Фиджи заңгері және саяхатшысы Рату Джони Мадраививи

Кіріспе

Фиджилік заңгер (1957–2016) – Фиджидің көрнекті заңгері, құқық ғалымы, сот судьясы және саясаткері. Ол Фиджиде вице-президент, сондай-ақ президент міндетін атқарушы, ал Науруда бас судья болып қызмет етті. Рату Джони Мадраививи, Лорд Мадраививи Тангататонга (10 қараша 1957 – 29 қыркүйек 2016) 2005 жылғы 10 қаңтарда президент Рату Жосефа Илоило ұсынғаннан кейін және 2004 жылғы 14 желтоқсанда Басшылар кеңесі бекіткеннен кейін вице-президент болып салтанатты түрде ант берді. Ол 2004 жылғы 14 желтоқсаннан бастап вице-президенттікке кірісіп, бұрынғы президенті Рату Йопе Сенилолидің мерзімін аяқтады, ол 2000 жылғы Фиджидегі төңкерістегі рөлі үшін сотталғаннан кейін 2004 жылғы 29 қарашада қызметтен кетуге мәжбүр болды. Мадраививидің басты міндеті вице-президенттікке лайықты құрмет пен беделді қайта келтіру болды. Алайда, Мадраививи 2007 жылғы қаңтар айының екінші аптасында Фиджидің вице-президенті ретінде "демалыста" екенін және сол уақытта Ховардс заң фирмасында жеке практикасын қайта бастамақшы екенін хабарлады. 2010 жылы Мадраививиге Тонга патшасы Жордж Тупу V Тонганың өмірлік пэрі және Лорд Мадраививи Тангататонга атағын сыйлады. Фиджи және Науру азаматы болғандықтан, ол 2013 жылы ұсынылып, кейін 2014 жылы Науру Республикасының Жоғарғы сотына бас судья болып тағайындалды, бұл елдің сот жүйесіндегі ең жоғары лауазым еді және ол 2016 жылғы 29 қыркүйекте қайтыс болғанға дейін осы қызметте болды.

Мансап

Фиджи патшалық мұрагерлік билеушілердің ұзын тізімінен тараған Рату Мадраививи, Бау басшысы Рату Джионе Атонио Рабичи Довиверата мен Фиджи парламентінің мүшесі Ади Лосалини Раравуа Улуивитидің үлкен ұлы болды. Ол әкесінің әкесі, Джони Мадраививи I-нің құрметіне аталған, ол Фиджи Ратуы және Фиджидің Британдық Таж колониясының алғашқы колониялық әкімшісі болды. Ол Овалау аралындағы Левука қаласында дүниеге келді, кейіннен Баудың Вунивалуына бағынышты қолбасшы, Кубуна конфедерациясының Бас басшысы болған Turaga na Roko Tui Bau атағын алды. Австралиядағы Аделаида университетінде заң мамандығын бітіргеннен кейін, ол Монреальге, Канадаға, Макгилл университетінде заң бойынша аспирантураға оқуға кетті. 1989 жылы Макгилл университетінің заң факультетінде алған Заң магистрі (LL.M.) дәрежесі үшін ол салыстырмалы құқық саласын таңдады. Оның LL.M. диссертациясы, «1982 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясы аясындағы архипелагтық режим: оның дамуы және әуе құқығына тигізетін әсері» деп аталды. Ол сондай-ақ 1988 жылы Макгилл университетінің Әуе және ғарыш құқығы институтынан Әуе және ғарыш құқығы бойынша диплом (DipA&SL) алды. МакГиллден оралғаннан кейін Мадраививи Фиджидің Бас прокуроры кеңсесінде 1983 жылдан 1991 жылға дейін заңгер болып жұмыс істеді. 2010 жылдың қаңтар айында король Георг Тупу V оны Тонга Корольдігінің өмірлік пэріне көтерді, оған лорд Мадраививи Тангататонга атағы берілді. Рату Джони бұрынғы Бас судья Джеффри Эймс QC отставкаға кеткеннен кейін Наурудың Бас судьясы болды. Ол Наурудың Жоғарғы сотының Бас судьясы қызметін атқарып жүргенде қайтыс болды.

Пікірлер

Мадраививи саяси және мәдени орташалықты қолдау туралы ашық шақыруларымен, сондай-ақ Фиджи қоғамында қақтығыс тудырған мәселелерге жаңашыл және тиімді шешімдер табуға адамдарды ынталандырудағы күш-жігерімен белгілі.

