Кіріспе

1993 жылы 7 желтоқсанда АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Гарден-Ситиде Лонг-Айленд темір жолының (LIRR) пойзында жаппай атыс орын алды. Пойыз Мериллон даңғылы станциясына келген кезде жолаушы Колин Фергюсон басқа жолаушыларға жартылай автоматты тапаншамен оқ атуды бастады. Фергюсонды пойыздың өзге жолаушылары ұстап, басып тұрғанда алты адам қаза тауып, тағы он тоғыз адам жараланды.

Атыс

1993 жылдың 7 желтоқсанында Колин Фергюсон Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Флатбуш-авеню станциясынан шығысқа қарай сағат 17:33-те жүретін пойызға билет сатып алды. Ол Пенн станциясынан Хиксвиллге қарай шығысқа қарай бара жатқан Лонг-Айленд темір жолының (LIRR) жолаушылар пойызының үшінші вагонына сегізден астам жолаушымен бірге отырды. Ол вагоның оңтүстік-батыс жағында Ruger P89 жартылай автоматты тапаншасын және 160 оқ-дәріге толы кенептік сөмке алып отырды. Ол Фон Герман мен Мей Фергюсонға арналған еді. Фон Герман бай фармацевт және ірі фармацевтикалық компанияның басқарушы директоры, Hercules Agencies, және Time журналы оны "Ямайканың ең көрнекті бизнесмендерінің бірі" деп сипаттады. Фергюсон 1969 жылдан 1974 жылға дейін Кингстонның Ред-Хиллз-роудтағы Калабар орта мектебінде оқыды, онда директор оны "жақсы дамыған студент" деп сипаттап, ол крикет және футбол ойнағанын айтты. Фергюсон 1986 жылдың 13 мамырында Вирджиния штатының Саутгемптон округінен шыққан Одри Уорренге үйленді, бұл оған АҚШ-тың тұрақты тұрғын ретінде қалу құқығын берді. Жұбайлар Лонг-Айлендтегі үйге көшті, онда олар жиі ұрысып, кейде полицияның араласуы қажет болды. Таныстары оның әйелі Фергюсонды "өте агрессивті немесе қарсыласты" болғандықтан және "барлық ақ адамдарды өлтіру керек!" деген сөздері үшін тастап кеткенін айтты. Ол Нью-Йорк полиция комиссарына және басқа да лауазымды тұлғаларға өзінің тұтқындалуына шағымданып, оны "жалаң және нәсілшіл" деп сипаттаған хаттар жіберді. 1992 жылдың қыркүйегінде Фергюсон Ademco Security Group компаниясына қарсы жұмысшылардың өтемақысы бойынша 26 250 доллар алды. 1993 жылдың сәуірінде ол әлі де ауырғанын айтып, емделу үшін көбірек ақша алу үшін істі қайта ашуды талап етті. Ол өзін Калифорния тұрғыны ретінде көрсетіп, екі ай бұрын алған жүргізуші куәлігін ұсынды, онда ол тұрып жатқан Лонг-Бич мотелінің мекенжайы көрсетілген. 1993 жылдың 18 желтоқсанында Фергюсон судьядан Фаланганың орнына Бруклиндегі Колин А. Мурді, қылмыстық сот жүйесінде расизм туралы шағымдарды іздеуде беделді адвокатты тағайындауын сұрады. Мур Фергюсонды тегін қорғауға келісті. Судьяның шешімі шықпастан бұрын Мур баспасөз конференциясында Фергюсонның Нассау сотында әділ сотқа түсуі мүмкін емес екенін мәлімдеп, істі Бруклинге ауыстыруды сұрады, себебі "Нассау округі сот құрамында афроамерикандықтар жеткіліксіз өкілдік етілген". Фергюсон судьяға Фаланганың адалдығына күмән келтіріп, оның істі қалай жүргізгенімен келіспейтінін және онымен ынтымақтаспайтынын айтты. 1994 жылдың 5 қаңтарында сот тағайындаған психолог пен психиатрдың қорытындысында Фергюсон параноидальды тұлғалық бұзылыстан зардап шегіп отырғаны, бірақ сотқа қатысуға қабілетті екені айтылды.

