, demolishing the conference room and killing a stenographer instantly. More than 20 people in the room were injured with three officers later dying. Hitler survived, as did everyone else who was shielded from the blast by the conference table leg. His trousers were singed and tattered (see photograph below) and he suffered from a perforated eardrum (as did most of the other 24 people in the room),
Қасқыр ордасынан қашып, Берлинге ұшып кетеді
Стауфенбергті конференциялық ғимараттан шығып бара жатқанда күзетші солдат Курт Салтерберг көрді, ол бұл жағдайды ерекше деп санамады, себебі қатысушылар кейде құжаттар алу үшін шығып кететін. Ол "үлкен" түтін, ағаш сынықтары мен қағазды, ал адамдар терезе мен есіктен лақтырылып жатқанын көрді. Стауфенберг жарылыс пен түтінді көргенде Гитлердің шынымен қайтыс болғанына қате сенді. Содан кейін ол көмекшісі Вернер фон Хефтенмен бірге қызметтік машинаға мініп, Волфсшанце кешенінен шығу үшін үш бақылау бекетін асып өтті. Вернер фон Хефтен содан кейін екінші дайын емес бомбаны орманға лақтырып жіберді, олар Растенбург әуежайына бет алды, Штауфенбергтің жарылысқа қатысы болуы мүмкін екенін анықтамас бұрын жетіп келді. 13:00-ге қарай ол генерал Эдуард Вагнердің тапсырысымен Heinkel He 111 ұшағымен ұшып кетті. Штауфенбергтің ұшағы Берлинге 16:00 шамасында жеткенде, қастандыққа қатысқан Вольфсшанце офицері генерал Эрих Феллгибель Бендлерблокқа телефон соғып, қастандықшыларға Гитлердің жарылыстан аман қалғанын хабарлады. Осының салдарынан, Резервтік армия офицерлері Гитлер тірі екенін білгенде "Валькирия" операциясын іске асыру жоспарының сәтті болуына ешқандай мүмкіндік болмас еді. Стауфенбергтің ұшағы қонғанда жағдай одан да шиеленісті болды, ол әуежайдан Гитлердің шын мәнінде қайтыс болғанын хабарлады. Бендлерблоктағы қастандықшылар кімге сену керектігін білмей қалды. Соңында, сағат 16:00-де Олбрихт "Валькирия" операциясын іске қосу туралы бұйрық берді. Бірақ күмәнданып отырған генерал Фромм "Волк оясы" жеріндегі фельдмаршал Вильгельм Кейтельге телефон соғып, Гитлердің тірі екеніне көндірді. Кейтель Штауфенбергтің қайда екенін білуді талап етті. Бұл Фроммға қастандықтың оның штаб-пәтерінен табылғанын және оның өміріне қауіп төніп тұрғанын көрсетті. Фромм Штауфенбергтің Гитлермен бірге екенін айтты. Темірқасықта Францияның әскери губернаторы Карл Генрих фон Штульпанагель СД мен СС-ті қарусыздандырып, олардың көптеген басшыларын тұтқындады. Ол Гюнтер фон Клюге штабына барып, одақтастармен байланыс орнатуды сұрады, бірақ Гитлердің тірі екенін естіді. 16:40-та Штауфенберг пен Хафтен Бендлерблокқа келді. Фромм, өзін қорғау үшін, жағын өзгертіп, Штауфенбергті тұтқындауға тырысты. Олбрихт пен Штауфенберг оны қарумен ұстап, Олбрихт генерал Эрих Хопнерді оның міндеттерін атқаруға тағайындады. Осы уақытқа дейін Гиммлер жағдайды өз бақылауына алып, Олбрихттің "Валькирия" операциясын іске қосуға қарсы бұйрық берді. Көптеген жерлерде Гитлердің қайтыс болғанына сенген офицерлер басқарған төңкеріс жүргізілді. Қала коменданты және қастандықшы генерал Пол фон Хас майор Отто Эрнст Ремердің басшылығымен Wachbataillon Großdeutschland-ке Вильгельмштрасседі қорғауға және Пропаганда министрі Йозеф Геббельсті тұтқындауға бұйрық берді. Венада, Прагада және басқа да көптеген қалаларда әскерлер нацистік партия кеңселерін басып алып, гауляйтерлер мен СС офицерлерін тұтқындады.
