Кіріспе
Мемлекеттік қаржыландыру әдісі
Салықтық өсімді қаржыландыру (TIF) – көптеген елдерде, соның ішінде АҚШ-та қайта құру, инфрақұрылым және басқа да қоғамдық жақсарту жобаларына субсидия ретінде қолданылатын мемлекеттік қаржыландыру әдісі. TIF бағдарламасының бастапқы мақсаты – экономикалық жаңғыртуға мұқтаж деп танылған, құлдыраған аумақта жеке инвестицияларды ынталандыру. Дүние жүзінде осыған ұқсас немесе байланысты құндылықты қамтитын стратегиялар қолданылады. TIF арқылы муниципалитеттер әдетте белгілі бір ауданнан немесе округтен болашақ мүлік салығы түсімдерінің өсуін қоғамдық даму жобасына немесе қоғамдық жақсарту жобасына жұмсайды. TIF субсидиялары тікелей қала бюджетінен қаражат бөлмейді, бірақ қала салық түсімдерін жоғалту арқылы шығынға ұшырайды.
Тарих
Салықтық өсімді қаржыландыру алғаш рет 1952 жылы Калифорнияда қолданылды және қазіргі уақытта АҚШ-та шағын және орта қалалардан бастап ірі қалалық аймақтарға дейін мыңдаған TIF аудандары жұмыс істейді. 2008 жылы Калифорнияда жылына 10 миллиард доллардан астам кіріс, 28 миллиард доллардан астам ұзақ мерзімді қарыз және 674 миллиард доллардан астам жерді бағалау бойынша төрт жүзден астам TIF округтері болды. Калифорния штаты 2011 жылы сот процестеріне байланысты TIF қаржыландыруын тоқтатты және 2010 жылғы Калифорнияның салықтық төтенше жағдай туралы жарлығын қабылдады, осылайша мемлекеттік қаржыландырудан мүлік салығынан түсетін түсімдерді аударуды тоқтатты, оның ішінде TIF-ті штаттағы 400-ге жуық қайта құру агенттіктерін қаржыландыру үшін пайдалануды тоқтатты. RDA бұл шешімге шағым жасады, бірақ олар ақыр соңында 2012 жылдың ақпанында 2011 жылғы мемлекеттік бюджетті қабылдағаннан кейін жойылды. Алайда, 2015 жылы Калифорнияның Қоғамдық қайта жаңғырту және инвестициялық билік туралы заң қабылданды, ол салықтық өсімді қаржыландыру арқылы қаржыландырылатын Қоғамдық қайта жаңғырту және инвестициялық билік органдарын (CRIA) құруды қарастырды. CRIA-ның негізгі мақсаты - төмен және орташа табысты отбасыларға арналған қолжетімді тұрғын үйді дамыту немесе сақтау (TIF қаражатының кемінде 25% -ы қолжетімді тұрғын үй қорына орналастырылуы тиіс) және заңның ережелері бойынша айқындалған экономикалық жағынан қиын жағдайдағы аймақтарда мемлекеттік инфрақұрылым құру немесе жаңарту. Сонымен қатар, Калифорнияда TIF арқылы инфрақұрылымды қаржыландыру аудандарын (EIFD) құруға және қаржыландыруға болады. Аризонадан басқа, әр штаттың және Колумбия округінің салықтық өсімді қаржыландыруға арналған заңдары бар. Иллинойс сияқты кейбір штаттар TIF-ті ондаған жылдар бойы қолданған, бірақ басқалары TIF-ті жақында ғана қабылдады. Мэн штатында TIF деп аталатын бағдарлама бар; дегенмен, бұл атау көптеген штаттардағыдан мүлдем басқа процеске қатысты. 1970 жылдан бері жергілікті билік органдарын (қалалар, қалашықтар және т.б.) келесі факторлар салықтық өсімді қаржыландыруды қарастыруға итермеледі: құрылыс салушылардың лоббилеуі, қайта құрумен байланысты іс-шараларға арналған федералдық қаржыландырудың азаюы (соның ішінде шығындардың өсуі), муниципалды облигацияларға шектеулер (бұл салықтан босатылған облигациялар), қалалық саясатты жергілікті билік органдарына беру, штат тарапынан муниципалды мүлік салығын жинау бойынша шектеулер және штат тарапынан қалалық шығыстардың мөлшері мен түрлері бойынша шектеулер. Осы факторларды ескере отырып, көптеген жергілікті билік органдары салық базасын нығайту, жеке инвестицияларды тарту және экономикалық белсенділікті арттыру үшін TIF-ті таңдады.