Қылмыстық іс

1994 жылдың 19 қаңтарында үш күндік дәлелдер ұсынылғаннан кейін, үлкен жюри Фергюсонға қарсы 93 тармақты айыптама қойды, ол 175 жылға дейін түрмеге жабуға әкелуі мүмкін. Нассау округінің округтік прокуроры Денис Диллон жазаның ең жоғарғы шегі туралы: «Бұл толыққанды шексіздік емес, бірақ солай болады» деді. Диллон сондай-ақ, бұл іс бойынша ешқандай келісімге бармайтынын мәлімдеді. Айыптамаға әрбір қаза тапқан құрбан үшін екі реттен кісі өлтіру, соның ішінде қасақана кісі өлтіру және адам өміріне немқұрайлылықпен қарау айыптары кірді. Сондай-ақ, 19 кісі өлтіруге талпыныс, 34 шабуыл жасау, қаруды заңсыз иелену, қару қолдану ниеті, 25 құрбанның азаматтық құқықтарын бұзу және "құрбандарды олардың нәсілі, түсі немесе ұлттық тегіне байланысты" мазақтау, ренжіту, қорқыту және алаңдату ниеті" тармақтары да бар. Қорғаушыға ақысыз қызмет ететінін айтқан Кунстлер, Фергюсонды бұқаралық ақпарат құралдары мен жұртшылық "жетім" етіп көрсеткенін мәлімдеді. Нассау округінің судьясы Дональд Э. Белфи 23 сәуірде сот басталғанға дейін бірнеше ай бұрын адвокаттар, саясаткерлер және полиция жасаған қоздырғыш мәлімдемелердің әсері басылатынын айтып, үндеуді қабылдамады. Алайда Белфи, екі тараптың да адвокаттарын өз пікірлерін жаңалықтармен ғана шектейтін Мемлекеттік соттың кәсіби этика ережесін сақтауға шақырды.

Түрмедегі шабуылдар

Тұтқындалудың басы осы кезде Фергюсон өзіне жасалған қатысуға шағымданып, түзету мекемесінің қызметкерлері оған сүт жәшіктерімен және өрт сөндіргішпен шабуыл жасады, сонымен қатар оны сабын мен дезодорант сияқты қажетті заттардан айырды деді. Фергюсон: "Әрине, бұл мекемеде маған ешқандай көңіл көрсетілмейді. Мен ауырсынып, айқайласам, түрме сақшылары бұл жақсы белгі дейтін, себебі олар менің өмірімнен ерте айырылуыма үміттенді". Кейін Рон Куби Фергюсонның Нассау округінің түрмесінде жиі мазақтауға ұшырағанын айтып, Фергюсонның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін АҚШ Әділет министрлігінің араласуын сұрады. 1994 жылдың 23 наурызында Фергюсон медициналық бөлімнен өзінің камерасына қайтып келе жатқанда түрмеде бір топ тұтқын оған шабуыл жасады. Фергюсонның мұрны сынды, сол көзі ісіп кетті. Түрме қызметкерлері Куби шабуыл жасалатыны туралы ескерткенін білген және Фергюсонға шабуыл жасалған кезде ескертуге қатысты шаралар қабылдап жатқан еді. Куби, өзіне басқа бір тұтқын шабуыл туралы ескерткенін айтып, "барлығына белгілі болды. Мекемедегілердің бәрі оның тұтқындалатынын білді" деді. 1994 жылдың қарашасында Фергюсонның адвокаттары түрме күзетшілері оны өлтіру жазасын қолдайтын губернатор Джордж Патакинің сайлануы, егер Фергюсон кінәлі деп табылса, оның өлім жазасына кесілетінін айтып қорқытқандарын мәлімдеді. Фергюсонның адвокаттары түрме күзетшілері оған Патаки туралы газет беттеріндегі мақалаларды көрсетіп, Фергюсонның "жақын арада электр тогымен өлімге кесілетінін" айтқандарын жеткізді. Фергюсон бұл мәлімдемелерге қатты алаңдады, адвокаттарының өлім жазасы тек заң күшіне енгеннен кейін жасалған қылмыстар үшін ғана қолданылатынына сендіргеніне қарамастан. Фергюсон судья Кюнстлердің өтініші бойынша оған осыны айтқаннан кейін ғана көңіл тыныштығына ие болды.