Stauffenberg was seen leaving the conference building by Kurt Salterberg, a soldier on guard duty who did not consider this out of the ordinary as attendees sometimes left to collect documents. He then saw a "massive" cloud of smoke, wood splinters and paper and men being hurled through a window and door. Stauffenberg, upon witnessing the explosion and smoke, erroneously believed that Hitler was truly dead. He then climbed into a staff car with his aide Werner von Haeften and managed to bluff his way past three checkpoints to exit the Wolfsschanze complex. Werner von Haeften then tossed the second unprimed bomb into the forest as they made a dash for Rastenburg airfield, reaching it before it could be realised that Stauffenberg could be responsible for the explosion. By 13:00 he was airborne in a Heinkel He 111 arranged by General Eduard Wagner. By the time Stauffenberg's aircraft reached Berlin about 16:00, General Erich Fellgiebel, an officer at the Wolfsschanze who was in on the plot, had phoned the Bendlerblock and told the plotters that Hitler had survived the explosion. As a result, the plot to mobilise Operation Valkyrie would have no chance of succeeding once the officers of the Reserve Army knew that Hitler was alive. There was more confusion when Stauffenberg's aircraft landed and he phoned from the airport to say that Hitler was in fact dead. The Bendlerblock plotters did not know whom to believe. Finally, at 16:00 Olbricht issued the orders for Operation Valkyrie to be mobilised. The vacillating General Fromm, however, phoned Field Marshal Wilhelm Keitel at the Wolf's Lair and was assured that Hitler was alive. Keitel demanded to know Stauffenberg's whereabouts. This told Fromm that the plot had been traced to his headquarters and that he was in mortal danger. Fromm replied that he thought Stauffenberg was with Hitler. Meanwhile, Carl Heinrich von Stülpnagel, military governor of occupied France, managed to disarm the SD and SS and captured most of their leadership. He travelled to Günther von Kluge's headquarters and asked him to contact the Allies, only to be informed that Hitler was alive. At 16:40 Stauffenberg and Haeften arrived at the Bendlerblock. Fromm, presumably to protect himself, changed sides and attempted to have Stauffenberg arrested. Olbricht and Stauffenberg restrained him at gunpoint and Olbricht then appointed General Erich Hoepner to take over his duties. By this time Himmler had taken charge of the situation and had issued orders countermanding Olbricht's mobilisation of Operation Valkyrie. In many places the coup was going ahead, led by officers who believed that Hitler was dead. City Commandant, and conspirator, General Paul von Hase ordered the Wachbataillon Großdeutschland, under the command of Major Otto Ernst Remer, to secure the Wilhelmstraße and arrest Propaganda Minister Joseph Goebbels. In Vienna, Prague, and many other places troops occupied Nazi Party offices and arrested Gauleiters and SS officers.
Төңкеріс сәтсіз аяқталды
Сағат 18:10 шамасында ІІІ әскери округтің (Берлин) қолбасшысы генерал Йоахим фон Корцфлайш Бендлерблокқа шақырылды; ол Ольбрихттің бұйрықтарын ашуланып қабылдамады, "Фюрер тірі" деп айқайлай берді, тұтқындалды және күзетпен ұсталды. Оның орнына генерал Карл Фрайхерр фон Тюнген тағайындалды, бірақ ол көмекке келмейді. Генерал Фриц Линдеманн радио арқылы неміс халқына үндеу жасауға тиіс еді, ол келмеді және жалғыз данасын ұстағандықтан, Бекке жаңа үндеу дайындау қажет болды. 19:00-де Гитлер телефон арқылы сөйлесуге мүмкіндік алды. Ол Пропаганда министрлігінде Гёббельске қоңырау шалды. Гёббельс Гитлермен, Министрлікті қоршап тұрған әскерлердің командирі майор Ремермен сөйлесуді ұйымдастырды. Гитлер оған өзінің тірі екенін жеткізген соң, Ремерге Берлиндегі жағдайды қайтадан бақылауға алуды бұйырды. Майор Ремер әскерлеріне Бендлерблокты қоршап алып, жабуды, бірақ ғимараттарға кірмеуді бұйырды. 20:00-де ашулы Вицлебен Бендлерблокқа келді және Штауфенбергпен қызу дауласты, ол төңкеріс жалғаса беретінін әрі қарай талап етті. Вицлебен көп ұзамай кетіп қалды. Осы шамада Париждегі билікті басып алу жоспары тоқтатылды, өйткені батыс майданының бас қолбасшысы болып жаңадан тағайындалған фельдмаршал Гюнтер фон Клюге Гитлердің тірі екенін білді. Ремер қаланың бақылауын қайта алғанда және Гитлердің тірі екендігі туралы ақпарат тарағанда, Берлиндегі қастандыққа қатысқандардың әлсіз саналылары жақтарын өзгерте бастады. Фромм өз бөлмесінен босатылды және Бендлерблокта төңкерісті қолдағандар мен қарсылас офицерлер арасында қақтығыс басталды; Штауфенберг атыс кезінде жараланды. Шайқас жалғасып жатқанда, Ремер мен оның күштері Бендлерблокқа жетіп келді және қастандық жасаушылар басып алынып, тұтқындалды; 23:00-ге дейін Фромм мен Ремер ғимараттың бақылауын қайта алды. Өзін құтқару үшін, адалдығын көрсетуге тырысып, Фромм өзінен, Ольбрихт, Штауфенберг, Хафтен және тағы бір офицер, Альбрехт Мерц фон Квирнхаймнан тұратын әскери сотты шақырып, оларды өлім жазасына кесті, ал Бекке тұтқынға алу жазасын берді; Бек жағдайдың үмітсіз екенін түсінген соң, пистолет сұрап, өзін-өзі атып өлтірді – алдағы күндері көптеген өзін-өзі өлтіру әрекеттерінің біріншісі. Бастапқыда Бек ауыр жарақат алды, содан кейін солдаттар оны мойнынан атып өлтірді. Ремердің наразылығына қарамастан (Гитлер оған қастандық жасаушыларды тұтқындауды бұйырған болатын), 21 шілде күні сағат 00:10-да төрт офицер сырттағы аулада атылып өлтірілді, мүмкін Фроммның қатысы бар екенін жасыру үшін. Тағы да біреулер атылуға тиіс еді, бірақ 00:30-да Obersturmbannführer Otto Skorzeny бастаған Waffen SS жасағы келді және одан әрі өлім жазасын орындауға тыйым салынды.
