Кіріспе

Өнімді сатуды 1 бірлікке арттыру арқылы алынған қосымша жалпы кіріс.

Шекаралық кіріс (немесе шекаралық пайда) – микроэкономикадағы маңызды ұғым, ол өнімді сатуды 1 бірлікке арттыру арқылы алынған қосымша жалпы кірісті сипаттайды. Шекаралық кіріс – бұл өнімнің бір бірлігін қосымша сатудан түсетін кірістің өсуі, яғни өнімнің соңғы сатылған бірлігінен түсетін кіріс. Ол оң немесе теріс болуы мүмкін. Шекаралық кіріс – сатушыны талдаудағы маңызды ұғым. Шекаралық кірістің шамасын анықтау үшін, өткен кезеңде өндірілген тауарлар мен қызметтердің жалпы пайдасы мен ағымдағы кезеңде өндіріс көлемі бір бірлікке артқандағы жалпы пайда арасындағы айырманы қарастыру қажет. Шекаралық кіріс – фирма ішінде экономикалық шешімдер қабылдау үшін негізгі құрал болып табылады, және оны шекаралық шығындармен бірге қарастыру керек. Толық бәсекелестік нарығында, тауардың бір бірлігін қосымша сатудан түсетін кіріс, фирманың сатып алушыдан алатын бағасына тең болады. Бұл себебі, бәсекелестік нарықтағы фирма сатқан бірлігінің санына қарамастан, әрбір бірлік үшін бірдей баға алады, өйткені фирманың сатуы саланың бағасына ешқандай әсер етпейді.

Шекаралық кіріс қисығы

Шекаралық кіріс қисығына сұраныс қисығына әсер ететін факторлар да әсер етеді – табыстың өзгеруі, толықтыратын және алмастыратын тауарлардың бағасының өзгеруі, халық санының өзгеруі және т.б. Бұл факторлар МР қисығының жылжуына және бұрылуына себеп болуы мүмкін. Шекаралық кіріс қисығы толық бәсекелестік және толық емес бәсекелестік (монополия) жағдайында әртүрлі болады. Толық бәсекелестік жағдайында нарықта көптеген фирмалар жұмыс істейді. Жеке фирманың ұсыныс деңгейінің өзгеруі нарықтағы жалпы бағаға әсер етпейді. Фирмалар нарықтағы сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдігімен анықталатын бағаны қабылдайды және бағаны өзгерте алмайды. Шекаралық кіріс қисығы нарықтық баға деңгейінде көлденең сызық болып табылады, бұл сұраныстың толық серпімді екенін көрсетеді және сұраныс қисығымен сәйкес келеді. Монополия жағдайында бір фирма ерекшеленген өнімді нарықта жалғыз сатушы болып табылады. Монополистің шекті кірісі – қосымша өнім бірлігін сатудан түсетін жеке пайда. Шекаралық кіріс қисығы төмен қарай бағытталған және сұраныс қисығынан төмен орналасқан, ал сатылатын көлемді арттырудан түсетін қосымша пайда таңдалған нарықтық бағадан төмен болады. Монополия жағдайында фирма сатқан өнімінің көлемін арттырған сайын барлық бірліктердің бағасы төмендейді, бұл фирманың шекті кірісінің азаюына әкеп соғады.

Шекаралық кіріс және шекаралық шығыс қисық сызығы

Компания өнім/қызметті өндіруді тоқтатады, егер шекті кіріс (компания әрбір қосымша сатудан түсетін ақша) шекті шығынға (қосымша бірлікті өндіруге жұмсалатын шығын) тең болса. Сондықтан компания MR шекті шығыннан (MC) артық болғанда пайда табады. Ал MC = MR болса, бұл пайданы максималдау деп аталады. Осы нүктеден кейін компания енді пайда таба алмайды. Демек, олардың өндірісті тоқтатуға мүддесі бар.

шекті табыстың өсу заңы

Шекаралық табыстың төмендеуі заңына қарама-қарсы, білімге негізделген экономикада білім мен технологиялық салымдардың артуымен өнім де артады және өндірушінің кірісі көбейе түседі. Бұл шекті кірістің өсуінің мысалы; мысалы, бір компания ойыншық ұшақтар шығарады делік. Бірқатар өндірістен кейін компания бірінші ойыншық ұшақты жасауға материалдар мен еңбеке 10 доллар жұмсайды. Бірінші ойыншық ұшақ 15 долларға сатылады, демек, осы ойыншықтан түскен пайда 5 доллар құрайды. Енді, екінші ойыншық ұшақтың да құны 10 доллар делік, бірақ оны 17 долларға сатуға болады. Екінші ойыншық ұшақтың пайдасы бірінші ойыншық ұшақтың пайдасынан 12 долларға көп.