Этникалық шиеленістер мен адам құқықтары

Мадраививи фиджиліктердің этникалық топтары үлкен индофиджиялық халқынан ешқандай қауіп көрмейді, себебі Конституцияда жердің көп бөлігіне туысқандардың меншік құқығы бекітілген. Мадраививи фиджиліктердің барлық азаматтарын қамтитын бірыңғай атауды қабылдау жөнінде ұлттық пікірталас ұйымдастыруға шақырды. Ол «фиджилік» термині көбінесе этникалық топты білдіретінін, жалпы азаматтарды емес екенін атап өтті. «Жеке мен үшін «фиджилік» терминінде ешқандай мәселе жоқ, бірақ менің қауымдастығымдағы көптеген адамдардың пікірі басқаша», - деді ол 2005 жылғы 14 наурызда Лаутока Ротари клубында сөйлеген сөзінде. «Бірақ осымен тоқтамаймыз. Басқа нұсқаларды іздестірейік», - деді ол. 2005 жылғы 2 шілдеде Фиджидің Коралл жағалауындағы Уорвик қонақ үйінде өткен Фиджи заңгерлер қоғамының съезінде Мадраививи көптеген фиджиліктердің сезінетін қауіпсіздіксіздік сезімі олардың білімі жақсарған сайын жоғалатынын айтты. Ол өзінің этникалық қауымдастығының көпшілігі Конституцияға немесе заң үстемдігіне толық сенім артпайтынын, себебі екі құралдың да биліктегі үкімет тарапынан күмәндануы мүмкін екенін – бұл көзқарасты өзгерту қажеттігін айтты. Оның халқы заң үстемдігінің батыстық жат ұғым емес екенін, ол батыстық және фиджилік дәстүрлерге терең байланысты екенін түсінуі керек деді. 13 шілдеде Сувада өткен білім беру семинарында Мадраививи туысқандық құқықтарды жалпы адам құқықтарынан жоғарырақ деп қарастырудың қателік екенін айтты. Оның сөзіне göre, БҰҰ-ның 169-шы конвенциясы (Тәуелсіз елдердегі жергілікті және тайпалық халықтар туралы конвенция) туысқандық құқықтардың адам құқықтарынан бөлек емес екенін және оларды олардың есебінен жүзеге асыруға болмайтынын нақты көрсетеді. Оның айтуынша, туысқандық халықтар үшін өзін-өзі басқару жүйесіне қатысты баптар дәстүрлі және мәдени мәселелерге қатысты және «туысқандық үстемдігін заңдастырмайды немесе рұқсат бермейді». Мадраививи сондай-ақ кейбір саясаткерлердің 1970 жылы Ұлыбритания Фиджиге тәуелсіздік берген кезде билікті басшыларға қайтару керек болғаны туралы пікірін жоққа шығарды, бұл ұстанымды заң жүзінде қорғау мүмкін емес деп атады. «Билікті фиджилік басшыларға қайтару керек еді деу 1874-1970 жылдар аралығында болған оқиғаларды елемеу болып табылады», - деді Мадраививи. Ол британдық отаршылдық билігінен Фиджидің қазіргі заманғы мемлекетіне дейін заңдық сабақтастық бар екенін айтты. Оның сөзіне göre, жалпыға бірдей ережелер фиджиліктерді өздерінің туысқандық құқықтарын басқа қауымдардың негізгі адам құқықтарымен теңестіруге міндеттейді, бірақ ол бұл көпшілік үшін қабылдау қиын екенін мойындады. «Бұл фиджиліктер үшін жағымсыз шындық, өйткені ол олардың тәрбиеленген және қабылдауға үйренген барлық нәрселеріне қайшы келеді», - деді ол. Мадраививидің айтуынша, негізгі құқықтар ұжымдық, ал туысқандық құқықтар жеке тұлғаларға тән болғандықтан, жиі шиеленістер туындайды. Ол бұл ұстанымын 23 шілдеде Фиджидегі «Holiday Inn» қонақ үйінде Фиджидегі адам құқықтары жөніндегі комиссия ұйымдастырған «Адам құқықтары, туысқандық құқықтар және ұлтшылдық» тақырыбындағы дөңгелек үстелдегі сөзін қорытындылау кезінде қайталады. Ол туысқандық құқықтар мен негізгі құқықтардың бір-біріне байланысты екенін және олардың бірі екінсізіз өмір сүре алмайтынын айтты. 27 шілдеде Бадағы Ксавьер колледжінің курсанттарына жолдаған хабарында Мадраививи Фиджи аралдарының тұрғындарын этникалық поляризация саясатына итермелегенін айтты. Ол Фиджидің этникалық және мәдени әртүрлілігінің бай екенін айтып, этникалық бөліністерді жеңіп, бірігіп жұмыс істегені үшін кадет корпусын мақтады.

Madraiwiwi says that ethnic Fijians really have nothing to fear from the large Indo Fijian population, as native ownership of most of the land is enshrined in the Constitution. Madraiwiwi has called for a national discussion on adopting an inclusive label for all Fijian citizens. He pointed out that the Fijian label is very often taken to mean the Fijian ethnic group, rather than the citizenry as a whole. "While I personally have no problem with the term Fijian, I recognise many others in my community are not," he said in a speech to the Lautoka Rotary Club on 14 March 2005. "But let us not leave it there. Let us find other options," he proposed. Addressing the Fiji Law Society convention at Warwick Hotel on Fiji's Coral Coast on 2 July 2005, Madraiwiwi said that the feeling of insecurity felt by many indigenous Fijians would disappear when more of them became better educated. He said that most members of his ethnic community did not trust the Constitution or the rule of law sufficiently, as both instruments could be impugned by whatever government was in power – an attitude that needed to be changed. His people needed to understand, he said, that the rule of law was not an alien Western concept, but one that was, in fact, rooted as much in Fijian as in Western traditions. At an education workshop in Suva on 13 July, Madraiwiwi said it was a mistake to view indigenous rights as superior to human rights in general. He said that the ILO Convention 169 (the Convention concerning Indigenous and Tribal Peoples in Independent Countries) clearly stated that indigenous rights were not separate from human rights and could not be asserted at their expense. Articles referring to a self contained system of governance for indigenous peoples were, he said, for traditional and cultural matters, and did "not legitimise or authorise indigenous supremacy." Madraiwiwi also rejected arguments by some politicians that when the United Kingdom granted independence to Fiji in 1970, they should have handed power back to the chiefs, calling this position legally untenable. "To say that power should have been returned to the Fijian chiefs is to ignore what occurred between 1874 and 1970," Madraiwiwi said. He said there was a legal continuity from the chiefs, through British colonial rule, to the modern Fijian state. Universal rules, he said, required Fijians to temper their indigenous rights with the fundamental human rights enjoyed by other communities, though he admitted that many found that difficult to accept. "It is an unpalatable truth for Fijians because it flies in the face of everything they have been brought up to believe and conditioned to accept," he said. Madraiwiwi said tensions often arose because fundamental rights were collective, while indigenous rights were individual in character. He reiterated this position in his closing address to the Roundtable on Human Rights, Indigenous Rights, and Nationalism, organised by the Fiji Human Rights Commission at Suva's Holiday Inn on 23 July. He insisted that indigenous rights and fundamental rights are mutually dependent and neither can exist without the other. In a message to cadets at Xavier College in Ba on 27 July, Madraiwiwi said that the cycle of blame trapped Fiji islanders into racially polarised politics. He said that Fiji was the richer for its ethnic and cultural diversity, and commended the cadet corps for having overcome ethnic divisions to operate as a cohesive whole.