At around 18:10, the commander of Military District III (Berlin), General Joachim von Kortzfleisch, was summoned to the Bendlerblock; he angrily refused Olbricht's orders, kept shouting "the Führer is alive", was arrested, and held under guard. General Karl Freiherr von Thüngen was appointed in his place but proved to be of almost no help. General Fritz Lindemann, who was supposed to make a proclamation to the German people over the radio, failed to appear and as he held the only copy, Beck had to work on a new one. At 19:00, Hitler was sufficiently recovered to make phone calls. He called Goebbels at the Propaganda Ministry. Goebbels arranged for Hitler to speak to Major Remer, commander of the troops surrounding the Ministry. After assuring him that he was still alive, Hitler ordered Remer to regain control of the situation in Berlin. Major Remer ordered his troops to surround and seal off the Bendlerblock, but not to enter the buildings. At 20:00 a furious Witzleben arrived at the Bendlerblock and had a bitter argument with Stauffenberg, who was still insisting that the coup could go ahead. Witzleben left shortly afterwards. At around this time the planned seizure of power in Paris was aborted when Field Marshal Günther von Kluge, who had recently been appointed commander in chief in the west, learned that Hitler was alive. As Remer regained control of the city and word spread that Hitler was still alive, the less resolute members of the conspiracy in Berlin began to change sides. Fromm was freed from his room and fighting broke out in the Bendlerblock between officers supporting and opposing the coup; Stauffenberg was wounded after a shootout. As the fighting was still ongoing, Remer and his forces arrived at the Bendlerblock and the conspirators were overwhelmed and arrested; by 23:00 Fromm and Remer had regained control of the building. Perhaps hoping that a show of zealous loyalty would save him, Fromm convened an impromptu court martial consisting of himself, and sentenced Olbricht, Stauffenberg, Haeften and another officer, Albrecht Mertz von Quirnheim, to death, while putting Beck under arrest; Beck, realising the situation was hopeless, asked for a pistol and shot himself—the first of many attempted suicides in the coming days. At first Beck only seriously wounded himself—he was then shot in the neck and killed by soldiers. Despite protests from Remer (who had been ordered by Hitler to arrest the conspirators), at 00:10 on 21 July the four officers were executed in the courtyard outside, possibly to prevent them from revealing Fromm's involvement. Others would have been executed as well, but at 00:30 Waffen SS personnel led by Obersturmbannführer Otto Skorzeny arrived and further executions were forbidden.
Салдары
Келесі апталарда, ашуланған Гитлердің басшылығымен Гиммлердің гестапосы құйрықпен байланысы бар барлық адамды ұстады. Ұсталғандардың үйлерінен және кеңселерiнен табылған хаттар мен күнделіктер 1938, 1939 және 1943 жылдарғы қастандықтарды ашты, бұл одан әрі ұстауларға әкелді, соның ішінде соғыс аяқталған концентрациялық лагерде тұтқындалған генерал-полковник Франц Халдер. Гиммлердің жаңа "Сиппенхафт" (қандық кінә) заңдарымен, негізгі қастандықтардың көптеген туыстары да сәтсіз әрекеттен кейін тұтқындалды. 7000-нан астам адам тұтқындалды және 4980 адам атылды. Олардың барлығы да қастандыққа қатысы болмады, себебі гестапо осы мүмкіндікті оппозициялық көзқарастарға күдік келтірілген көптеген адамдармен есеп айырысу үшін пайдаланды. Алфонс Хек, бұрынғы Гитлер жасының мүшесі және кейін тарихшы, көптеген немістердің қастандықтардың жазасына деген сезімін былай сипаттайды:
Over the following weeks, Himmler's Gestapo, driven by a furious Hitler, rounded up nearly everyone who had the remotest connection with the plot. The discovery of letters and diaries in the homes and offices of those arrested revealed the plots of 1938, 1939, and 1943, and this led to further rounds of arrests, including that of colonel general Franz Halder, who finished the war in a concentration camp. Under Himmler's new Sippenhaft (blood guilt) laws, many relatives of the principal plotters were also arrested in the immediate aftermath of the failed plot. More than 7,000 people were arrested and 4,980 were executed. Not all of them were connected with the plot, since the Gestapo used the occasion to settle scores with many other people suspected of opposition sympathies. Alfons Heck, former Hitler Youth member and later a historian, describes the reaction many Germans felt to the punishments of the conspirators:
