Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үнді суретшісі (1915–2011)
Indian artist (1915–2011)
Хусейннің кейінгі туындылары қырқыс дау тудырды, оның ішінде индуистік құдайлардың бейнесіндегі жалаңаштық және Бхарат Матаның жалаңаш суреті болды. Оңшыл ұйымдар оның тұтқындалуын талап етті және оған қарсы діни сезімдерді қорлағаны үшін бірнеше сот процесі ашылды. 2006 жылдан бастап, 2011 жылы қайтыс болғанға дейін ол өз еркімен елден кетуге мәжбүр болды, ал 2010 жылы Катар азаматтығын қабылдады. 1967 жылы «Суретшінің көзімен» фильмі үшін Ұлттық кино сыйлығының «Үздік эксперименталды фильм» аталымын жеңіп алды. 2004 жылы ол суретші ұлы Овайс Хусейнмен бірлесіп «Минакси: үш қаланың хикаясы» фильмін түсірді, ол 2004 жылғы Канн кинофестивалінің «Marché du film» бөлімінде көрсетілді.
Husain's later works have stirred controversy, which included nude portrayals of Hindu deities, and a nude portrayal of Bharat Mata. Right wing organisations called for his arrest, and several lawsuits were filed against him for hurting religious sentiments. He remained in a self imposed exile from 2006 until his death in 2011, accepting Qatari citizenship in 2010. In 1967, he received the National Film Award for Best Experimental Film for Through the Eyes of a Painter. In 2004, he directed Meenaxi: A Tale of Three Cities, a film he worked on with his artist son Owais Husain, which was screened in the Marché du film section of the 2004 Cannes Film Festival.
Өмірбаян
Хусейн 1915 жылдың 17 қыркүйегінде Бомбей провинциясының Пандарпур қаласында (қазіргі Махараштра штаты) Сүлеймани Бохра отбасында дүниеге келген. Бародадағы медреседе оқыған кезінде каллиграфияны оқып, өнерге қызығушылық танытқан. Мансабының басында Хусейн Мумбайда киноплакаттар салды. Қосымша табыс табу үшін ол ойыншықтар жасау компаниясында жұмыс істеді. Ол мүмкіндігі болған сайын Гуджаратқа барып, пейзаждарды суреттеуге жиі сапар шекті. Хусейн 1930 жылдары сурет салу шеберлігін жетілдірді, өсіп келе жатқан Боливуд киноиндустриясы үшін жарнама тақталарын суреттеді. Бұл Бенгалия өнер мектебінің ұлттық дәстүрлерін бұзып, халықаралық деңгейдегі үнді авангардын дамытуды көздеген жас суретшілердің тобы болды. 1934 жылы ол алғашқы суретін 10 рупияға жол жиегінде сатты. Хусейннің алғашқы жеке көрмесі 1952 жылы Цюрихте өтті. Оның АҚШ-тағы алғашқы көрмесі 1964 жылы Нью-Йорктегі Үндістан үйінде болды. Ахилеш "Макбул" жазған оның өмірбаяны – Нью-Делидегі Rajkamal Prakashan баспасынан шыққан ең танымал кітап. 1971 жылы Хусейн Бразилиядағы Сан-Паулу биенналесіне Пабло Пикассомен бірге арнайы шақырылды. 1986 жылы ол Раджья Сабхаға мүше болып тағайындалды. 1941 жылы Фазила Бибиге үйленді, олардың алты баласы болды: төрт ұлы (соның ішінде суретшілер Шамшад және Овайс) және екі қызы – Раиса, оның музасы, фильмдеріндегі актриса және костюм дизайнері, және Акила, оның шабыты.
Husain was born on 17 September 1915 in Pandharpur, Bombay Province (present day Maharashtra) in a Suleymani Bohra family. He picked up taste in art through studying calligraphy while he stayed at a Madrasa in Baroda. Early in his career, Husain painted cinema posters in Mumbai. To earn additional income, he worked for a toy company designing and building toys. He often travelled to Gujarat to paint landscapes whenever he could afford to travel. Husain developed his painting skills in the 1930s, painting billboards for the growing Bollywood film industry. This was a clique of young artists who wished to break with the nationalist traditions established by the Bengal school of art and to encourage an Indian avant garde, engaged at an international level. In 1934, he sold his first painting for Rs 10 on the roadside. Husain's first solo art exhibition was in 1952 in Zürich. His first U. S. exhibit was at India House in New York City in 1964. his biography written by Akhilesh "Maqbool" is the most appreciated book published by Rajkamal Prakashan New Delhi. Husain was a special invitee along with Pablo Picasso at the São Paulo Biennial, Brazil in 1971. He was nominated to the Rajya Sabha in 1986. He married Fazila Bibi (d. 1998) in 1941, they had six children: four sons (including artists Shamshad and Owais) and two daughters Raisa, his muse and an actress and costume designer in his films and Aqueela, his muse.