Дін мен мемлекет арасындағы қарым-қатынас

Лаутокадағы сол сөйлесуінде Мадраививи Фиджиде христиан мемлекетін құру туралы ұсыныстарға қарсы шығып, мұның христиан дінін ұстанатын фиджиліктер мен негізінен индуист және мұсылман индофиджилік қауымдастық арасындағы "дұрыс қарым-қатынасқа" кедергі келтіретінін айтты. Ол, ескірген методист шіркеуінің есебінен жаңа фундаменталист діни ұйымдардың өркендеуі "кейбір христиан шіркеулерінің қызметінде төзімділік деңгейінің төмендеуіне" алып келетініне алаңдады. Мадраививи кейіннен христиан мемлекетін құру туралы ұсыныстардың бөлінуге және қақтығысқа әкелу мүмкіндігін ескермегенін қайталады. 2005 жылғы 17 мамырда Сувада өткен Діни және басқару форумында сөйлеген сөзінде ол бұл ұсыныстың бастаулары басшылардың христиан дінін қабылдауында және 1874 жылы басшылардың егемендікті Ұлыбританияға өткізгені туралы келісімде жатқанын айтты. Бірақ, көп дінді Фиджи сияқты елде, бір ғана дінді мемлекеттік дін етіп белгілеудің дұрыс емес екенін атап өтті. 28 наурызда индуист қауымымен өткізген кездесуінде Мадраививи үкімет саясаткерлерін сөздерін қатаң христиандық тұрғыдан жеткізгені үшін сынады. "Ел басшылары Фиджи халқына нақты христиандық терминдермен сөйлегенде, қандай жағдай болмасын, халқымыздың шамамен жартысы шеттетіледі", - деді ол. "Егер әртүрлі дінді ұстанатын адамдардың арасында дұға оқылса, ол тек христиандық Құдайға арналған болса, біз еңсеріп, басқа діндерді ұстанатын адамдарды кемсітіп аламыз. Егер біз христиандық символдарды келісімділікке, кешірімге және бірлікке қолданатын болсақ, басқа діндер мен мәдени дәстүрлердегі құнды дәстүрлерді ескермейміз". Мадраививи сондай-ақ шіркеулердің зорлау, туысқа отыру және басқа да зорлық-зомбылық қылмыстары сияқты маңызды әлеуметтік проблемалармен күресуде жеткілікті жұмыс істемегенін айтты және христиан басшыларын уағыздағандарын іс жүзінде орындау арқылы халыққа үлгі көрсетуге шақырды. 2005 жылғы 12 мамырда Лау аралдарында сөйлеген сөзінде ол Лау басшысы және Фиджидің бұрынғы президенті Рату Сэр Камисе Мараны "тек шіркеуге бармай, христиандық өмір салтын өрнектей білген" адам ретінде атап өтті және діни басшыларды да солай етуге шақырды. 18 мамыр күні Сувада өткен Діни және басқару форумында сөйлеген сөзінде ол шіркеулердің қауым мүшелерінен уақыт пен табиғи ресурстарды талап етуінің "отбасылық құндылықтардың күрт төмендеуіне" әкелгенін айтты. Сондай-ақ ол шіркеулерді "якона" ішімдігін шамадан тыс ішу мәселесін шешуге шақырды, ол өте маңызды әлеуметтік проблема екенін атап өтті. Фиджиліктердің үштен екі бөлігі жататын методист шіркеуінің соңғы конференциясында бұл мәселелер талқыланбағанына алаңдады, бірақ фиджилік мәдениетте консенсусқа ұмтылу және ашық пікірталасқа дайын болмау салдарынан мұндай мәселелерді көтеру бөлінуге әкелуі мүмкін екенін мойындады. 2005 жылғы 13 мамырда Рим-католик архиепискобы Петро Матака шіркеулердің қылмысты азайтуда рөл атқара алатынымен келісті, бірақ оларды проблеманың жалғыз кінәлісі деп қарастыруға болмайтынын айтты.

