Кіріспе

1990 жылы Арамоанадағы жаппай атыс

Арамоанадағы қырғын – 1990 жылғы 13 қарашада Жаңа Зеландияның Дунедин қаласының солтүстік-шығысында орналасқан Арамоана шағын теңіз жағалауында болған жаппай атыс. Тұрғын Дэвид Грей, Грей мен оның көршісі арасындағы сөз тірлігінен кейін, атыс туралы хабарламаларға бірінші болып келген жергілікті полиция сержанты Стюарт Гатриді қоса, 13 адамды өлтірді. Келесі күні үй-үйді мұқият тексеруден кейін, Антитеррорлық отряд (қазір Арнайы тактикалық топ деп аталады) басшылығымен полиция қызметкерлері Грейді тауып, үйден шыққанда оны атып жаралады. Атыс оқиғасынан кейін 1992 жылы Жаңа Зеландияның қару-жарақ заңнамасына үлкен өзгерістер енгізілді, оның ішінде 10 жылға берілетін фотосуреттері бар лицензиялар және әскери үлгідегі жартылай автоматты қаруларға қатаң шектеулер қойылды.

Бастапқы оқиға

Қырғын 13 қарашада сағат 19:30-да басталды, Грей көршісі Гарри Холденге Холденнің бір қызы оның жеріне кіргені үшін шағымданды. Даудан кейін Грей үйіне кіріп, Norinco 84S жартылай автоматты мылтығын алып, сыртқа шығып, Холденді кеудесіне бірнеше рет атты, содан кейін оған жақындап, басына оқ тигізіп, өлтірді. Жақын жерде үш жас қыз болды: Холденнің екі қызы, Чикита мен Жасмин, және оның досы Джули Энн Брайсонның қызы Рива. Грей Холденнің үйіне қарай басып келе жатқанда, қыздар Холденнің үйіне қашып, жасырынды. Ол тез арада Чикитаны тауып, Squires and Bingham Model 16 .22 калибрлі жартылай автоматты спорттық мылтығымен кеудесі мен қолына атты, бір оқ оның ішкі қуысына кірді. Чикитаны атқаннан кейін, Грей қалған екі қызды тауып, өлтірді. Чикита артқы есіктен қашып құтылуға үкіліп, әкесінің денесінен өтіп, Брайсонның үйіне қашты, ал Грей Холденнің үйін өртеп жіберді. Брайсон Рива мен Жасминнің әлі де Холденнің үйінде екенін білген соң, Чикитамен бірге фургонымен олардың құтқаруына баруға тырысты. Грей үйдің жанынан өтіп бара жатқан фургонға оқ атты. Грей ажыратымсыз оқ атып, Холденнің үйінің өртенгенін көріп, көмекке келген жергілікті тұрғындарға толы пикап көлігіне оқ атты. Ол алдымен Ванесса Персиді қорқып көшеге қашқанда арқасынан бірнеше рет атты, ол оқиға орнында бірнеше сағаттан кейін қайтыс болды. Содан кейін ол үш балаға қарады. Ол екі баланы, Лео Уилсон мен Дион Персиді өлтірді. Балалардың әпкесі Стейси құрсағына оқ тиіп, ауыр жарақат алды, бірақ аман қалды. Отты көрген балалардың әкесі Росс Перси балық аулап келгеннен кейін үйіне қайтып бара жатқанда, басына оқ тиіп өлтірілді. Содан кейін Алеки Тали өлтірілді. Грей Тим Джеймисонның үйіне кіріп, оны және тағы бір қарт жергілікті тұрғынды, бұрынғы Грин Айленд қаласының мэрі Вик Кримпты өлтірді. Келесі құрбан - иесін іздеп жүрген Джеймс Диксон болды. Джеймстің анасы Ева Хелен Диксон және көршісі Крис Коул шудың себебін білу үшін жолға шықты. Грей екеуіне де оқ атты, телефон будкасында полицияға қоңырау шалып тұрған Коулды жаралады, ал миссис Диксонды жасырыну үшін жерге жатып қалды. Жамбас сүйегін жақында ауыстырған және көмексіз жүре алмайтын миссис Диксон қолдары мен аяқтарымен арыққа сүйреліп, ішке кіріп, 111 (төтенше жағдай телефоны) нөміріне қоңырау шалды. Содан кейін ол Коулға көмек келе жатқанын айту үшін қайта оралды. Бұл кезде қараңғы түскендіктен, диспетчер оған үйде қалуға кеңес берді. Кейіннен миссис Диксон батылдығы үшін Джордж медалімен марапатталды. Коулға көмек кеш келді, ол ауруханада қайтыс болды.