1990-2005 жылдар
Мұсылман отбасында өскеніне қарамастан, Хусейн басқа діни мәдениеттердегі сұлулықтың мәнін ұстап алу үшін еркіндік іздеді, бірақ бұл оған қарсылық тудырды. Оның суреттері индустардың діни сезімдерін қоздыды деген айыптамалар болды, нәтижесінде 1990 жылдардан бастап оған қарсы наразылық науқаны ұйымдастырылды. Аталған суреттер 1970 жылы жасалған, бірақ 1996 жылы «Вичар Миманса» атты үнді тіліндегі ай сайынғы журналда «М.Ф. Хусейн: Суретші ме, қасапшы ма?» деген тақырыппен жарияланғаннан кейін ғана мәселеге айналды. 1998 жылы Хусейннің үйіне Баджранг Даль сияқты индуистік фундаменталистік топтар шабуыл жасап, өнер туындыларын қиратты. Тағы бір фундаменталистік саяси партия – Шив Сена басшылығы осы шабуылды қолдады. Полиция 26 Баджранг Дал белсендісін қамауға алды. Хусейнге қарсы наразылықтар Англиядағы көрменің жабылуына да себеп болды. Ол сондай-ақ «Гажа Гамини» (2000) (өзінің суреттерінің тақырыбы болған Мадхури Дикшитпен бірге) сияқты бірнеше фильмдерді өндіріп, режиссерлік етті. Фильм Дикшитқа арналған құрмет көрсету ретінде түсірілген. Фильмде ол әйелдіктің әртүрлі формаларын, Калидасаның музасын, Мона Лизаны, көтерілісшілді және музыкалық эйфорияны бейнелейді. Ол Мадхури Дикшит басты рөлде ойнаған «Мохаббат» фильмінде де эпизодтық рөлде пайда болды. Фильмде Мадхури салған суреттердің авторлық құқығы Хусейнге тиесілі екені көрсетілді. Одан кейін ол Табумен бірге «Минакси: Үш қаланың хикаясы» фильмін жасады. Фильмнің көрсетілімі бірнеше мұсылман ұйымы фильмдегі әндердің біріне наразылық білдіргеннен кейін бір күннен кейін тоқтатылды. Бүкіл Үндістан Ұламалар Кеңесі қауали әні «Нур ан Алла Нур» дінге қарсы деп мәлімдеді. Олар ән Құраннан тікелей алынған сөздерді қамтиды деп атап көрсетті. Бұл кеңеске Милли Кеңесі, Бүкіл Үндістан Мұсылман Кеңесі, Раза Академиясы, Джамиат-ул-Улема-э-Хинд және Джамият-э-Ислами сияқты мұсылман ұйымдары қолдау көрсетті. Хусейннің ұлы бұл сөздердің Табу ойнаған басты кейіпкердің орындаған әніндегі құдайдың сұлулығын білдіретін фраза екенін айтты. Ол ешқандай ниеті болмағанын мәлімдеді. Наразылық толқынынан кейін ашулы суретші өзінің фильмін кинотеатрлардан алып тастады. Алайда, фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылданды және бірнеше марапаттар жеңіп алды.