In the same Lautoka speech, Madraiwiwi opposed calls for the establishment of a Christian state in Fiji, saying that it would hinder a "correct relationship" between the overwhelmingly Christian ethnic Fijians and the mainly Hindu and Muslim Indo Fijian community. He expressed concern that the growth of newer fundamentalist denominations at the expense of the long dominant Methodist Church "evoked a less tolerant dimension to the work of some Christian churches." Madraiwiwi has since reiterated that proposals to establish a Christian state ignore the potential for division and conflict. Speaking at the Religion and Governance Forum in Suva on 17 May 2005, he said the proposal had its roots in the initial conversion of chiefs to Christianity and in the Deed of Cession, in which the chiefs ceded sovereignty to the United Kingdom in 1874, but considered that in a multi faith country like Fiji, it would not be wise to establish any one faith. In an earlier address to a Hindu gathering on 28 March, Madraiwiwi had criticised government politicians for couching pronouncements in purely Christian terms. "When national leaders address the people of Fiji in specifically Christian terms, whatever the occasion, nearly half of our people are excluded," he said. "When prayer in mixed company is uttered in terms of a purely Christian God, we unintentionally omit and diminish others present of different faiths. When we use Christian symbolism to promote reconciliation, forgiveness and unity, we discount the contribution and equally rich traditions extant in other faiths and cultural traditions." Madraiwiwi has also said that churches have failed to do enough to confront serious social problems, including rape, incest, and other violent crimes, and has called on Christian leaders to set an example for the people to follow by practising what they preach. Speaking in the Lau Islands on 12 May 2005, he pointed to the late Lauan chief and former Fijian President, Ratu Sir Kamisese Mara, as a one "who not only went to church but lived the life of a Christian," and called on religious leaders to do likewise. Later, speaking at the Religion and Governance Forum in Suva on 18 May, he said that there have been cases of churches making unreasonable demands on parishioners in terms of time and natural resources, which have led to "a significant erosion on family values". He also called on churches to address the problem of excessive yaqona drinking, which he said was a major social problem. He expressed concern that the Methodist Church, to which approximately two thirds of indigenous Fijians belong, had not addressed these issues at their recent conference, but conceded that as Fijian cultural conditioning aims for consensus rather than frank debates, raising such matters could cause divisions. On 13 May 2005, Roman Catholic Archbishop Petero Mataca said he agreed that churches had a role to play in reducing crime, but said that they should not be seen as solely to blame for the problem.

Фиджидің негізгі жүйесі туралы пікірлер

Мадраививи басшылардың өз халқына қолжетімді болулары және оларды тыңдауы керектігін айтты. "Егер ақсақалдар мен басшылар өздерінің жеке көзқарастарына ие болса және өздерінің басты мәртебесіне тым мақтанып, өздерін халыққа түсірмейтін болса, бұл мүмкін емес", - деді Мадраививи Лау провинциялық кеңесінде 2005 жылдың 11 мамырында. Мадраививи 9 шілдеде Ламиде өткен Лидерлік даму жөніндегі Тынық мұхит аймақтық семинарында сөйлеген сөзінде Фиджи мен басқа да Тынық мұхит аралдарының қазіргі заманғы шындыққа бейімделуі керектігін айтты. Оның айтуынша, дәстүрлі көшбасшылық маңызды болып қала берді, бірақ оның рөлі азайып барады. Ол британдық отарлаудың жүйені нығайтқанын және шын мәнінде оны тоңдырғанын айтты. Тарихи тұрғыдан алғанда, кейбір икемділік болды, өйткені басшылар лауазымдарын әскери ерлікпен иемденуге мәжбүр болды, бірақ британдық қорғаныс басшыларға бұрын-соңды болмаған "қол жеткізу мүмкіндігі мен тереңдігін" берді, - деді ол. Христиан діні де осы жүйені нығайтты. Дін мен қоғамның пайдасына емес, бірін-бірі нығайтып, бір-бірімен байланысып кетті. Алайда, қазіргі заманғы әлемнің өзгеріп келе жатқан жағдайынан кейін дәстүрлі көшбасшылар ел басшылығын басқалармен бөлісуге мәжбүр болды. Ол сондай-ақ, шіркеу басшылары мен жетекшілері дәстүрдің адам құқықтарымен әрдайым оңай араласпайтынын мойындауы керектігін және бір жағынан шіркеу мен дәстүр, екінші жағынан адам құқықтары арасындағы болмайтын шиеленісті жою үшін сезімталдық қажет екенін айтты. Фиджи медицина қауымдастығының 1 қыркүйектегі конференциясында Мадраививи басшылардың, діни қызметкерлердің және мемлекеттік қызметкерлердің құрметпен қарайды деп күткен күндер өткенін және ол өзгерісті құптайды деді. Сонымен қатар, ол дәрігерлерді жоғары деңгейдегі қоғамдық беделге ие болуға шақырды, өйткені олардың біліктілігі мен табысы қоғамға басшылық етуді талап ететін лауазымға ие. "Дәрігерлік әлемнің сыртындағы әлем де сенің", - деді ол. "Ауыруларды емдеу - өмірдің жалғыз мақсаты емес. Сіздер де осы елдің азаматтарысыз, сондықтан да осы рөлді атқаруыңыз керек". Мадраививи Фиджиде демократия әлі толық орнамаған деп мәлімдеді. 2005 жылы 6 қыркүйекте Надиде өткен Достастық парламенттік қауымдастығының конференциясын ашқан кезде ол Фиджидің әлі де адам құқықтары мен заңның үстемдігі тұжырымдамаларын толық мойындамағанын және бағаламағанын айтты. Оның айтуынша, конституциялық кепілдіктерге қарамастан, демократияның кейбір аспектілері әлсіз. Ол этникалық шиеленістер мәселені одан әрі ушықтыра түсетінін айтты. Фиджидің жергілікті тұрғындары мен индофиджиліктердің басымдықтары әртүрлі, сондықтан оларды барлығы үшін әділ түрде шешу қажет, деді ол. "Барлық қауымдастықтар бір-біріне қол ұшын беру үшін күш салулары керек, олар ешқашан жасалмайтын ым-ишараларды күтуден гөрі", - деп мәлімдеді Мадраививи. Алайда ол ескерту де айтқан: "Әлеуметтік интеграцияны мәжбүрлеп, қоғам ыңғайсыз деп санайтын қарқынмен жүргізіп болмайды". Ол нәсілдік қатынастардың жалпы жағдайына оң көзбен қарады, бірақ одан да көп нәрсені жасау керек деп ойлады: "Біздің этностық қауымдастықтар арасындағы қарым-қатынастар жалпы алғанда жақсы, бірақ біз оларды өзара байланысты және бұзылмас жағдайға дейін тоқып отыруды жалғастыруымыз керек", - деді ол. Сол сөзінде Мадраививи Ұлттар Достастығын мақтады. "Коммуналдық күштердің күші оның әртүрлілігі мен оның мүшелігін құрайтын экономикалық, әлеуметтік, саяси және мәдени жүйелерді еске алуы", - деді ол. Оның жалпылығы адамзатпен байланысында жатыр, негізінен ол мүшелері қызығушылық тудыратын маңызды мәселелерді ашуға және жалғастыруға арналған тұрақты форумды қамтамасыз етті". Экономикалық және экологиялық көзқарас.