Қалалық жаңғыру
2015 жылғы қалаларды жаңғырту туралы әдебиеттерді шолу бойынша, АҚШ қалалары орталық қалалық аймандардағы жұмыссыздық, халық санының азаюы және инвестициялардың азаюы тенденцияларын кері қайтарудың жолдарын іздеп жатыр, ал құрылыс салушылар қала шеттеріне қарай кеңейіп жатыр. Орталық қалалық аймандарға қайта инвестициялаудың ішінде жасыл экономиканы дамыту және жаңа немесе жақсартылған көлік жүйелері бар. Сәтті жаңғыртумен бірге мүліктің құны мен салықтардың өсуіне байланысты gentrification және кірісі төмен адамдардың көшіп кетуі жүреді.
Қаламаған салдарлар
Кез келген экономикалық құрал сияқты, TIF-тың да кемшіліктері бар. Қайта құру реформасы жөніндегі муниципалдық лауазымды адамдар (MORR) сияқты ұйымдар қайта құруда орын алған құқық бұзушылықтар туралы тұрақты конференциялар өткізеді, сондай-ақ Чикагодағы 33-ордалық жұмысшы отбасылар сияқты жергілікті ұйымдар. Нақты нарық теориясы болжағандай, экономикалық зерттеулердегі эмпирикалық дәлелдер TIF-ті қабылдаған қалалар оны қабылдамаған қалаларға қарағанда баяу өседі. Чикагодағы Иллинойс университетінің профессоры Дэвид Мерриманның әдебиет шолуында TIF "қаланың бір бөлігінен екіншісіне дамуды жылжытып, даму уақытын өзгертіп жатқан болуы мүмкін, бірақ даму басқаша жасалмас еді". TIF аудандарының маңындағы аумақтардың мүлік салығын арттырады, бұл [Салық салынатын мүліктердің жалпы құны] төмендеуі арқылы. Конгрессмен Майк Куигли математиканы жеңілдетіп, егер [Салық ставкасы] = [Көтерілетін кіріс] / [Салық салынатын мүліктердің жалпы құны], онда бөлшегін азайту, [Салық салынатын мүліктердің жалпы құны], [Салық ставкасын] арттырады. Мүлік иесінің [Салық төлемі] әдетте [Салық ставкасы] x [Бағаланған мүлік құны] болады, сондықтан жаңа TIF ауданы [Салық салынатын мүліктердің жалпы құнын] азайту арқылы, TIF ауданына жақын орналасқан мүлік иелері үшін [Салық ставкасы] мен [Салық төлемі] артады. Қалалық аумақтарды "тоқыраған" деп белгілеу, TIF-ті жүзеге асырудың көпшілігі үшін маңызды, мемлекеттік билікке заң арқылы мүлікті мәжбүрлеп алуға рұқсат береді. Танымал Kelo v. City of New London АҚШ Жоғарғы Сотының ісі, онда жеке даму үшін үйлер мәжбүрлеп алынды, TIF ауданындағы әрекеттерге байланысты туындады. TIF процесі саяси байланыстары бар құрылысшыларға, іске асырушы адвокаттарға, экономикалық даму қызметкерлеріне және процеске қатысы бар басқа адамдарға артықшылық беруге әкелуі мүмкін. Алайда, қала құрылысы органдарының көпшілігі бұл туралы хабарлауды және конкурстық тендерлерді өткізуді талап етеді. Кейбір жағдайларда TIF-ты пайдаланатын қауымдастықтардағы мектеп округтері осындай қауымдастықтарға жатпайтын аудандарға қарағанда мемлекеттік көмектің үлкен өсуін бастан кешіруде. Бұл үкіметтерді "TIF-ты асырып" тәуекелдікке толы даму жобаларын жүзеге асыруға итермелеуі мүмкін. Жергілікті билік органдары TIF тағайындау мектеп округінің қаржылық жағдайына кері әсер ететінін және содан кейін кейбір мектептердің сапасына қауіп төндіретінін мойындауға міндетті емес. Тұрғын үй құнының қалыпты инфляциялық өсуі нашар жазылған TIF аудандарында сақталуы мүмкін, бұл қаржыландырылған жақсартуларсыз да мемлекеттік қазынаға түсетін ақшаны білдіреді. Ауданның аумағы тым үлкен болуы