Although he was raised in a Muslim household, Husain sought freedom to capture the essence of beauty in other religious cultures, for which he received a backlash. His paintings allegedly hurt the religious sentiments of Hindus, which beginning in the 1990s mounted a campaign of protest against him. The paintings in question were created in 1970, but did not become an issue until 1996, when they were printed in Vichar Mimansa, a Hindi monthly magazine, which published them in an article headlined "M. F. Husain: A Painter or Butcher". In 1998 Husain's house was attacked by Hindu fundamentalist groups like Bajrang Dal and art works were vandalised. The leadership of another fundamentalist political party Shiv Sena endorsed the attack. Twenty six Bajrang Dal activists were arrested by the police. Protests against Husain also led to the closure of an exhibition in England. He has also produced & directed several movies, including Gaja Gamini (2000) (with his muse Madhuri Dixit who was the subject of a series of his paintings which he signed Fida). The film was intended as a tribute to Ms. Dixit herself. In this film she can be seen portraying various forms and manifestations of womanhood including the muse of Kalidasa, the Mona Lisa, a rebel, and musical euphoria. He also appeared in a scene in film Mohabbat, which had Madhuri Dixit in lead role. In the film, the paintings that were supposedly done by Madhuri were actually Husain's. He went on to make Meenaxi: A Tale of Three Cities (with Tabu). The film was pulled out of cinemas a day after some Muslim organisations raised objections to one of the songs in it. The All India Ulema Council complained that the Qawwali song Noor un Ala Noor was blasphemous. It argued that the song contained words directly taken from the Quran. The council was supported by Muslim organisations like the Milli Council, All India Muslim Council, Raza Academy, Jamiat ul Ulema e Hind and Jamat e Islami. Husain's son stated that the words were a phrase referring to divine beauty that were being sung by the central character played by Tabu. He said there was no intention to offend. Following the wave of protests the enraged artist withdrew his movie from cinemas. The film was well received by the critics, however, and went on to win various awards.
2006-2011 жылдар
2006 жылдың ақпан айында Хусейн индустардың құдайлары мен құдайшаларының жалаңаш суреттерін салғаны үшін "адамдардың сезімдерін қорлау" айыбымен айдалып сотталды. Сонымен қатар, 6 ақпан 2006 жылғы "Индия Тудей" ұлттық ағылшын тілді апталығында "Миссия Кашмир үшін өнер" деген жарнама жарияланды. Бұл жарнамада {Бхаратмата} (Индия анасы) бейнеленген, ол Үндістан картасының үстінде жалаңаш күйде тұрған, ал оның денесінің әртүрлі бөліктерінде Үндістан штаттарының аттары жазылған. Көрмені Action India (ҮЕҰ) және Apparao Art Gallery ұйымдастырды. VHP сияқты ұйымдар Хусейннің суретті веб-сайттарда және тіпті Солтүстік Еуропадағы көрмелерде көрсетуіне қарсы тұрақты түрде наразылық білдірді. Нәтижесінде Хусейн кешірім сұрап, суретті аукционнан алып тастауға уәде берді, бірақ кейін ол 80 лакх рупиге сатылды. Сурет кейін Хусейннің ресми сайтында пайда болды. Хусейн анасының бір жарым жасында қайтыс болғаны оның аналық үнді бейнесін бейнелейтін суреттер салуының себебі болуы мүмкін екенін айтты. 2007 жылға қарай Хусейннің осырақы өнеріне байланысты жүздеген сот процестері ашық қалды. Ол сот отырысына келмегендіктен оны тұтқындауға ордер шығарылды, бірақ бұл ордер кейін күштен шығарылды. Хусейн 2006 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін өз еркімен елден кетіп өмір сүрді. Өмірінің соңғы жылдары Хусейн Доха мен Лондонда тұрды, Үндістаннан алыс болды, бірақ қудаланудан қорқып, қайтуға деген ұмтылысын білдірді. 2008 жылы Хусейнге Үндістан тарихындағы 32 ірі сурет салу тапсырылды. Ол қайтыс болғанға дейін 8 суретті аяқтады. Бұл жаңалық Кералада дау тудырды және бірнеше мәдени ұйымдар марапатты беруге қарсы науқан ұйымдастырып, Керала соттарына шағымдануға дейін барды. Әлеуметтік белсенді Рахул Ишвар Кераланың жоғарғы сотына жүгінді, ол петиция қарастырылғанша марапатты беруді тоқтату туралы уақытша бұйрық шығарды. 2010 жылы Иорданияның Корольдік Исламдық стратегиялық зерттеулер орталығы Хусейнды ең беделді 500 мұсылманның бірі деп атады. М.