Madraiwiwi has also spoken of the need for chiefs to be accessible to their people and to listen to them. "It will be impossible to achieve this if the elders and chiefs have their own way and are too proud of their chiefly status to not bring themselves down to the people," Madraiwiwi told the Lau Provincial Council on 11 May 2005. In an address to the Pacific Regional Workshop on Leadership Development in Lami on 9 July, Madraiwiwi said that the chiefly system in Fiji and other Pacific Island nations would have to adapt to modern realities. Traditional leadership remained significant, he said, but its role was diminishing. He said that British colonisation had reinforced the chiefly system and in fact fossilised it. Historically, there had been some flexibility, as chiefs had to earn their positions through military prowess, but British protection had given the chiefs an unprecedented "reach and depth", he said. Christianity, too, had buttressed the system. The church and the chiefly system had become intertwined and mutually reinforced each other, not always to society's benefit. The changing realities of the modern world, however, meant that traditional leaders would have to share the leadership of the country with others. He also said that chiefs and church leaders would have to recognise that tradition did not always sit easily with human rights, and that sensitivity was needed to defuse the inevitable tension between the church and tradition on one hand and human rights on the other. At the Fiji Medical Association conference on 1 September, Madraiwiwi said that the days when chiefs, religious ministers, and state officials expected to be treated with deference were gone, and he welcomed the change. He also called on doctors to adopt a higher public profile, as by virtue of their training, skills, and income level, they held a position that required them to provide leadership to the community. "The world outside medicine is yours as well," he said. "Remedying ailments and illness is not the sum total of your existence. You are also citizens of this country and need to be seen in that role." Madraiwiwi has also maintained that democracy has not yet completely settled down in Fiji. Opening the conference of the Commonwealth Parliamentary Association in Nadi on 6 September 2005, he said that Fiji had yet to fully recognise and appreciate the concepts of human rights and the rule of law. Despite constitutional guarantees, certain aspects of democracy were somewhat tenuous, he considered. Ethnic tensions exacerbated the problem, he said. Indigenous Fijians and Indo Fijians had competing priorities that would need to be addressed in a manner fair to all, he said. "All our communities have to make the effort to reach out to each other rather than waiting passively for gestures that may never be made," Madraiwiwi declared. He added a note of caution, however: "Social integration cannot be forced and not proceed at the pace that the community considers uncomfortable." He was optimistic about the overall state of race relations, but thought that more needed to be done: "Relationships between our ethnic communities are generally good but we need to continue weaving connections to the point where they are interwoven and unbreakable," he said. In the same speech, Madraiwiwi praised the Commonwealth of Nations. "The strength of Commonwealth lies in its diversity and it to be mindful of bearing economic, social, political and cultural systems which comprise its membership," he said. Its commonality lies in its connection to humanity, in the main it has provided an invariable forum whose members to open and continue meaningful issues of concern." Economic and environmental views

2005 жылдың 7 шілдесінде Мадраививи өзінің аға басшыларын жергілікті жерлерге салынған туристік нысандар арқылы түсетін табысты қалай тиімді пайдалану керектігін қарастыруға шақырды. Шератон курортында Туризм форумын ашқан ол, қазірдің өзінде 30 миллионнан астам доллар болатын жылдық пайданы Фиджидің тума жерлілерінің осы салаға қатысуына бағыттау керектігін айтты. Ол сондай-ақ, басшыларды ұлттық мәселелерге "екіжақты" көзқараспен қарауға шақырды, Фиджи ресурстары шектеулі кішкентай ел ретінде "этникалық және жеке тұлға туралы ұдайы пікірталастарға" төтеп бере алмайтынын айтты. Ол жаңа жолды ашу қажеттігі туралы айтты. "Бізге тарихтан қалған жындарды ұдайы қуып жүрген жерімізнен асығу керек", - деді Мадраививи. Сувада 10 шілдеде француз DGSE агенттерінің 1985 жылы бомбалауының 20 жылдығын атап өту үшін өткен Greenpeace жиналысында сөйлеген сөзінде Мадраививи ядролық сынақтар, сол кезде Rainbow Warriorдің жойылған себебі, енді өткенге кеткенімен, аймақ әлі де үлкен экологиялық қиындықтарға тап болып отырғанын айтты. "Содан кейін күнінің мәселесі ядролық сынақтар болды, енді біз климаттың өзгеруі, теңіздердегі балықтың көптеп аулануы, орманды кесу, Тынық мұхиттары арқылы радиоактивті материалдардың тасымалдануы және ядролық қарулардың таралуы сияқты мәселелерге тап болып отырмыз", - деді ол. "Біз мұқият болуымыз керек, сонда ғана біз қайтадан құрбан болмаймыз". Бұрын Greenpeace кеңесінің мүшесі болған Мадраививи экологиялық лоббиді "шешімі бар бірнеше адамның әрекеті әлем тарихының бағытын өзгерте алатынын" есінде ұстауға шақырды. Вице-президент жемқорлыққа қарсы науқанды бастауға және жемқорлыққа қарсы күрестегі кешігуді болдырмау үшін Мемлекеттік қызмет комиссиясының тәртіптік заңдарын оңайлатуға шақырды, себебі ол одан әрі зәбірленуге мүмкіндік береді. "Онымен күресу үшін батылдық, нық қадам және табандылық қажет. Оны жасаудың ең тиімді жолы - жемқорлыққа бейім емес ахуал жасау", - деді Мадраививи 2005 жылдың 9 желтоқсанында Сувада Transparency International Fiji кітабының таныстырылымында.