Бірінші респонденттер

Қарулы қылмыскерлер отрядының (AOS) NCO офицері және Порт Чалмерс полиция бөлімінің бастығы, сержант Стюарт Гатри келген алғашқы қарулы полиция қызметкері болды. Ол Смит & Вессонның 10-шы үлгідегі полиция револьверімен қаруланған (Жаңа Зеландиядағы жедел әрекет ететін полиция қызметкерлері әдетте отты қаруды алып жүрмейді). Гатри өрт сөндірушілермен бірге аз уақыт бұрын келген констебль Рассел Андерсонның көмегін сұрады. Ол Андерсонды тұрғынға тиесілі мылтықпен қаруландырды. Қараңғы жақындаған кезде, екеуі қала арқылы Грейдің үйіне қарай жылжиды, онда Гатри констебльді үйдің қауіпті артқы бөлігін бақылауға жіберді, ал өзі алдыңғы жағын бақылады. Полиция қызметкері Пол Алан Нокс және екі констебль келіп, қарулы қылмыскерлерге қарсы стандартты полиция стратегиясының – «қоршау, оқшаулау, шақыру» – бірінші қадамын бастады. Гатри Грейді байқап, оның үйдегі қимылын полиция байланыс орталығына жеткізді. Біраз уақыттан кейін ол қарулы адамды көзінен шығарды және детективке барлығына сақ болуды ескертуге кеңес берді. Андерсон Грейдің үйінің алдынан шығып келе жатқанын көріп, оған тоқтау бұйрығын берді, сонда қарулы адам жылдам артқа шегініп, үйінің артқы жағынан өтті. Көрші үйдің құмды төбелерінде жасырынған Гатри қараңғыдан шыққан Грейді кездестірді. Ол қарулы адамға ұстап беруді бұйырды, содан кейін ескерту үшін оқ атты. Грей: «Оқ атпаңыздар!» – деп айғайлады, Гатри оның ұстап бергісі келіп тұрғанын ойлады. Алайда Грей кенеттен бірнеше рет оқ атты, соның бірі Гатридің басына тиіп, оны бірден өлтірді. Топ мүшелері Крайстчерч, Веллингтон және Оклендте болды. Әуе күштерінен көлік таба алмағандықтан, топ 14-ші күні таңертеңгі бизнес рейсімен ұшып кетті. Олар Heckler & Koch MP5 автоматтарымен ұшты, коммерциялық ұшаққа қару-жарақ алып кіруде кейбір қиындықтарға тап болды. Ұшақта полиция министрі Джон Бэнкс, комиссар және Арамуананы АТС-ке сипаттаған Джули Холден де болды. Әуе күштерінің Ирокез экипажы Грей жасырынып жүрген деп саналатын ормандық аймақтардың үстінен төмен және баяу ұшып өтті, қарулы полицияны алып, оны «сыртқа шығару» үшін көзден жас шығаратын газ гранаталарын тастады. Ирокез экипажы күні бойы операцияны қолдау үшін сегіз сағаттан астам уақыт ұшты, соның ішінде полиция мергендерін қоршаған төбелерге орналастырды. Бастапқы барлау ұшуынан кейін, АТС екі топқа бөлініп, Timaru AOS-пен кездесті, олар позицияны ұстап тұрды. Топқа: «Егер оның қаруы болса, оны атып өлтіріңіз» деген бұйрық берілді. АТС бірінші Грейдің үйіне барды, көшеде өлгендердің денелерін көріп. Көрші үйлерді тексергеннен кейін, олар Грейдің үйіне шоқ гранатасын лақтырып, терезелерді жарылды, содан кейін жас ағызу газын таратты. Есікті тебу арқылы олар үйдің бос екенін анықтады. Содан соң топ жол бойымен жүріп, әр үйді тексерді, көше екі жағында да бір топ болды. АТС Вангуи, Палмерстон Норт, Нейпир және Нью-Плимуттан келген мүшелері бар АОС-ты шақырды. Топ сержант Гатридің револьверін бақшадан тауып алды, сондай-ақ жиырма сағаттан астам уақыт үстелдің астында жасырынып отырған әйелді де тапты. Ұзақ уақыт бойы үйден-үйге іздеу жүргізгеннен кейін, АТС қалашықтың солтүстік-шығыс жағында жапырағы сынған терезесі бар балабақшаны тексерді. Балабақшаның екі жағында үлкен тоғайлар, артқы жағында фибролит сарайы бар. Топ Грейді терезеден қысқа уақытқа байқады, содан кейін шайқас басталды. Полиция терезеден шоқ гранатасын лақтырып жіберді, бірақ ол Грей бөгеу ретінде қойған матрасқа соғылып, полицияға жақын жерге қайта түсті. Полиция балабақшаға жас ағызу газын таратты. Грей полицияға емес, фибролит сарайы арқылы оқ атуды бастады. АТС екі жақтан екі минут бойы атыс ашты, Грей ішке кіріп, кездейсоқ оқтар атты. Қасқырдың үйіріне түскен қасқыр бір офицердің аяғын жаралады. Ол бірнеше қадам жасап, кейін АТС-тің оқ атысымен жерге құлады. Грейге бес рет: көзге, мойынға, кеудеге және екі рет жамбасқа тиді. Ол жарақаттанғанына қарамастан, полициямен күресіп, оны қайтадан қолқапқа байламас бұрын, пластикалық қолқаптарды бұзып тастады. Полиция үйдің ішінде .22 калибрлі Vickers Martini MK II бір реттік мылтығын, .22 калибрлі Winchester Model 750 мылтығын, .22 калибрлі Squires және Bingham Model 16, .22 калибрлі Squires және Bingham Model 16, .22 калибрлі .22 және шамамен 100 реттік .223 оқ-дәрілерін тапты. Грейдің қасында .22 калибрлі Ремингтон Найлон 66 және .223 Норинко 84 оққанын анықтады. Бұл операцияға кем дегенде 150 полиция қызметкері қатысты. Рэва Брайсон мен Жасмин Холденнің жанған денелері Холден отбасы үйінің қалдықтарынан табылды. Оқиға соңында Грейді қоса алғанда, он төрт адам қаза тапты.