Ф. Хусейн 9 маусым 2011 жылы 95 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол бірнеше айдан бері ауырып жүрген. Ол Лондондағы Корольдік Бромптон ауруханасында қайтыс болды және 10 маусым 2011 жылы Бруквуд зиратында жерленді. Басқа да үнді суретшілері сын айтты. Сатиш Гуджрал Хусейннан исламдық тұлғаларды осылай бейнелеуге батылы жете ме деп сұрады. Алайда Гуджрал Хусейнге көрсетілген қарым-қатынастан және оны "халықтың қатыгездігі" деп атағандықтан, елден қуылғанына қатты өкініш білдірді. Ал Мумбайдағы өнеркәсіпші Харш Гоенка Хусейнды елден қуу "жүйенің әлсіздігін көрсетеді, біз азаматтардың құқықтарын қорғай алмаймыз" деді. "Пионер" газетінде жарияланған мақаласында Чандан Митра былай деп жазды: "Егер мұндай заң заңнамада болса, Хусейннің осырақы суреттеріне қарсы сотқа жүгінген ешкімді кінәлауға болмайды, сондай-ақ суретші сотқа келмеуіне байланысты соттың шаралар қабылдауына да қарсылық білдіруге болмайды". Осы дауға жауап ретінде Хусейннің жақтастары үкіметке Хусейнге Үндістанның ең жоғары наградасы – "Бхарат Ратнаны" беру туралы өтініш жасады. Шаши Тарурдың сөзіне сүйенсек, ол петицияны қолдады, себебі Хусейннің "өмірі мен шығармашылығы қазіргі Үндістандағы секуляризмнің өзгеруіне метафора ретінде қызмет ете бастады және ұлттың көптеген адамдары үшін туындаған қиындықтарды көрсетеді. Оның мәдени жаңғыруға арналған адалдығы мен батылдығы үшін оны марапаттаудың осы уақыты тиімді және маңызды". Хусейн өмірі бойына 100 жылдан астам уақыт бойы 40 мыңға жуық сурет салған. Хусейннің қайтысынан кейін Шив Сена басшысы Бал Тхакрей: "Ол индуистік құдайлар мен құдайшаларды бейнелеуде ғана қателесті. Ал қалған уақытта ол өз саласында бақытты және қанағаттанған. Егер оның өлімі заманауи өнер үшін шығын болса, онда солай болсын. Алла оған тыныш берсін!"
In February 2006, Husain was charged with "hurting sentiments of people" because of his nude portraits of Hindu gods and goddesses. In addition, on 6 February 2006 issue, India Today, a national English weekly published an advertisement titled "Art For Mission Kashmir". This advertisement contains a painting of {Bharatmata} (Mother India) as a nude woman posed across a map of India with the names of Indian States on various parts of her body. The exhibition was organised by Nafisa Ali of Action India – an (NGO) and Apparao Art Gallery. Organisations like VHP protested persistently against Husain displaying the painting on the websites and even in exhibitions in north Europe. As a result, Husain apologised and promised to withdraw the painting from an auction, though it later sold for Rs 80 lakh. The painting later appeared on Husain's official website. Husain claims that the loss of his mother at the age of a year and a half is a possible reason for his pattern of paintings depicting a maternal Indian figure. Hundreds of lawsuits in connection with Husain's allegedly obscene art were outstanding as of 2007. A warrant was issued for his arrest after he did not appear at a hearing, though this warrant was later suspended. Husain lived in self imposed exile from 2006 until his death. For the last years of his life Husain lived in Doha and London, staying away from India, but expressing a strong desire to return, despite fears of being prosecuted. In 2008 Husain was commissioned to create 32 large scale paintings of Indian history. He finished 8 before his death. The announcement led to controversy in Kerala and some cultural organisations campaigned against the granting of the award and petitioned the Kerala courts. Social Activist, Rahul Easwar, went to Kerala High Court and it granted an interim order to stay the granting of the award until the petition had been disposed of. In 2010, the Jordanian Royal Islamic Strategic Studies Centre named Husain as one of the 500 most influential Muslims. M. F. Husain died, aged 95, on 9 June 2011, following a heart attack. He had been unwell for several months. He died at the Royal Brompton Hospital in London, and was buried in Brookwood Cemetery on 10 June 2011. Other Indian artists expressed criticism. Satish Gujral publicly asked Husain whether he would dare to portray Islamic figures similarly. However Gujral stated that he deeply regretted the way Husain was treated and forced into an exile because of what Gujral termed "the mob culture". And Harsh Goenka, a Mumbai based industrialist, claims that forcing Husain into exile "is, in a way, showing the weakness of the system, that we cannot protect the rights of the citizen". Writing in The Pioneer, Chandan Mitra wrote, "As long as such a law exists in the statutes, nobody can be faulted for approaching the courts against Husain's objectionable paintings, nor can the judiciary be pilloried for ordering action against the artist for his persistent and deliberate refusal to appear before the court." In response to the controversy, Husain's admirers petitioned the government to grant Husain the Bharat Ratna, India's highest award. According to Shashi Tharoor, who supported the petition, it praised Husain because his "life and work are beginning to serve as an allegory for the changing modalities of the secular in modern India – and the challenges that the narrative of the nation holds for many of us. This is the opportune and crucial time to honour him for his dedication and courage to the cultural renaissance of his beloved country." Husain had such a vast amount of work that spanned over 10 decades producing roughly 40,000 paintings by the end of his lifetime. After Husain's death, Shiv Sena chief Bal Thackeray said, "He only slipped up on the depiction of Hindu gods and goddesses. Otherwise, he was happy and content in his field. If his demise is a loss for modern art, then so be it. May Allah give him peace!"