On 7 July 2005, Madraiwiwi called on his fellow chiefs to consider how to maximise the effectiveness of income generated through tourist facilities built on natively owned land. Opening the Tourism Forum at the Sheraton Resort, he said that the annual profit, now more than F$30 million, should be invested to spearhead native Fijian participation in the industry. He also called on leaders to take a more "bipartisan" approach to national issues, saying that as a small country with limited resources, Fiji could ill afford "endless debates about ethnicity and identity." He spoke of the need to break new ground. "We need to move forward and beyond the point where we endlessly pursue the demons bequeathed us by our history," Madraiwiwi said. Addressing a Greenpeace meeting in Suva on 10 July to commemorate the 20th anniversary of the bombing of the Rainbow Warrior by French DGSE agents in 1985, Madraiwiwi said that while nuclear testing, the issue at the time of the Rainbow Warriors destruction, was a thing of the past, the region was still faced with major environmental challenges. "Back then the issue of the day was nuclear testing, now we are faced with problems such as climate change, overfishing, deforestation, shipments of radioactive materials through Pacific waters and nuclear proliferation," he said. "We need to remain vigilant so that we won't become victims again." A former Greenpeace board member, Madraiwiwi called on the environmental lobby to remember that "the actions of a few with commitment, can alter the course of world history." The vice president has also called for a crusade against corruption, and for streamlining of the Public Service Commission's disciplinary laws to prevent delays in fighting corruption, which only foster further abuse. "Combating it will take courage, determination and perseverance. The most effective means of doing it is by creating a climate not receptive to corruption," Madraiwiwi said at the launch of the Transparency International Fiji book in Suva on 9 December 2005.

Гомосексуализмге қатысты көзқарастар

2005 жылдың 31 тамызында Мадраививи Фиджиде гомосексуализмді заңдастыруды алғаш рет талап еткен жоғары лауазымды шенеунік болды. Фиджи Медициналық қауымдастығының Сувадағы конференциясын ашқанда сөйлеген сөзінде ол көптеген ірі діндердің гомосексуализмге деген қарсылығын мойындағанын, бірақ адамдардың жеке өміріндегі жыныстық қатынастар мемлекеттің ісі емес деп санайтынын айтты. "Адамның бұл мәселеге қатысты көзқарасы қандай болмасын, осы өмір салтын жеке өмірінде таңдағандардың оны істеуге құқығы бар", - деді ол. Мадраививидің бұл пікірі, Фиджиде гомосексуализм үшін сотталған Фиджи азаматы мен шетелдікке тамыз айының соңында бостандық беруге мүмкіндік берген заңдағы кемшіліктерді жоюға бағытталған методист және басқа да шіркеулердің, сондай-ақ кейбір индуист және мұсылман ұйымдарының қысымына қарсы келді. Мадраививидің гомосексуализмді заңдастыруды қолдауы Премьер-министр Лайсения Карасенің, ол қызметте болған кезде гомосексуализмнің заңсыз болып қалатыны туралы мәлімдемесіне де қайшы келді.

Фиджидің ұлттық болмысы туралы пікірлер

Мадраививи 2005 жылғы 7 қазанда Фиджи апталығының салтанатты ашылуында сөйлеген сөзінде ұлтты өз негізгі кімдігі туралы сұрақтарға бетке бас тіреуге шақырды. Бұл мәселелерге ұлттық сипаттаманы анықтау, "фиджилік" терминінің этникалық мағынада қабылдануы және оны этникалық емес адамдардың қолдануына кейбір наразылық білдірілуі кіреді. Ол сондай-ақ ұлттық тілді таңдау және елдің туын сақтап қалу немесе өзгерту мәселелері де қарастырылуы керек деді. Мұндай сұрақтардан қашқанның пайдасы жоқ, себебі оларды шешу – ұлтта нағыз келісім мен бірлікке қол жеткізу үшін өте маңызды.