"Қара ашу" қорғанысы

Кунстлер мен Куби жаңаша қорғаныс ұсынды: Фергюсонды "қара ашу" деп аталатын психиатриялық жағдай салдарынан уақытша ақылдан адасқан. Кунстлер мен Куби Фергюсонның нәсілдік дискриминациядан ақылдан адасқанын және ол кісі өлтіргенімен, оның іс-әрекеті үшін қылмыстық жауапкершілікке тартыла алмайды деп мәлімдеді. Кубидің сөзінше, Фергюсон қамауға алынған күні өзімен бірге алып жүрген жазбалары, оның оқ ату кезінде ашуға толы екенін көрсетті. Фергюсон ісіне тағайындалған Нассау округінің судьясы Дональд Белфи, психиатриялық сарапшы тексермей тұрып, ұсынылған қорғаныс туралы бұқаралық ақпарат құралдарына сөздерін жеткізгені үшін Кунстлерді сынады. Белфи: "Мырза Кунстлердің көптеген қабілеттері болуы мүмкін, бірақ ол психиатрия мамандығы бойынша медициналық біліміне ие болғанға дейін, мұндай қорытындыларды медициналық сарапшылар мен фактілерді анықтауға құзыретті тұлғаларға қалдыру дұрыс" деді. 1994 жылдың 20 тамызында Фергюсон Белфидің алдына келіп, адвокатының оны сотқа қатысуға жарамсыз деп жариялау әрекеттерін қабылдамады. Фергюсон ұзақ және дәйбессіз сөйледі, кейде судья оның сөзін үзуге тырысқанда Белфиге назар бөлмеді. Фергюсон оны Нассау округінің түрмесінен шығарып әкелген полиция қызметкері оған: "Сен атуға басқа біреудің кінәлі екенін білесің бе?" деген.

Кунстлер мен Кубиді алып тастау

1994 жылдың 20 қыркүйегінде Кунстлер мен Куби өз клиенттерінің қарсылығына қарамастан, психикалық ауруға байланысты қорғаныс тактикасын қолдануға ниетті екендерін хабарлады. Фергюсон өзінің атысқа қатысқан жоқ екенін жалғастырып айтты және сотта өзін өзі қорғауды ұсынды.

Сот

Фергюсонның соты ерекше болып шықты, ол өзін қамауға алған полицейлерді және оның оғынан зардап шеккендерді өзі баптап сұрады. Бұл сот процесі жергілікті БАҚ және Court TV арналарында тікелей эфирде көрсетілді, бірақ Батыс жағалауда сол уақытта өтіп жатқан О.Дж. Симпсонның кісі өлтіру ісімен қабысты, осыдан оның маңызы азайды. Фергюсон оған тағылған 93 айыптың 1993 жылы жасалған қылмыстарға қатысты екенін, ал егер оқиға 1925 жылы болғанда, оған бар болғаны 25 айып тағылғанын айтты. Ол пойызда қару әкелгенін мойындады, бірақ ұйықтап қалғанын және басқа бір адам оның қаруын алып, атуды бастағанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ, өзіне қарсы жасалған құйрық тікендіктер туралы ақпаратқа ие болған Су мырза туралы айтты. Фергюсонның миына үкіметтік чип орнатылғанын куәлікке беруге дайын болған тағы бір адамды тапты, бірақ соңғы сәтте оны куәгерлер алқасына шақырудан бас тартты. Бұл Рауль Диас есімді Манхэттендік парапсихолог еді, ол сот үйінің алдында өткен баспасөз мәслихатында шабуылдан бұрын бір азиялық адамның Фергюсонның басына чип орнатып жатқанын көргенін айтты. Диасқа сәйкес, азиялық адам оған түймешікті басу алдында болатын оқиғаны көруге кеңес берген. "Оны қашықтан басқару құрылғысымен лазер сәулесімен жойды", - деді Диас сот залынан тыс журналистерге. "Ол бірден жарықсыз әлемнен шығарылды" және "адамдарды атып, дәліз бойымен жүруге бұйрық берілді". Фергюсон бастапқыда куәгерлер алқасында өзін-өзі тексеруге тырысты, бірақ соңында бұл жолдан бас тартты. Ол судьяға және БАҚ өкілдеріне өзінің кінәсіз екенін дәлелдейтін бірнеше куәгерлерді шақыруды жоспарлап отырғанын айтты, олардың ішінде баллистикалық сарапшы, қолтаңба сарапшысы және екі қарапайым куәгер бар еді, бірақ олар алға шығып куәлік беруден қорқыпты. Ақырында ол ешқандай куәгерді шақырмады. Ол сондай-ақ судья Белфиге егер ол кінәлі деп табылса, Еврей қорғаныс лигасының түрмеде оны өлтіру үшін сөз байласыпты деген күдігін білдірді. Ол серийлі кісі өлтіруші Джеффри Дамердің түрмедегі өлімі "мен үшін жасалған дайындық" болғанын айтты.