мүмкін, сондықтан TIF тағайындалуына қарамастан, құнға бағасы көтерілетін аудандардан түсетін кірістерді ұстап алады. Ауданды бекіту кейде бір ұйымның болашақ салықтарын оның ресми келісімінсіз түсіре алады, яғни қаланың әрекетімен мектеп округінің салықтары тоқтатылады. Салықтық өсімді толық жинап, оны даму облигацияларын өтеу үшін бағыттау, мүліктік құнның өсуі қоғамдық қызметтерді ұсынуды талап ететінін естен шығарады, олар енді басқа жерден қаржыландырылуы керек, көбінесе экономикалық жағынан нашар дамыған аймақтардан субсидиялар. Салықтық үстеме қаржыны үлкен тұрғын үй құрылысын құру үшін пайдалану мектептерден бастап қоғамдық қауіпсіздікке дейінгі мемлекеттік қызметтерді кеңейтуді білдіреді, бірақ егер салықтық үстеме толық көлемде даму облигацияларын өтеу үшін жиналса, басқа ақшаны пайдалану керек болады. Мысалы, Сент-Луис штатындағы зерттеуде төмен табыс деңгейі бар студенттер қала маңындағы бай студенттерге қарағанда 91 есе көп шығынға ұшыраған, ал мүгедектер екінші топқа жатады.
Чикаго
Иллинойс штатының Кук округіне қарасты Чикаго қаласында ТИФ аудандарының саны көп, және ТИФ аудандарының пайдасы мен зиянын зерттеу үшін маңызды орынға айналды. Қала 131 ауданды басқарады, 2006 жылғы салық түсімдері 500 миллион доллардан асып түсті. Лори Хили 2005 жылы қаланың жоспарлау және даму департаментінің комиссары болып тағайындалды және бұрынғы вице-комиссар ретінде ТИФ аудандарын бекіту процесінде маңызды рөл атқарды. Чикагода апта сайын жарық көретін "The Chicago Reader" газеті Чикаго және оның айналасындағы салықтық өсімді қаржыландыру аудандары туралы мақалалар жариялады. Газеттің штатты жазушысы Бен Жоровскийдің мақалалары Чикагодағы салықтық өсімді қаржыландыру аудандарының іске асырылуын сынап көрсетті. Кук округінің кеңсе меңгерушісі Дэвид Орр Чикаго мен Кук округінің салықтық өсімді қаржыландыру аудандарына ашықтық әкелу мақсатында кеңсесінің веб-сайтында Чикаго аймағындағы аудандар туралы ақпаратты жариялауды бастады. Жарияланған ақпаратқа Чикаго қаласының жылдық ТИФ кірісі, Чикаго және Кук округінің қалалық округтерінің ТИФ аудандарының карталары кіреді. Иллинойс штатының Чикаго қаласындағы коммерциялық емес ұйым "Neighborhood Capital Budget Group" аймақ тұрғындарының капиталдық бағдарламаларға қатысуын қолдады. Ұйым Чикагоның ТИФ аудандарының кеңеюін зерттеді және талдады. 2009 жылдың сәуірінде олдермен Скотт Вагиспак және олдермен Мануэль Флорес (бұрынғы 1-ші округтің олдермені) ұсынған "TIF Sunshine Ordinance" қалалық кеңесте қабылданды. Бұл қаулыға сәйкес барлық ТИФ қайта құру келісімдері мен қосымшалары іздеуге қолайлы электрондық форматта қаланың веб-сайтында қолжетімді болды. Бұл ұсыныс ТИФ келісімдерінің жалпы ашықтығын арттыруға және қоғамдық есеп беруді күшейтуге бағытталған. 2009 жылы "Жылжымайтын мүлікті бағалау және басқару журналында" жарияланған мақалада Чикагода ТИФ-тің қолданылуының артуы нәтижесінде "Чикагоның мүлік салығы базасының және жер аумағының маңызды бөлігі" осы алым аймақтарына енгені айтылды. 2007 жылға қарай қаланың жер аумағының 26 пайызы және коммерциялық мүліктің жалпы құнының шамамен төрттен бірі ТИФ аудандарында орналасқан. Зерттеуде ТИФ-тің тиімділігін анықтаудың қиындықтарына тоқталды.