"Неміс офицерлерінің Адольф Гитлерді өлтіруге тырысқанын естігенде, мен ашуға іш толдым. Мен оларға тағайындалған жазамен толық келісемін, мен оларды дарға асу тым жақсы болар еді; дәл сол кезде біз өте осал әскери жағдайда болдық. Ал апатты болдырмауға болатын жалғыз адам – Адольф Гитлер еді. Бұл пікірді Гитлерге табынушы емес, [нацистік] партияға мүше емес көптеген немістер де бөлісті. Одақтас радиостанциялары да қалған күдіктілердің кім болуы мүмкін екендігі туралы болжам жасады, олардың көптегені кейіннен қастандыққа қатысы бар екені анықталды. Қастандық жасағандардың өте азы қашуға тырысты немесе ұсталғанда кінәларын мойындамады. Тергеуден аман қалғандарға Халық сотының алдында формалды сот процесі өтті, ол үнемі айыптау тарапына қанағаттандыратын, кенгуру соты еді. Сот төрағасы Роланд Фрайслер фанатикалық нацист еді, ол үгіт-насихат мақсатында түсірілген сот процесінде айыпталушыларды ашуланып айқайлап, қорлап отырды. Олардың киімдері шешіліп, камералардың алдында қорлау үшін ескі, тозған киімдер берілді. Қастандыққа қатысқан офицерлер Әскери Құрмет сотында "сотталды", ол гестапо ұсынған дәлелдерді қарастырып, айыпталушыларды арсыздықпен Армиядан қуғаннан кейін Халық сотына тапсырды. Алғашқы сот 1944 жылдың 7-8 тамызында өтті. Гитлер кінәлі деп танылғандарды "мал сияқты дарға асу" керек деп бұйырды. 1944 жылдың 29 қарашасында Адольф Гитлерге жолданған Кальтенбруннердің есебінде Рим папасының қастандыққа қатысы бар екені айтылды, атап айтқанда, Евгений Пачелли, Рим папасы Пий XII, бұл әрекетке қатысқан. Дәлелдер 20 шілдедегі қастандықтарға полковник Вессель фон Фрейтаг Лорингховен, полковник Эрвин фон Лахаузен және адмирал Вильгельм Канарис қатысқан. 1943 жылы Гитлердің Рим папасы Пий XII-ді ұрлау немесе өлтіру жоспарын Канарис итальян контрразведка офицері генерал Чезаре Амеге хабарлағаннан кейін бұзды, ол ақпаратты жеткізді. Қастандыққа қатысқан деп айыпталған SA мүшесі – Обергруппенфюрер Вольф Генрих Граф фон Хеллдорф, ол Берлиннің полиция бастығы болды және соғысқа дейін қарсылық мүшелерімен байланыста болды. Артур Небемен тығыз жұмыс істеп, ол Берлиндегі барлық полиция күштеріне үкіметті басып алу үшін әскери әрекеттерге араласпауға және кедергі келтірмеуге нұсқау беруі керек еді. Алайда, оның 20 шілдедегі әрекеттері оқиғаларға аз әсер етті. Оның қастандыққа қатысқандығы үшін ол кейін тұтқындалып, мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталып, өлім жазасына кесілді. 1945 жылдың 3 ақпанынан кейін Фрайслер американдық әуе шабуылынан қаза тапқаннан кейін ресми сот процестері болған жоқ, бірақ сәуірде, соғыс аяқталуына бірнеше апта қалғанда, Канаристің күнделігі табылды және көптеген адамдар кінәлі деп танылды. Ханс фон Донаньи Гитлерді өлтіру қастандығының "рухани жетекшісі" деп айыпталып, 1945 жылдың 6 сәуірінде өлім жазасына кесілді. Дитрих Бонхоффер, оны фон Донаньи Абверге тартқан, 1945 жылдың 9 сәуірінде Канарис, Остер және тағы 4 адаммен бірге өлтірілді. Өлім жазалары соғыстың соңғы күндеріне дейін жалғасты. Гитлер өзінің аман қалғанын "тарихтағы құдайлық сәт" деп санады және жарылыста жараланған немесе қаза тапқан әр адам үшін арнайы белгі жасалуын тапсырды. Нәтижесінде 1944 жылдың 20 шілдесіндегі жара белгісі пайда болды. Белгілер үш түрлі: алтын, күміс және қара түсті болып басылды. (Түстер әр адамның алған жарақатының ауырлығын көрсетеді.) Барлығы 100 белгі жасалды, ал 47-сі шын мәнінде берілген деп есептеледі. Әр белгіге Гитлердің жеке қолы қойылған әсем сыйлық құжаты қоса берілді. Белгілердің өзінде оның қолтаңбасының көшірмесі бар, бұл оларды нацистік Германия берген ең сирек ордендердің біріне айналдырды. Төңкерісті тоқтатудағы рөлі үшін майор Ремер полковник болып жоғарылатылып, соғысты генерал-майор ретінде аяқтады. Соғыстан кейін ол Социалистік Рейх партиясын құрды және қайтыс болғанға дейін 1997 жылға дейін көрнекті неонацист және Холокостты жоққа шығарушы болып қалды. Пластик жарғышты пайдаланған бомбаны ұсынған неміс офицері Филипп фон Боезелагер анықталмай, соғыстан аман қалды. Ол қастандыққа қатысқандардың соңғы екінші аман қалғаны болды және 2008 жылдың 1 мамырында 90 жасында қайтыс болды. 20 шілде қастандығының соңғы аман қалғаны – Эвальд Генрих фон Клейст Шменцин, бірнеше ай бұрынғы сәтсіз қастандық жасаған адам еді. Ол 2013 жылдың 8 наурызында 90 жасында қайтыс болды. Сәтсіз төңкерістің нәтижесінде, Вермахттың әрбір мүшесі Гитлерге атын атап, қайтадан адалдық серт беруге міндетті болды және 1944 жылдың 24 шілдесінде қарулы күштердегі әскери амал "Хайль Гитлер" сәлемімен ауыстырылды, онда қол созылып, сәлемдеме айтылды.