Сенім

Фергюсон 1995 жылғы 17 ақпанда жарақаттарынан көз жұмған алты жолаушыны өлтіргені үшін сотталды. Ол сондай-ақ, 19 жолаушыны жарақаттағаны үшін адам өлтіруге талпынғаны үшін айыпталды. Оған 315 жыл 8 айдан өмір бойына дейін жаза тағайындалды, яғни оның ең ерте босатылу күні 2309 жылғы 6 тамызға белгіленген. Сот барысында судья: "Колин Фергюсон ешқашан қоғамға оралмайды және қалған өмірін түрмеде өткізеді" деді. Сотта судья Дональд Э. Бельфи Фергюсонды "өзімшіл, өзін-өзі ақтауға тырысатын қорқақ" деп атады. Ол сондай-ақ, сот үкімін Нью-Йорктің даулы Sentencing Cap Law заңын сынау мүмкіндігі ретінде пайдаланды, бұл заң Фергюсонның әрбір жазасын 50 жылмен шектеген болар еді және егер трагедияда ешкім қаза болмағанда, олардың барлығы бір уақытта өтелген болар еді, себебі пойызға жасаған барлық қылмыстары бір оқиғаның бөлігі болған. Сотталғаннан кейін Фергюсон апелляциялық шағымдарында өзінің жеткіліксіз қорғаушысы (өзі) болғанын дәлелдеуге мүмкіндік алды. Соттан кейін Фергюсон Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Аттика түзеу мекемесінде біраз уақыт қамауда болды.

Сот іс-әрекеттері

Кэролин Маккарти – күйеуі Дэннис Маккарти Фергюсонның қолынан қаза тауып, ұлы Кевин Маккарти ауыр жарақат алғаннан кейін, қаруды бақылау платформасы бойынша АҚШ Конгрессіне сайланды. Ол өзінің округінің өкілі Дэн Фриса шабуылдық қаруларға қарсы заңға дауыс бергеннен кейін Конгресске сайлауға түсуге ынталанды. Фергюсонның басқа да құрбандары мен олардың отбасы мүшелері де қаруды бақылау жөніндегі күш-жігерге қатысты. Маккарти сондай-ақ Винчестер оқ-дәрілерінің бас компаниясы – Олин корпорациясын, Фергюсон қолданған Black Talon оқ-дәрілерін өндіргені үшін өнімге жауапкершілік және немқұрайлылық негіздерімен сотқа берді. Оқ-дәрілерде ұшы қуыс, соққы тиген кезде кеңейіп, жараның ауырлығын арттыратын оқтар бар. LIRR оқиғасынан бір ай бұрын Винчестер Ammunition компаниясы Black Talon оқ-дәрілерін өз еркімен нарықтан шығаратынын хабарлады. Лонг-Айленд темір жолы мен оның бас компаниясы – Метрополитен көлік басқармасына қатысты оққыға байланысты кем дегенде алтыдан астам сот ісі қозғалды. Кэролин Маккарти екі компанияға 36 миллион долларлық талап арыз берді, олар жолаушыларды тиісті деңгейде қорғамағанын және металл іздеу құрылғыларын орнатып, жасырын полицейлерді пайдалануы керек болғанын мәлімдеді. Арызда Дэннис Маккартиге келген қайғы-қасірет үшін 1 миллион доллар, оның өлімі мен аман қалғандарға келтірілген зиян үшін 10 миллион доллар және Кевин Маккартиге келтірілген жарақат үшін 25 миллион доллар талап етілді.

Реакция

Көптеген афроамерикалықтар LIRR оқиғасының қара нәсілді қоғамға қарсы зорлық-зомбылық пен нәсілдік антагонизмге ұшырауы мүмкін деп алаңдады. Азаматтық құқық белсенділері Ал Шарптон мен Герберт Даутри афроамерикалықтарды жалпы түрде осы қылмыс үшін жауапты деп айыптамауға шақырды; Шарптон әсіресе, осы топтарды кісі өлтірулермен байланыстыру арқылы "қара және латын американдықтарының наразылығын қанағаттандыруға тырысу" деп атаған әрекеттерді сынады. LIRR басшылары да жолаушыларға кеңес беру үшін психологтарды ұсынды және жолаушылардың сұрақтарына жауап беру үшін жоғары деңгейдегі теміржол қызметкерлерін пойызға жіберді.

Саясаткерлер

Президент Билл Клинтон LIRR оқиғасына назар аударды, оны "үшінші адамның қайғылы трагедиясы" деп атады. Оқиға болғаннан кейінгі күні Клинтон Бас прокурор Жанет Ренодан Нью-Йорк қаласының жаңадан сайланған мэрі Руди Джулианидің қару сатып алушылар үшін жалпыұлттық бірыңғай лицензиялау жүйесін құру туралы ұсынысын қарауды сұрағанын хабарлады. Клинтон бұл бағдарламаны қолдауына Фергюсон қазасы да себеп болғанын айтты, ол аялдамаларды, тестілеулерді және екі жылда бір рет жаңаруды қамтиды. Ай сайынғы радио сұхбатында губернатор Марио Куомо Фергюсон оқиғасын "драмалық, қорқынышты қырғын" деп сипаттады.