Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Рун әліпбилерін зерттеу
Study of Runic alphabets
Рунология – рун әліпбилерін, рун жазуларын және олардың тарихын зерттейтін ғылым. Рунология – герман тіл білімінің мамандандырылған саласы болып табылады.
Runology is the study of the Runic alphabets, Runic inscriptions, and their history. Runology forms a specialized branch of Germanic linguistics.
Тарих
Рунологияны Иоганн Бюреус (1568–1652) бастады, ол геат тілінің (Götiska språket) тіл біліміне қызығушылық танытты, яғни көне норвеж тіліне. Алайда, ол руналарды тек әліпби ретінде емес, қасиетті немесе сиқырлы нәрсе ретінде қарастырды. Руналарды зерттеуді Олоф Рудбек Ұлы (1630–1702) жалғастырды және оны өзінің "Атлантика" жинағында ұсынды. Физик Андерс Цельсий (1701–1744) руналар ғылымын одан әрі дамытып, Швеция бойынша баутастарды (мегалиттер, қазір руналық тастар деп аталады) зерттеу үшін саяхат жасады. Тағы бір ертедегі трактат – 1732 жылғы Йон Олафссонның (Груннавик қаласынан) "Runologia" еңбегі. 19 ғасырға қарай түрлі рун жазулары жақсы түсінілді, олардың талдауы герман филологиясы мен тарихи тіл білімінің ажырамас бөлігіне айналды. Вильгельм Гримм 1821 жылы "Немец руналары туралы" (18-тарау, 149–159-беттер) еңбегін жариялады, онда ол басқа нәрселермен қатар "Маркоманн руналарына" тоқталды. 1828 жылы ол "Zur Literatur der Runen" атты қосымша жариялады, онда Abecedarium Nordmannicum талқыланды. "Sveriges runinskrifter" 1900 жылдан бастап жарық көрді. "Nytt om runer" журналы 1985 жылдан бері Осло университетінің Мәдениет тарихы мұражайының "Руналық мұрағаты" арқылы шығарылуда. Руналық жазулардың машинамен оқылатын каталогын жасау мақсатындағы Rundata жобасы 1993 жылы басталды.
Runology was initiated by Johannes Bureus (1568–1652), who was interested in the linguistics of the Geatish language (Götiska språket), i. e. Old Norse. However, he did not look at the runes as merely an alphabet, but rather something holy or magical. The study of runes was continued by Olof Rudbeck the Elder (1630–1702) and presented in his collection Atlantica. The physicist Anders Celsius (1701–1744) further extended the science of runes and traveled around Sweden to examine the bautastenar (megaliths, today termed runestones). Another early treatise is the 1732 Runologia by Jón Ólafsson of Grunnavík. The sundry runic scripts were well understood by the 19th century, when their analysis became an integral part of the Germanic philology and historical linguistics. Wilhelm Grimm published his Über deutsche Runen in 1821, where among other things he dwelt upon the "Marcomannic runes" (chapter 18, pp. 149–159). In 1828, he published a supplement, titled Zur Literatur der Runen, where he discusses the Abecedarium Nordmannicum. Sveriges runinskrifter was published from 1900. The dedicated journal Nytt om runer has been published by the "Runic Archives" of the Museum of Cultural History at the University of Oslo from 1985. The Rundata project, aiming at a machine readable catalogue of runic inscriptions, was initiated in 1993.