Альбукерке
Қазіргі уақытта Америкадағы екінші ірі TIF жобасы Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласында орналасқан: $500 миллиондық Mesa del Sol дамуы. Mesa del Sol жобасы даулы, себебі жоспарланған құрылыс қазір аз салық түсім беретін және кез келген салық түсімінің өсімі салықтық арттыруды қаржыландыру қорына бағытталатын "жасыл алаңға" салынуы тиіс. Осы "арттыру" мемлекеттік органдарды дамыған аумақтан мемлекеттік органдардың жұмыс істеуіне қажетті қаржыландырусыз қалдырады.
Детройт
2014 жылдың шілдесінде Детройттың қалалық даму органы (Downtown Development Authority) жаңа «Red Wings» хоккей стадионы үшін TIF қаржыландыру туралы хабарлады. Бөлшек сауда және тұрғын үйге қосымша жеке инвестицияларды қоса алғанда, жобаның жалпы құны 650 миллион долларға бағаланады, оның 250 миллионы Мичиган стратегиялық қоры сатып алған 30 жылдық салықтан босатылған облигацияларды өтеу үшін TIF арқылы қаржыландырылады. Мичиган стратегиялық қоры штаттың экономикалық даму органы болып табылады.
Калифорния
1998 жылы Калифорнияның қоғамдық саясат институтында жарияланған мақалада Майкл Дардия қайта құруды басқарушы агенттіктердің (RDA) «қайта құру салықтық өсімді қаржыландыру арқылы өзін-өзі қаржыландырады» деген қағидасына күдік келтірді. Оның сөзінше, RDA-лар «жобалық аумақтардағы мүлік салығы түсімдерінің өсуін (инфляция деңгейінің екі пайызынан жоғары) алады, себебі аумақты жақсартуға салған инвестициялары мүлік құнын арттырады». Дардия мүлік салығы түсімдері салықтық өсімді қаржыландыруға бағытталған жағдайда «округ, мектептер және арнайы аудандар» сияқты басқа жергілікті органдарға түсетін кірістердің азаятынын айтты, бұл 2011 жылдың желтоқсанында губернатор Джерри Браун «Калифорнияның үлкен бюджет тапшылығын жою үшін дереу заңнамалық шаралар қабылдау қажеттігін» көрсету үшін растады. Губернатор Браун мектептерді қаржыландыруды тұрақтандыру мақсатында RDA-ларға мүлік салығын аударуды азайту немесе тоқтату шараларын қабылдады, оның ішінде мектеп округтері де. 26 және 27 нөмірлі жаңа заңдар қабылданды, нәтижесінде Калифорниядағы 400-ге жуық қайта құру агенттігі таратылды, осылайша мемлекеттік қаржыландырудан мүлік салығы түсімдерінің ауытқуы тоқтатылды. RDA-лар бұл шешімге шағымданды, бірақ олардың таратылуы күшінде қалды. 2015 жылы мемлекет жергілікті билік органдары құрған, инфрақұрылымды құруға немесе жаңартуға, сондай-ақ төмен және орташа табысты отбасылар үшін қолжетімді тұрғын үйді құруға немесе сақтауға бағытталған Қоғамдық қайта жаңғырту және инвестициялық органдарды (CRIA) қаржыландыру үшін салықтық өсімді қаржыландыру опциясын қайта енгізді. Аламида қалалық кеңесі Suncal компаниясымен жасалған эксклюзивті келіссөздер шартын ұзартпағандықтан, бұл жоба ілгерілемейді. Калифорниядағы Қоғамдық қайта құру заңы мемлекеттік органдардың салықтық өсімді қаржыландыруды пайдалануын реттейді.
Айова штаты
2002 жылы Айова мемлекеттік университетінің экономика факультетінің экономистері Айова штатындағы TIF белгіленген аймақтардағы бизнестің өсуі мен халықты қазіргі салық төлеушілер, үй шаруалары, жалақы алатындар және зейнеткерлердің қаржылай қолдауымен қамтамасыз етіп, агрессивті түрде субсидиялап отырғанын мәлімдеді.
Висконсин штаты
ТИФ 1975 жылы Висконсин штатында құрылды. 2001 жылы сыншылар ТИФ-тің жасыл кеңістіктерде дамытуға бағытталған жобаларды қолдағанын айтты, соның ішінде Висконсиннің 1000 досының 2000 жылғы есебінде салықтық ұлғаю қаржыландыру аймақтарының 45% ашық жерлерді дамыту үшін пайдаланылғаны көрсетілген.