Марапаттар мен құрметтер
1966 жылы Үндістан Үкіметінің "Падма Шри" ордені. 1973 жылы Үндістан Үкіметінің "Падма Бхушан" ордені. 1991 жылы Үндістан Үкіметінің "Падма Вибхушан" ордені. Сондай-ақ Майсур университеті. 2004 жылы Ұлттық өнер сыйлығы, Лалит Кала Академия, Нью-Дели. 1997 жылы Адития Викрам Бирланың "Калашиккар" сыйлығы – өмірлік жетістіктері үшін. 1968 жылы Үндістанда "Суретшінің көзімен" фильмі үшін Ұлттық кино сыйлығы – үздік эксперименталды фильм. 1967 жылы Берлин халықаралық кинофестивалінде "Суретшінің көзімен" қысқаметражды фильмі үшін "Алтын аю" сыйлығы және Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы (MOMA) сатып алды. 1959 жылы Токиодағы Халықаралық биеннале сыйлығы. 1955 жылы Ұлттық көркемсурет көрмесінде бірінші жүлде, Лалит Кала Академия, Нью-Дели. 1947 жылы Бомбей өнер қоғамы, Мумбаи.
Padma Shri in 1966, Government of India. Padma Bhushan in 1973, Government of India. Padma Vibhushan in 1991, Government of India. and University of Mysore. National Art Award in 2004, Lalit Kala Akademi, New Delhi. Aditya Vikram Birla ‘Kalashikkar’ Award in 1997 for Lifetime Achievement. National Film Award for Best Experimental Film for Through the Eyes of a Painter, in 1968 India. Golden Bear short film award for his film Through the Eyes of a Painter at Berlin International Film Festival in 1967 and purchased by Museum of Modern Art (MOMA), New York City. International Biennale Award in 1959, Tokyo. First Prize at the National Exhibition of Art in 1955, Lalit Kala Akademi, New Delhi. Bombay Art Society in 1947, Mumbai.
Мұра
Үнді кинорежиссері Санти П. Чоудхури 1980 жылы оның өмірі туралы "Хусайн" атты деректі фильм түсірді. Чоудхури одан бұрын 1976 жылы суретші туралы "Біздің заманымыздың суретшісі: Хусейн" атты тағы бір деректі фильм жасаған. Бұл екі фильм де Үндістан үкіметінің Кино бөлімімен жасалды, ал Хусейн бұрын олар үшін "Суретшінің көзімен" ("Through the Eyes of a Painter") фильмін түсірген болатын. 2015 жылдың 17 қыркүйегінде Google іздеу жүйесі М.Ф. Хусейннің туғанына 100 жыл толуына орай Doodle арнайы суретін жариялады.
Indian film director Santi P. Choudhury made Husain, a documentary film on his life in 1980. Choudhury had earlier made another documentary on the artist, A Painter Of Our Time: Hussain, in 1976. Both of these were produced by the Government of India's Films Division, for whom Husain himself had earlier made the film Through the Eyes of a Painter. On 17 September 2015, search engine Google commemorated M. F. Husain with a Doodle on his birth centenary.