When I heard that German officers had tried to kill Adolf Hitler I was enraged. I fully concurred with the sentences imposed on them, strangling I felt was too good for them; this was the time, precisely, when we were at a very precarious military situation. And the only man who could possibly stave off disaster was Adolf Hitler. That opinion was shared by many Germans, Germans who did not adore Hitler, who did not belong to the [Nazi] Party. Allied radio stations also speculated on who the possible remaining suspects could be, many of whom were eventually implicated in the plot. Very few of the plotters tried to escape or to deny their guilt when arrested. Those who survived interrogation were given perfunctory trials before the People's Court, a kangaroo court that always decided in favour of the prosecution. The court's president, Roland Freisler, was a fanatical Nazi seen shouting furiously and insulting the accused in the trial, which was filmed for propaganda purposes. The plotters were stripped of their uniforms and given old, shabby clothing to humiliate them for the cameras. The officers involved in the plot were "tried" before the Court of Military Honour, a drumhead court martial that merely considered the evidence furnished to it by the Gestapo before expelling the accused from the Army in disgrace and handing them over to the People's Court. The first trials were held on 7 and 8 August 1944. Hitler had ordered that those found guilty should be "hanged like cattle". The Kaltenbrunner Report to Adolf Hitler dated 29 November 1944 on the background of the plot, states that the Pope was somehow a conspirator, specifically naming Eugenio Pacelli, Pope Pius XII, as being a party in the attempt. Evidence indicates that 20 July plotters Colonel Wessel von Freytag Loringhoven, Colonel Erwin von Lahousen, and Admiral Wilhelm Canaris were involved in the foiling of Hitler's alleged plot to kidnap or murder Pope Pius XII in 1943, when Canaris reported the plot to Italian counterintelligence officer General Cesare Amè, who passed on the information. A member of the SA convicted of participating in the plot was Obergruppenführer Wolf Heinrich Graf von Helldorf, who was the [[Ordnungspolizei Police Chief of Berlin and had been in contact with members of the resistance since before the war. Collaborating closely with Arthur Nebe, he was supposed to direct all police forces in Berlin to stand down and not interfere in the military actions to seize the government. However, his actions on 20 July had minimal influence on the events. For his involvement in the conspiracy, he was later arrested, convicted of treason and executed. After 3 February 1945, when Freisler was killed in an American air raid, there were no more formal trials, but as late as April, with the war weeks away from its end, Canaris' diary was found, and many more people were implicated. Hans Von Dohnanyi was accused of being the "spiritual leader" of the conspiracy to assassinate Hitler, and executed 6 April 1945. Dietrich Bonhoeffer, whom Von Dohnanyi had recruited into the Abwehr, was executed 9 April 1945 along with Canaris, Oster, and 4 others. Executions continued to the last days of the war. Hitler took his survival to be a "divine moment in history", and commissioned a special decoration to be made for each person wounded or killed in the blast. The result was the Wound Badge of 20 July 1944. The badges were struck in three values: gold, silver, and black. (The colours denoted the severity of the wounds received by each recipient.) A total of 100 badges were manufactured, and 47 are believed to have actually been awarded. Each badge was accompanied by an ornate award document personally signed by Hitler. The badges themselves bore a facsimile of his signature, making them among the rarest decorations to have been awarded by Nazi Germany. For his role in stopping the coup Major Remer was promoted to colonel and ended the war as a major general. After the war he co founded the Socialist Reich Party and remained a prominent Neo Nazi and advocate of Holocaust denial until his death in 1997. Philipp von Boeselager, the German officer who provided the plastic explosives used in the bomb, escaped detection and survived the war. He was the second to last survivor of those involved in the plot and died on 1 May 2008, aged 90. The last survivor of the 20 July Plot was Ewald Heinrich von Kleist Schmenzin, the thwarted plotter of just a few months before. He died on 8 March 2013, aged 90. As a result of the failed coup, every member of the Wehrmacht was required to reswear his loyalty oath, by name, to Hitler and on 24 July 1944 the military salute was replaced throughout the armed forces with the Hitler Salute in which the arm was outstretched and the salutation Heil Hitler was given.
