Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылды аспап
Fretted string instrument
Типл (ˈtiple, сөзбе-сөз дискі немесе сопрано) – гитара тұқымдасына жататын, әдетте 12 қылдан тұратын аккордофон. Типлде ойнаушыны типлист дейді. Типл туралы алғашқы деректерді музыка зерттеушісі Пабло Минге е Ирол 1752 жылы жазған. Аспаптың көптеген нұсқалары болғанымен, типл көбінесе Колумбиямен байланысты және ұлттық аспап саналады. Пуэрто-Риколық нұсқасында, сондай-ақ Куба, Майорка және испан тілді елдердегі басқа нұсқаларында қылдардың саны аз болады.
A tiple (ˈtiple, literally treble or soprano), is a plucked typically 12 string chordophone of the guitar family. A tiple player is called a tiplista. The first mention of the tiple comes from musicologist Pablo Minguet e Irol in 1752. Although many variations of the instrument exist, the tiple is mostly associated with Colombia, and is considered the national instrument. The Puerto Rican version characteristically has fewer strings, as do variants from Cuba, Mallorca, and elsewhere among countries of Hispanic origin.
Колумбиялық типель
Колумбиялық типель (испанша: tiple) – гитаралар тұқымдасына жататын аспап, сыртқы түрінен ұқсас, бірақ стандартты классикалық гитарадан сәл кішірек (шамамен 18%). Типтік тақташаның (fretboard) ұзындығы шамамен 530 мм (шамамен 21 дюйм), ал мойын корпусына 12-ші тақташада (fret) қосылады. 12 ішек бар, олар төрттік үштік топтарға біріктірілген. Традиция бойынша ең төменгі ішектен ең жоғарғысына дейін күйленуі C E A D, бірақ көптеген заманауи орындаушылар оны заманауи гитараның жоғарғы төрт ішегі сияқты: D G B E күйлейді. Традициялық күйленуде әрбір үштік топтың екі шеткі ішегі ортаңғы ішектен октава жоғары күйленеді (яғни C4 C3 C4 • E4 E3 E4 • A4 A3 A4 • D4 D4 D4), ал заманауи күйленуде D4 D3 D4 • G4 G3 G4 • B4 B3 B4 • E4 E4 E4. 18 немесе 19 тақташалы бармақ тақтасы (fingerboard) Колумбиялық типельге шамамен 2 2/3 октава диапазонын береді, C3-тен G#5-ке (немесе A5-ке) дейін. Типель бамбукос және пасильостар сияқты көптеген дәстүрлі колумбиялық музыка жанрларында қолданылады. Ол ырғақ аспап ретінде де, солистік орындауда да қолданылады. Типель музыкасының негізгі композиторларының бірі – Пачо Бенавидес. Дэвид Пелхам колумбиялық типель туралы былай дейді: «Типель – испан конкистадорлары 16 ғасырда Жаңа дүниеге әкелген испандық виуэланың колумбиялық нұсқасы. 19 ғасырдың соңында ол қазіргі пішініне жетті. Оның он екі ішегі үштен төрт топқа орналасқан: бірінші топта E күйіне күйделген үш болат ішек бар, екінші, үшінші және төртінші топтарда екі болат ішектің арасында мыс ішек орналасқан. Ортаңғы ішектер топтағы шеткі ішектерден бір октава төмен күйленеді. Бұл аспаптың ерекше дыбысын құрайтын гармоникалық дыбыстар жиынтығын жасайды. Колумбиядан тыс жерлерде «мыс» ішектер көбінесе стандартты мыс немесе қоламен оралған болат гитара ішектерімен ауыстырылады. Тағы бір түрі – Колумбиялық реквинто типелі, көбінесе жай ғана реквинто типелі деп аталады. Бұл аспап Колумбиялық типельден шамамен 10-15% кішірек, ал үлкен аспаптың орталық октавалық ішектері унисонмен күйленеді, яғни C4 C4 C4 • E4 E4 E4 • A4 A4 A4 • D4 D4 D4 (дәстүрлі) немесе D4 D4 D4 • G4 G4 G4 • B4 B4 B4 • E4 E4 E4 (заманауи) күйленуінде. Реквинто типелі кейде гитара пішініне қарағанда скрипка немесе «құм сағаты» пішінде жасалады. Бұл айырмашылықтар оған Колумбиялық типельге қарағанда жұқарақ және жоғарырақ дыбыс береді, тіпті оның көп бөлігі үлкен аспаптың диапазонымен сәйкес болса да.