Денвер
1995 жылдан 2005 жылға дейін Денвердің салық төлеушілері TIF субсидиясының 500 миллион доллардан астам сомасын жұмсау арқылы 5 миллиард доллардан астам жеке инвестиция тартуға қол жеткізді. Сол кезде қарастырылып жатқан жаңа TIF субсидияланған жобалардың ішінде I-25 және Бродвейдегі ескі Гейтс каучук фабрикасы кешенін қайта жаңғырту және Денвердің қалалық Union Station айманы үшін амбициялық жоспарларын іске асыру болды. 2007 жылға қарай, салықтық түсімдердің жоғалтылуы түріндегі TIF шығындары жыл сайын шамамен 30 миллион долларды құрады – бұл Денвердің жалпы жылдық кірісінің 7% -ына жуық сомаға тең еді, және сол кезде бұл сома қарқынды түрде өсіп жатты. "TIF субсидиясынан кім пайда көреді?" зерттеушілері "Денвердің TIF арқылы қандай бизнес түрлерін тартатынын, Денвер TIF жобаларын іске асыру үшін серіктес болатын құрылысшылардың пайда деңгейін және TIF мақұлдау процесінің ашықтығын" зерттеді. Зерттеудің үшінші бөлігінде зерттеушілер "TIF субсидияланған жобалардағы тұрғын үй сапасы мен қолжетімділігін" қарастырды. Көптеген юрисдикциялар облигацияларды тек болжамды салықтық түсімдердің өсуінің белгілі бір бөлігіне (әдетте 50% -ға дейін) сүйене отырып ғана шығаруға рұқсат береді. Мысалы, егер дамуда жылдық салық түсімі 5 миллион долларға өскені күтілсе, бұл 50 миллион долларлық облигацияны қаржыландыруға жеткілікті болса да, әдетте 25 миллион долларлық облигация ғана шығарылуы мүмкін. Егер жоба орташа нәтиже көрсетсе, бұл болжамды жылдық салық түсімдерінің жақсы бөлігін (осы жағдайда 2 миллион доллардан астам) облигацияны төлеуден басқа, басқа да қоғамдық мақсаттарға жұмсауға болады дегенді білдіреді.
Канададағы Қоғамдық жаңғырту алымдары (CRL)
2015 жылға қарай Канаданың ірі қалалары қауымдастықты қайта жаңғырту салығын (CRL) – Канададағы ТІФ терминін – қолданысқа енгізген болатын.
Альберта
2012 жылдың сәуірінде Альберта үкіметіне жекеше құрылыс салушының жұмсаған қалпына келтіру шығындарына Қоғамдық қайта жаңғырту алымын (CRL) қолдану үшін ережелерді өзгерту ұсынылды. Калгари қалалық жер корпорациясы (CMLC) – 2007 жылы құрылған, Калгари қаласының тәуелсіз еншілес компаниясы, Боу өзені бойындағы шығыс орталық аймақтағы ұзақ жылдар бойы пайдаланылмаған жерді қайта қарау мақсатында құрылды. CMLC Калгари қаласындағы Downtown East Village-ты дамыту үшін CRL қолданды, осылайша Калгари CRL-ді қолданған алғашқы канад қаласы атанды. Қала әкімі Нахид Ненши CalgaryNEXT жобасының көптеген қиындықтарының бірі – қоғамды жаңғырту алымын қажет етуі, сондай-ақ қаладан жер бөлу және "Батыс ауылын толыққанды және өркенді қоғамдық ортаға айналдыру үшін инфрақұрылымға маңызды инвестициялар қажеттігі" екенін атап өтті. Эдмонтон қаласы жаңа арена, саябақтарды дамыту және канализацияны жаңартуды қамтитын, шамамен 500 миллион канад долларына бағаланған ауқымды даму жобасы арқылы қала орталығын жаңғырту үшін CRL құрды. Қала "орташа өсім көрсеткіштері бойынша шамамен 941 миллион долларлық кіріс табады" деп күтеді.
Онтарио
2015 жылдан бастап Торонто мэрі Джон Тори 53 шақырымдық C$2,7 миллиардтық SmartTrack жер үсті теміржол желісі жобасын қаржыландыру мақсатында алым аймағын құруды жоспарлап отыр.