Эрвин Роммельдің қатысы
Генерал-фельдмаршал Эрвин Роммельдің Гитлерге қарсы әскери қарсылыққа немесе 20 шілделік қастандыққа қатыстылығының дәрежесін анықтау қиын, өйткені тікелей қатысқан жетекшілердің көпшілігі аман қалмады және қастандықшылардың жоспарлары мен дайындықтары туралы шектеулі құжаттар бар. Бұл мәселеде тарихшылардың пікірлері әртүрлі. Питер Хоффманның айтуынша, ол Гитлердің қатал қарсыласына айналып, соңында төңкерісті қолдады (бірақ өлтіруді емес). Ол Францияда оппозицияның табиғи көшбасшысы болды, өйткені ол «Батыс шешімін» дайындау үшін көптеген әскери және саяси тұлғаларды өз ықпалына алды. Ральф Георг Рейт пікірінше, қастандықшылар Роммельдің беймәлім ұстанымын өлтіруге қолдау деп қате түсінген болуы мүмкін, себебі қастандықшылар әдетте өлтіру туралы ашық айтпады; Роммель Гитлерге (Ұлттық социализмнің символы болған және Роммельге үлкен мансап әкелген) тым адал болды, сондықтан Хофаккер Берлиндегі зорлық-зомбылық төңкерісі туралы айтса да, ол оны өлтіру деп түсінбеген болар. Осылайша, Роммельдің қатысуы әлі де күмәнді болып қала береді және оның түсінігі көбінесе кейінгі оқиғалардан (әсіресе Роммельдің өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болуы) және тірі қалған қатысушылардың куәліктерінен туындайды. Соғыстан кейін Карл Стролин, сол кездегі Штутгарттың обер-бургомистрі, ол және тағы екі қастандықшы, Александр фон Фалькенхаузен мен Карл Генрих фон Штульпнагель 1944 жылдың басында Роммельді Гитлерге қарсы қастандыққа тартуға тырысқандарын айтты. 1944 жылдың 15 сәуірінде Роммельдің жаңа штаб бастығы Ханс Шпейдель Нормандияға келді және Роммельді Штульпнагельмен қайта таныстырды. Шпейдель бұрын қарсылықтың азаматтық көшбасшысы Карл Герделермен байланыста болған, бірақ Штауфенберг басқарған қастандықшылармен емес, және ол Роммель штабына тағайындалғандықтан ғана Штауфенбергтің назарына ілікті. Қастандықшылар белсенді қызметтегі фельдмаршалдың қолдауына мұқтаж екенін сезінді. Вицлебен фельдмаршал болған, бірақ 1942 жылдан бері белсенді қызметте болған жоқ. Қастандықшылар Шпейдельге Роммельді өздерінің ортасына тартуды тапсырды. Шпейдель 27 мамырда Германияда бұрынғы сыртқы істер министрі Константин фон Нейратпен және Стролинмен кездесті, бұл Роммельдің өтініші бойынша болды, бірақ ол қатыспады. Нейрат пен Стролин батыста дереу капитуляция келіссөздерін бастауды ұсынды, ал Шпейдельдің айтуынша, Роммель одан әрі талқылаулар мен дайындыққа келісті. Алайда, сол кезде Берлиндегі қастандықшылар Роммельдің қастандыққа қатысуға шешім қабылдағанын білмеді. 16 мамырда олар Батыс одақтастарымен келіссөздер жүргізуді үміттене Аллен Даллеске Роммельге есептеуге болмайтынын хабарлады. 17 шілдеде Роммельдің автокөлігі Францияда одақтас авиациясымен атқыланды, ол ауыр жарақаттармен ауруханаға түсті және 20 шілдеде әрекетке қабілетсіз болды. Роммель Гитлерді өлтіруге қарсы болды. Соғыстан кейін оның әйелі оның өлтіру әрекеті азаматтық соғысқа әкеледі деп сенгенін айтты. Журналист және автор Уильям Л. Ширердің сөзіне сүйенсек, Роммель қастандық туралы білген және Гитлерді тұтқындап, соттау керектігін жақтаған. Тарихшы Иан Бекет «Роммельдің қастандық туралы шектеулі және үстірт білімі болғанына сенімді дәлел жоқ» деп мәлімдеп, 20 шілдедегі қастандықтан кейін ол қастандықшыларға көмектеспейтінін қорытындылады, ал тарихшы Ральф Георг Рейт «Роммельдің қастандыққа белсенді қатысқанына ешқандай дәлел жоқ» деп мәлімдеді. Тарихшы Ричард Дж. Эванс ол жоспар туралы білгенімен, оған қатыспағанын айтты. 20 шілдедегі сәтсіз бомбалық қастанның нәтижелері талассыз. Көптеген қастандықшылар тұтқындалды және іздеу желісі мыңдаған адамға дейін кеңейді. Сондықтан Роммельге күдік тууы ұзаққа соқпады. Ол негізінен Клюгемен байланысы арқылы айыпталып, сотталды. Роммельдің есімі Штульпнагель мен Хофаккердің азаптау арқылы жасаған мойындауларында және Герделердің құжаттарындағы әлеуетті қолдаушылар тізімінде де кездесті. Хофаккер Роммельдің Гитлерден орнынан түсуді талап етуге келіскенін және ол бас тартса, Роммель Гитлерді құлатуға басқа қастандықшылармен қосылатынын мойындады. Герделердің жазған құжаттарында Роммельдің Гитлерден кейінгі үкімет құрамына кіруі де жоспарланған. Гитлер Роммельдің халыққа танымал екенін және оны ел сатқыны деп жариялаудың үлкен дау тудыратынын білді. Осыны ескере отырып, ол Роммельге цианидпен өзін-өзі өлтіру немесе Фрайслердің Халық сотында сотталу мүмкіндігін ұсынды. Роммель Халық сотына шақырылса, ол өлім жазасына кесіледі. Ол сондай-ақ, сотталу таңдаған жағдайда, оның отбасы әлдеқашан сотталғаннан бұрын қатты жазаланатынын білді. Осыны ескере отырып, ол 1944 жылдың 14 қазанында өзін-өзі өлтірді. Ол толық әскери салтанатпен жерленді және оның отбасы қуғын-сүргіннен құтылды, оның өлімінің себебі соғыстан кейін ғана анықталды.