The Colombian tiple (in Spanish: tiple) is an instrument of the guitar family, similar in appearance although slightly smaller (about 18%) than a standard classical guitar. The typical fretboard scale is about 530 mm (just under 21 inches), and the neck joins the body at the 12th fret. There are 12 strings, grouped in four tripled courses. Traditional tuning from lowest to highest course is C E A D, although many modern players tune the instrument like the upper four strings of the modern guitar: D G B E. The outer two strings of each of the three lowest triple courses are tuned an octave higher than the middle string in the course (giving C4 C3 C4 • E4 E3 E4 • A4 A3 A4 • D4 D4 D4 in traditional tuning, or D4 D3 D4 • G4 G3 G4 • B4 B3 B4 • E4 E4 E4 in modern tuning). An 18 or 19 fret fingerboard give the tiple Colombiano a range of about 2 2/3 octaves, from C3 G#5 (or A5). The tiple is used for many traditional Colombian music genres including bambucos and pasillos. It serves both as an accompanying instrument and for soloing. One of the main composers of tiple music is Pacho Benavides. David Pelham says of the Colombian tiple: "The tiple is a Colombian adaptation of the Renaissance Spanish vihuela brought to the New World in the 16th century by the Spanish conquistadors. At the end of the 19th century, it evolved to its present shape. Its twelve strings are arranged in four groups of three: the first group consists of three steel strings tuned to E, the second, third and fourth groups have a copper string in the middle of two steel strings. The central ones are tuned one octave lower than the surrounding strings of the group. This arrangement produces the set of harmonics that gives the instrument its unique voice. Outside of Colombia the "copper" strings are more often standard brass or bronze wound steel guitar strings. Another variant, the tiple Colombiano requinto, is often simply called tiple requinto. This instrument is about 10 15% smaller than the tiple Colombiano, and the central octave strings of the larger instrument are tuned in unisions, giving either a C4 C4 C4 • E4 E4 E4 • A4 A4 A4 • D4 D4 D4 tuning (traditional), or a D4 D4 D4 • G4 G4 G4 • B4 B4 B4 • E4 E4 E4 tuning (modern). The tiple requinto is sometimes made in more of a violin or "hourglass" shape, than a guitar shape. These differences give it a generally thinner, higher pitched sound than the tiple Colombiano, even though most of its tuning is in the same range as the larger instrument.
Венесуэлалық қызанақ
Венесуэладан келген бұл типель колумбиялық типельдің кіші нұсқасына ұқсайды. Онда 4 жиынтық үштік ішек бар, және ол Guitarro, Guitarro Segundo және Segunda Guitarra деп те аталады. Венесуэлада тағы бір типель таралған, бірақ ол венесуэлалық Куатро аспаптар отбасының мүшесі, оны да типель деп атайды, сондай-ақ Cinco y Medio немесе Cinco деп біледі. Бұл аспап Куатроға өте ұқсас, алайда оның төрт емес, бес ішегі бар.
This tiple from Venezuela, looks like a smaller version of the Colombian Tiple. It has 4 sets of triple strings and is also known as the Guitarro, Guitarro Segundo, and the Segunda Guitarra. There is another tiple played in Venezuela but is a member of the Venezuelan Cuatro family of instruments, also called a tiple and known as the Cinco y Medio or Cinco. It is very much like the Cuatro but it has 5 strings instead of four.
Электрлік ұңғылар
Электрлік типлер әдетте колумбиялық (12 ішек) немесе "Мартин" (10 ішек) құрамындағы және реттелген ішектерімен келеді.
Electric tiples usually follow either the Colombian (12 string) or "Martin" (10 string) tuning and string arrangement.
Испандық қымыз
Испанияда осындай аспаптар бар. Бұл кішкентай гитара төрт тартып ойнайтын ішегіне ие және Меноркада кездеседі. Испаниядағы кішкентай гитаралардың басқа түрлері – гитара, гитараро және гитарико.
In Spain there are similar instruments. This tiny guitar has four strings and is found in Menorca. Other types of small guitars in Spain are the guitarra, guitarro and guitarrico.
Португалиялық қызанақтар
Португалиялық байланысты аспаптар – кавакинью немесе брагуинья және ражао. Мадейрадан Португалиядан көшіп келген иммигранттар Гавайиге әкелген брагуинья мен ражао – укулеленің алға басушылары.
Related Portuguese instruments are the cavaquinho or braguinha and the rajâo. The braguinha and the rajâo taken to Hawai'i by Portuguese immigrants from Madeira are the forerunners of the ukulele.
Канар аралдары
XVI ғасырда Солтүстік Африкадан Канар аралдарына, содан кейін Мурсияға көшіп келген тимпле Канар аралдарының дәстүрлі аспабына айналды. Ла-Пальма және Тенерифе аралының солтүстігіндегі кейбір музыканттар бесінші ішегін қоспай, тимплені укулеле сияқты қоғамдайды, бірақ қазіргі кезде бұл, бес ішегін қалайтындар үшін басқа аймақтарда стандартты емес деп есептеледі. Көп таралған типтік қоғамдау GCEAD болып табылады.
Migrating from North Africa in the 16th century to the Canary Islands and then on to Murcia, the timple has become the traditional instrument of the Canaries. In La Palma and in the north of the island of Tenerife some players omit the fifth string, tuning the timple like a ukulele, though nowadays this is often seen as non standard by players in other regions where five strings are preferred. The popular tiple tuning is GCEAD.