Маковый диск сөздері

21 қазанда "Мақ" акциясын бастар кезде Мадраививи соғыстан оралған әскери қызметшілерді ескі ашу-ызаларын тастауға шақырды. Екінші дүниежүзілік соғыста үнді фиджиліктердің соғысқа көмектесуден бас тартуы фиджиліктер арасында кең тараған наразылық тудырды, ол толыққанды түрде сейілмеген. Дегенмен, Мадраививи олардың өздерінің қайраткерліктерін көрсеткенін, отаршылдардың қолынан келген қиындықтарды "батылдықпен және әдемілікпен" көтергенін, ал оларға "алғыс айтуға негіз жоқ" деп есептеді. Ол сондай-ақ, егер үнді фиджиліктер соғысқа кеткен болса, экономика қалай сақталған болар еді деген сұраққа жауап беруге шақырды. "Егер олар шайқасқа аттанса, онда кім қызыл қамыс егіп, фабрикаларды іске қосып, колонияны қаржыландырар еді?" деп сұрады ол. Осы сөйлесуінде вице-президент соғыстың қасіреттерін бастан өткергендер ғана бостандықтың құнын толыққанды түсіне алатынын айтты. "Бір буын бостандықты өздеріне берілгендей қабылдап өсті, бірақ олар өз қанымен төлегендерге ешқашан өтей алмайтын қарызы бар", деді ол. Сондай-ақ, адамдар өз құқықтарын қорғауда белсендірек болғанын айтты, бірақ мұның соғысқа себеп болатын факторлардың бірі екенін ескертті.

Фиджидің сайлау жүйесі туралы ойлар

Негізгі мақалаларды қараңыз: Фиджидің сайлау жүйесі; Фиджидің дауыс беру жүйесі. 2005 жылғы 3 қарашада Мадраививи Фиджиде соңғы екі сайлауда қолданылған, бірден дауыс беру және сайлауды біріктіру элементтерін қамтитын, «Альтернативті дауыс» деп аталатын жүйеге қатысты алаңдаушылық білдірді. Бұл жүйе саяси партиялар мен кандидаттарға сайлау округтерінде дауыстарын алдын ала белгіленген «басымдықтар» тізімі бойынша біріктіруге мүмкіндік береді. Сайлаушылар бұл тізімді өзгерте алады, бірақ соңғы екі сайлауда оны өзгеткендердің саны аз болды, ал көптеген адамдар өздері таңдаған партияға берген дауысы олар қолдағысы келмейтін партияға берілуі мүмкін екенін білмеді. Мадраививидің айтуынша, іс жүзінде бір партияға дауыс беру, сол партия өз «басымдықтарын» беруге келіскен кез келген басқа партияға дауыс берумен тең. Ол мұның сайлаушының таңдау еркіндігін шектеді деп санайды және бұрын қолданылған «бірінші орын алған» жүйені сақтап қалудың артығырақ болар еді. Азаматтардың конституциялық форумы ұйымдастырған семинарда Мадраививи 2006 жылғы 9 ақпанда сайлау реформасын қолдады. Форумның бас қонағы болған Мадраививи, этникалық тізімдер бойынша сайланатын жергілікті сайлау округтерінің санын (қазіргі Өкілдер палатасының шамамен үштен екісі) азайтуды және жалпы сайлау құқығымен сайланатын ашық сайлау округтерінің санын сәйкесінше арттыруды ұсынды. Оның сөзіне қарағанда, жергілікті дауыс беру Фиджидегі сайлауды сипаттайтын этникалық жікке бөлінуді күшейтеді және одан бас тарту қадамдары жасалуы керек. Вице-президент Фиджидің сайлау жүйесіне қатысты бұрынғы алаңдаушылықтарын қайталады. Оның айтуынша, бұл жүйе халықтың аз сауатты бөлігіне түсініксіз, және мақсаты коалиция құруға ынталандыру болғанымен, ол манипуляцияға бейім, сондықтан әділ және бейтарап болатын қарапайым дауыс беру жүйесін қарастыру қажет, деп Fiji Live және Fiji Village жаңалықтары хабарлады. Ол Фиджи сайлаушыларының құрамын көрсететін пропорционалды өкілдікті ұсынды. Сондай-ақ, ешқашан қатаң түрде орындалмаған көппартиялық коалициялардың конституциялық талабын қайта қарастыру қажеттігін айтты. Сирек кездесетін бірлік танытуда, негізінен жергілікті тұрғындардан тұратын «Ұлы коалиция» бастама тобының өкілі Томаси Вакатора және негізінен индо-фиджиліктерден құралған Фиджи еңбек партиясының өкілі Кришна Датт вице-президенттің пропорционалды өкілдікке шақыруын қабылдамады, олар қазіргі сайлау жүйесіне қанағаттанғандықтарын мәлімдеді. Мадраививи сонымен қатар индо-фиджиліктердің көптеп эмиграциялауы сайлаудағы теңсіздіктерді тудырып, ашық сайлау округтеріндегі сайлау нәтижесіне әсер етуі мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірді.

See main articles: Electoral system of Fiji; Voting system of Fiji. On 3 November 2005, Madraiwiwi expressed reservations about the so called Alternative Vote, which incorporates elements of instant run off voting and electoral fusion, which has been used in Fiji for the past two elections. The system allows political parties and candidates to combine their votes in a constituency according to a prearranged ranking of "preferences." Although voters may customise the ranking, few did so at the last two elections, and many were reportedly unaware that a vote cast for the party of their choice might end up being transferred to a party they might have no wish to support. Madraiwiwi said that in practice, voting for a party meant voting for any other party to which that party had agreed to transfer its "preferences." He considered that this compromised the voter's freedom of choice, and that in retrospect, it might have been better to retain the first past the post system that was formerly used. At a workshop organised by the Citizens Constitutional Forum in Suva, Madraiwiwi endorsed calls for electoral reform on 9 February 2006. Madraiwiwi, who was the chief guest at the forum, called for a reduction in the number of communal constituencies (elected on ethnic rolls, almost two thirds of the present House of Representatives) and a corresponding increase in the number of open constituencies (elected by universal suffrage). Communal voting reinforced the ethnic faultline that characterised elections in Fiji, he said, and steps should be taken to move away from it. The vice president also reiterated his earlier reservations about the Fijian electoral system. It was not well understood by less literate sections of the population, he said, and though its purpose was to encourage coalition building, it was open to manipulation and a simpler voting system, which would be fair and neutral, should be considered, the Fiji Live and Fiji Village news services reported him as saying. He proposed proportional representation for as an option which would reflect the composition of the Fijian electorate. The constitutional requirement for multi party coalitions, which has never been implemented strictly as stipulated, should also be reconsidered, he said. In a rare display of unity, both Tomasi Vakatora of the predominantly indigenous Grand Coalition Initiative Group and Krishna Datt of the mainly Indo Fijian Fiji Labour Party both rejected the Vice President's calls for proportional representation, saying they were satisfied with the present electoral system. Madraiwiwi also expressed concern about how the high level of Indo Fijian emigration could create electoral disparity, affecting the election results in marginal open constituencies.