The extent of Generalfeldmarschall Erwin Rommel's involvement in the military's resistance against Hitler or the 20 July plot is difficult to ascertain, as most of the leaders who were directly involved did not survive and limited documentation on the conspirators' plans and preparations exists. Historians' opinions on this matter vary greatly. According to Peter Hoffmann, he had turned into Hitler's resolute opponent and in the end supported the coup (though not the assassination itself). He was even the natural leader of the opposition in France to some extent, considering the fact he had drawn many military and political personnel into his orbit in preparation of a "Western solution". Ralf Georg Reuth thinks that the conspirators perhaps mistook Rommel's ambiguous attitude for approval of the assassination, considering: the conspirators normally did not explicitly mention the assassination; Rommel was very naive and attached to Hitler (who was the personification of National Socialism, which had provided Rommel with a great career) and thus even if Hofacker had mentioned a violent upheaval in Berlin, he would not have interpreted it as an assassination. Thus, Rommel's participation remains ambiguous and the perception of it largely has its source in the subsequent events (especially Rommel's forced suicide) and the accounts by surviving participants. According to a post war account by Karl Strölin, the Oberbürgermeister of Stuttgart at that time, he and two other conspirators, Alexander von Falkenhausen and Carl Heinrich von Stülpnagel began efforts to bring Rommel into the anti Hitler conspiracy in early 1944. On 15 April 1944 Rommel's new chief of staff, Hans Speidel, arrived in Normandy and reintroduced Rommel to Stülpnagel. Speidel had previously been connected to Carl Goerdeler, the civilian leader of the resistance, but not to the plotters led by Stauffenberg, and only came to the attention of Stauffenberg due to his appointment to Rommel's headquarters. The conspirators felt they needed the support of a field marshal on active duty. Witzleben was a field marshal, but had not been on active duty since 1942. The conspirators gave instructions to Speidel to bring Rommel into their circle. Speidel met with former foreign minister Konstantin von Neurath and Strölin on 27 May in Germany, ostensibly at Rommel's request, although the latter was not present. Neurath and Strölin suggested opening immediate surrender negotiations in the West, and, according to Speidel, Rommel agreed to further discussions and preparations. Around the same timeframe, however, the plotters in Berlin were not aware that Rommel had reportedly decided to take part in the conspiracy. On 16 May, they informed Allen Dulles, through whom they hoped to negotiate with the Western Allies, that Rommel could not be counted on for support. Three days before the assassination attempt, on 17 July, Rommel's staff car was strafed by an Allied aircraft in France; he was hospitalised with major injuries and incapacitated on 20 July. Rommel opposed assassinating Hitler. After the war, his widow maintained that he believed an assassination attempt would spark a civil war. According to journalist and author William L. Shirer, Rommel knew about the conspiracy and advocated that Hitler be arrested and placed on trial. The historian Ian Becket argues that "there is no credible evidence that Rommel had more than limited and superficial knowledge of the plot" and concludes that he would not have acted to aid the plotters in the aftermath of the attempt on 20 July, while the historian Ralf Georg Reuth contends that "there was no indication of any active participation of Rommel in the conspiracy." Historian Richard J. Evans concluded that he knew of a plot, but was not involved. What is not debated are the results of the failed bomb plot of 20 July. Many conspirators were arrested and the dragnet expanded to thousands. Consequently, it did not take long for Rommel to come under suspicion. He was primarily implicated through his connection to Kluge. Rommel's name also came up in confessions made under torture by Stülpnagel and Hofacker, and was included in Goerdeler's papers on a list of potential supporters. Hofacker confessed that Rommel had agreed to demand for Hitler to step down, and if he refused, Rommel would join the other conspirators in deposing Hitler. Rommel was also planned to become a member of the post Hitler government in papers drawn up by Goerdeler. Hitler knew it would cause a major scandal on the home front to have the popular Rommel publicly branded as a traitor. With this in mind, he opted to give Rommel the option of suicide via cyanide or a public trial by Freisler's People's Court. Rommel was well aware that being hauled before the People's Court was tantamount to a death sentence. He also knew that if he chose to stand trial, his family would have been severely punished even before the all but certain conviction and execution. With this in mind, he committed suicide on 14 October 1944. He was buried with full military honours and his family was spared from persecution; his cause of death did not come to light until after the war.