Қылмыскер

Дэвид Малкольм Грей (20 қараша 1956 – 14 қараша 1990), 33 жасында, Арамоананың жұмыссыз тұрғыны, Жаңа Зеландияның Дунедин қаласында дүниеге келді және Порт Чалмерсте өсті. Оның әкесі Дэвид Фрэнсис Грей өндіріс компаниясында жұмыс істеді, ал анасы Мэри Элизабет Грей тігінші болды. Оның екі бауыры болды, қарындасы Джоан және інісі Барри. Грей Порт Чалмерс бастауыш мектебінде оқыды, кейін 1971 жылдан 1973 жылға дейін Отаго ұлдар гимназиясына оқуға түсті, онда ол орташа деңгейдегі оқушы болды. Анасы 1985 жылдың 22 қаңтарында қайтыс болды. Оның қарындасы анасының өлімі Дэвидке терең әсер еткенін және оны Порт Чалмерстен Арамоанадағы Грей отбасының демалыс үйіне көшіп кетуге итермелегенін айтты. Грей Дунединнің Төменгі Стюарт көшесіндегі Galaxy Books and Records дүкенінің тұрақты тұтынушысы болды. Дүкен иесі Билл Броснан оны жеті жылдан бері білді және ол әскери кітаптар мен Soldier of Fortune журналының жанкүйері екенін айтты. 1990 жылдың қаңтар айында ол кітап дүкенінің қызметкеріне картоп қорабындағы мылтықпен угроза жасады, ал Броснан оған ақпан айында кіруге тыйым салды. (Билл О'Брайеннің есебінде "Гамма" деп аталды).

Себептер

Грейдің психикалық және физикалық жағдайы шабуылға дейінгі айларда нашарлай түсті. Оқ атудан бұрын оның психикалық күйінің прогрессивті түрде төмендегеніне айғақтар бар, себебі ол барған сайын азая түскен достарынан шеттенді. 13 қараша күні таңертең ол Дунединге сапар шегіп, банктің чектің үстінен 2,00 NZ$ банктік комиссиясына наразылық білдірді. Содан кейін ол Оңтүстік Дунединдегі Король Эдвард көшесіндегі Элионың қару дүкеніне барып, келесі аптада алу жоспарлаған қаруға 100 доллар аванс төледі. Континенталь кофе барында оған суық пирог берді, ол оған қарсы шықты. Оны кетіп қалуға сұрағаннан кейін, ол иелеріне: "Мен қайтып келемін, сендерді табамын. Сендерді жоқ етемін" деп угроза жасады.