Этносаясатты сынға алу

Мадраививи 2005 жылғы 24 қарашада Тынық мұхит аралдары саяси зерттеулер қауымдастығының (PIPSA) конференциясындағы ашылу сөзінде нәсілдік қатынастарды "дамып келе жатқан процесс" деп сипаттады. Ол Фиджи саясатын қалыптастыратын этникалық жіктерге қынжылды. Оның сөзіне қарағанда, бұл жағдай саяси партиялардың сайлаушылардың тілегін дұрыс түсінбеуінен одан әрі күшейді. Өкілдер палатасының үштен екісі жабық этникалық тізімдерге тіркелген сайлаушылармен сайланатын сайлау жүйесі бұл бөліністі одан да күшейтіп жіберді. Соның салдарынан адамдар "этникалық бекіністеріне" шегініп, бір-біріне күдікпен қарады. Мадраививи этникалық шекаралардан өтетін, сенімге негізделген жеке қарым-қатынастарды құру қажеттігін айтты. "Егер ел дамып, біз қалағандай болатын болса, біз бір-бірімізге сенуіміз керек. Бірақ бұрын, күн сайын қарым-қатынастар құру арқылы осы сенімді қалыптастыруға дайындық жұмыстарын жасауымыз қажет", - деді ол. Вице-президенттің үміттенуіне бір фактор себеп болды. Жергілікті халықтың өсімі жалпы ұлттың өсімінен сәл жылдамдап, олардың шеттетуден қорқуын азайтады деп ойлады, сондай-ақ, басқа этникалық топ өкілінің басшылығында болудан қорқуын да жеңілдетеді.

Фиджи тілінің орны туралы пікірлер

Негізгі мақаланы қараңыз: Фиджидегі ұлттық тіл туралы пікірталас. 2006 жылғы 9 қаңтарда Сува қаласында Фиджи мұғалімдер қауымдастығының 72-ші жылдық мәжілісінде сөз сөйлеген Мадраививи фиджи тілін барлық бастауыш мектептерде міндетті пән ету туралы ұсыныстарға қолдау білдірді. Оның ата-анасының буыны ағылшын тіліне басымдық берген, фиджи тілін кейін үйренуге болатындай болған, бірақ бұл салдарынан фиджи тілін білмейтін бір буын өсті. Егер тіл бастауыш білім берудің барлық деңгейінде міндетті болмаса, ол келесі буынға жетпейді, деді Мадраививи.

Жетістіктер

Фиджи президенті міндетін атқарушы ретінде Мадраививи 2006 жылғы 16 қаңтарда премьер-министр Лайсения Карасе мен әскери қолбасшы коммодор Франк Байнимарама арасында уақытша келісімге қол жеткізді. Осы екі тұлғаның ұзаққа созылған жанжалы азаматтық толқуларға немесе әскери төңкеріске алып келуі мүмкін деген қорқыныш тудырған еді. Мадраививидің делдалдық жұмысының нәтижесінде, екі тарап та бір-біріне шаралар жасады және бақылаушылар Фиджинің қауіпті шектен қайтарылғанына сақтықпен үміттенді. Бұл келісім ақырында бұзылса да, 5 желтоқсанда болған төңкерісті кейінге жылдырды.

Жеке өмір

Рату Мадраививи – 1995 жылы Роко Туи Бау лауазымына тағайындалған доктор Рату Джионе Атонио Рабичи Довивератаның үлкен ұлы. Оның анасы Ади Лосалини Раравуа Улуивити Фиджидің Ломаивити провинциясындағы Туи Найрай әулетінен шыққан. Ол Фиджидің Заң шығару кеңесіне сайланған және кейіннен Парламент мүшесі болған алғашқы әйелдердің бірі еді. Рату Мадраививи – Бауан басшысы Рату Джони Мадраививидің (1859–1920) немересі және Фиджи монархы Рату Серу Эпениса Какобаудың (1815–1883) шөбересі. Ол сондай-ақ, тәуелсіз Фиджи мемлекетінің қалыптасуына негіз болған институттарды құрған, бірақ оның құрылуын көре алмаған Рату Сэр Лала Сукунаның (1888–1958) сіңілі баласы. 1998 жылдың 5 желтоқсанында Фиджидегі Бау аралында Ади Луси Туивануавуға, сондай-ақ Ади Лусиана Палуавау Қоликороға үйленді. Мадраививи 2016 жылдың 29 қыркүйегінде аурудан кейін қайтыс болды. Ол 7 қазан күні Бау аралындағы Сау Табуға жерленді, қайтысынан бір апта өткен соң. Оның жаназасына Тонга королі Тупу VI және Фиджидегі басқа да әулет өкілдері қатысты.