Соғыс қылмыстарына және зұлымдықтарға қатысы
Крисчэн Герлах сияқты тарихшылар заговоршылардың соғыс қылмыстары мен зұлматтарға қатысуын зерттеді. Герлах Трескоу мен Герсдорф сияқты заговоршылардың 1941 жылдан бастап Шығыста болған жаппай өлтірулер туралы хабардар екенін дәлелдеді. Ол былай деп жазады: "Әсіресе, яһудилерді өлтіру мәселесінде, 'СС' офицерлерді жасырын өлтірулер арқылы алдап, толық емес немесе ешқандай есеп бермеді; егер бас штаб офицерлері наразылық білдірсе, СС оларды қорқытты". Герлах: "Бұл, әрине, абсурд" деп қорытындылайды. Тресков сондай-ақ "Райхтағы мыңдаған жетім балаларды мәжбүрлі еңбекке жіберу туралы бұйрыққа қол қойды" – бұл "Хью акциясы" деп аталады. Мұндай әрекеттер тарихшыларды заговоршылардың ниетіне күмән келтіруге итермеледі, олар нацистік зұлматтар мен неміс соғыс қылмыстарына қарағанда әскери жағдайға көбірек мән берген секілді. Дегенмен, басқалар Тресковтың мұндай әрекеттерде төңкеріс жоспарларын жалғастыру үшін принциптік тұрғыдан әрекет етуге мәжбүр болғанын айтады. Герлахтың пікірінше, заговоршылардың "таңдамалы моральдық өлшемшарты" болды және Холокост кезінде еврейлердің қырылуына алаңдаса да, Шығыстағы бейбіт тұрғындардың жаппай өлтіруіне олар көп көңіл бөлген жоқ. Герлахтың ойынша, заговоршылардың басты мақсаты – Германияның соғыста жеңіске жетуін қамтамасыз ету немесе кем дегенде жеңіліске ұшырауын болдырмау еді. Алайда Герлахтың аргументтерін кейбір ғалымдар, соның ішінде Макгилл университетінің Питер Хоффман және Конрад Аденауэр қорының Клаус Йохен Арнольд сынға алды. Арнольд Трескоу және тағы басқа 20 шілде заговоршыларының соғыс қылмыстарына қатысқанын мойындағанмен, Герлахтың аргументі тым әдіссіз деп жазады. 2011 жылы Гарвардтағы тарихшы Дэнни Орбах Герлахтың дереккөздерді интерпретациясының өте қиялдағын және кейде олардың нақты мағынасына қарама-қарсы екенін жазды. Орбахтың сөзінше, Герлах бір жағдайда қарсылық күресшісі полковник Рудольф Кристоф Фрайхерр фон Герсдорфтың естеліктерін бұрмалап берген, ал екінші жағдайда СС құжатынан дұрыс емес цитата келтірген. Осыдан Орбах Герлахтың неміс қарсыласы туралы тезисінің сенімді еместігін қорытындылады.
Involvement of the plotters in war crimes and atrocities has been studied by historians such as Christian Gerlach. Gerlach proved that plotters such as Tresckow and Gersdorff were aware of mass murder happening in the East from at least 1941. He writes: "Especially with reference to the murder of the Jews, [it is said that] 'the SS' had deceived the officers by killing in secret, filing incomplete reports or none at all; if general staff officers protested, the SS threatened them." Gerlach concludes: "This is, of course, nonsense." Tresckow also "signed orders for the deportation of thousands of orphaned children for forced labor in the Reich"—the so called Heu Aktion. Such actions led historians to question the motives of the plotters, which seemed more concerned with the military situation than with Nazi atrocities and German war crimes. However some others assert that, in such actions, Tresckow had to act out of principle to continue with his coup plans. Gerlach pointed out that the plotters had "selective moral criteria" and while they were concerned about Jews being exterminated in the Holocaust, they were far less disturbed about mass murder of civilians in the East. To Gerlach, the primary motivation of the plotters was to ensure German victory in the war or at least prevent defeat. However, Gerlach's arguments were also criticized by some scholars, among them Peter Hoffmann from McGill University and Klaus Jochen Arnold [de] from the Konrad Adenauer Stiftung. While acknowledging that Tresckow and other 20 July conspirators had been involved in war crimes, Arnold writes that Gerlach's argument is oversimplified. In 2011, Danny Orbach, a Harvard based historian, wrote that Gerlach's reading of the sources is highly skewed, and, at times, diametrically opposed to what they actually say. In one case, according to Orbach, Gerlach had falsely paraphrased the memoir of the resistance fighter Colonel Rudolf Christoph Freiherr von Gersdorff, and in another case, quoted misleadingly from an SS document. Hence, Orbach concludes that Gerlach's thesis on the German resistance is highly unreliable.
Еске алу және ұжымдық естелік
Алленсбах институтының 1951 жылы жүргізген сауалнамасы көрсеткендей, "жауап берушілердің үштен бірі ғана нацистік режимді құлатуға әрекеттенген ерлер мен әйелдерге жағымды пікір білдірген". 1954 жылы, 20 шілдедегі қарсылық күресшілерінің еске алу рәсімінің алғашқы ресми шарасы олардың құрбан болған күнінің он жылдығына орай өтті. Шарада сөз сөйлеген Германия Федеративтік Республикасының тұңғыш президенті Теодор Хаус, "қатаң сөздердің" қажеттігін айта келіп, "тарихи жетістікке жеткен бұйрықтарды орындаудан бас тарту фактілері болды" деді. Deutsche Welle хабарлағандай, 2014 жылдан бері Германияда қарсылық күресшілері көбінесе батырлар деп есептеледі.
A 1951 survey by the Allensbach Institute revealed that "Only a third of respondents had a positive opinion about the men and women who had tried unsuccessfully to overthrow the Nazi regime." The "first official memorial service for the resistance fighters of 20 July" was held on the tenth anniversary in 1954. In his speech at the event, Theodor Heuss, the first President of the Federal Republic of Germany, said that "harsh words" were necessary, and that "There have been cases of refusal to carry out orders that have achieved historic greatness." as of 2014, the resistance fighters are generally considered heroes in Germany, according to Deutsche Welle.