Салдары

Оқиғадан үш күн өткен соң Грейдің Арамоанадағы Мури көшесі, 27 номерлі үйі қасақана өртеніп, толығымен жанып кетті. Порт Чалмерс өрт сөндіру бригадасы өрттің таралуын болдырмау үшін төңіректегі өсімдіктерді сумен сөндірді; шамамен елу тұрғын өртеніп жатқанын бақылады және осы кезде қысыммен күлді деген хабар бар. Грейдің туыстары полициямен байланысқа түскен кезде өртеуге қатысты тергеуді тоқтатуды сұрады. Осы оқиға Жаңа Зеландия тарихындағы ең көп адам өлтірген оқиға болып есептеледі, 2019 жылдың 15 наурызында Крайстчерчтегі Әл-Нур мешіті мен Линвуд Ислам орталығында болған оқиғаға дейін. Бұл қаруды бақылау туралы ұзақ пікірталас тудырды, себебі Грейдің негізгі қаруы Norinco 84S 5,56 мм жартылай автоматты мылтығы болды, ол сыртқы түрі мен ішкі механизмімен ресейлік АК-47 шабуылдық мылтығына ұқсас, сонымен қатар оның тағы үш жартылай автоматты қаруы болған. Қайтыс болғандардың төртеуі мен бір жараланған адам Norinco мылтығынан атылғаны сот-медициналық сараптамамен дәлелденді, ал тағы бір жараланған адам Грейдің .22 калибрлі Squires Bingham мылтығынан атылған. Басқа құрбандардан табылған сынықтар қаруды анықтауға көмектеспеді. Осы оқиға 1992 жылы Жаңа Зеландияның қару-жарақ заңнамасына түзету енгізуге және әскери стильдегі жартылай автоматты қарулар санатын құруға тікелей себеп болды.

Ескерткіштер

Қалалық округте қаза тапқандарға арналған ескерткіш орнатылды. Дюнедин полиция бөлімшесінде сержант Стюарт Гатриге ескерткіш қойылды. Оның аты Жаңа Зеландия Корольдік полиция колледжінің естелік қабырғасына жазылды және полицияның сайтында оған арналған естелік жарияланды. Полиция және Полиция мұражайы сержант Гатринің қазасына байланысты жылдығы келіп тұрғанда баспасөз хабарламаларын жариялап, қайғысын білдірді.

Кейінгі оқиғалар

2009 жылы миссис Диксонның Джордж медалі музейден ұрланған деп есептелді, себебі оны таба алмады. Ұрлық туралы жаңалықтар мен әлеуметтік желілерде ақпарат тарағаннан кейін, келесі жылы ол музейдегі шкафтың ішінде, нашар тізімделген күйде табылған. 2018 жылдың ақпан айында туыстары сержант Стюарт Гатриге берілген Джордж кресін лорд Эшкрофқа сатты. Мәдениет және мұра министрлігі сатуға рұқсат бергені үшін сынға ілікті. 2018 жылы (27 жыл өткен соң) аман қалған Чикита Холден (37 жаста) мен детектив Стивен Воган (55 жаста) шағын, күтпеген тойда үйленді. Екеуі де оқиға кезінде жарақат алған, бірақ аман қалды. Олар алғаш рет Дунедин ауруханасында жарақаттарын емделіп жатқанда кездесіп, жараларын салыстырып, бір-бірінің гипсіне қол қойды. Воган 30 жылдық қызметтен кейін 2012 жылы полициядан зейнетке шықты және 2016 жылы полиция және қоғамға қызметтері үшін ONZM орденімен марапатталды. Холден Құрбандарды қолдау ұйымында адам өлтіру ісі бойынша маман болып жұмыс істеді.

Кино және теледидар

Бұл қырғынға негізделген "Out of the Blue" фильмін Роберт Саркис режиссерлік етіп, Карл Урбан түсірді. Фильм 2006 жылдың 12 қыркүйегінде Торонто халықаралық кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. Арамоана тұрғындарының бір бөлігі фильм түсірілуіне қарсы болғандықтан, оның көп бөлігі жақын жердегі басқа қалашықта түсірілуге мәжбүр болды. Бірақ, соңында қауым Арамоанада бірнеше сахна түсірілуіне рұқсат берді. Олар фильмнің атауы "Арамоана" болмауы және оны көрсетуден бұрын көруге мүмкіндік беру талабымен фильм түсірілуіне келісті. Брайан Брюстің 1997 жылғы "Сынық қанда" деректі фильмі Дэвид Грейді және 1990 жылы Арамоанадағы оқиғаларға соққан жағдайларды зерттейді, Грей мен басқа да жаппай қырғындар жасағандардың психологиялық ұқсастықтарын қарастырады, сондай-ақ Жаңа Зеландияның қару-жараққа қатысты заңнамасын талдайды.

Музыка

Бұл қырғын Mutton Birds тобының өздерінің дебюттік альбомындағы "A Thing Well Made" әніне шабыт берді. Ән Крайстчерчтегі спорт тауарлары дүкенінің иесінен баяндалады. Әннің соңында ол күні бойы атқарған жұмысын сипаттайды, оған "бір AK-47-ді кейбір коллекционерге жіберу" кіреді. Dunedin тобы The Chills 1992 жылғы Soft Bomb альбомындағы "Strange Case" әнінде Арамоана оқиғасын тікелей қамтиды. Жәй ғана құрылған Веллингтондық Goatrider тобының мүшелері "David Gray" әнін жазуға шабыттанды, ол кейіннен 1992 жылы FTS кассетасының шектеулі таралымында жарық көрді.