Кіріспе

Арнштадт – Германияның Тюрингия жеріндегі қала. Ол Тюрингияның астанасы Эрфурттың оңтүстігінде, Гера өзенінің жанында орналасқан. Арнштадт – Тюрингиядағы ең көне қалалардың бірі және жақсы сақталған тарихи орталығымен, ішінара сақталған қала қабырғасымен мақтанады. Қала Тюрингия орманының солтүстік жиегінде орналасқандықтан, «Тюрингия орманына қақпа» («Das Tor zum Thüringer Wald») деген лақап атымен белгілі. Арнштадттың халқы шамамен 27 000 адамды құрайды.

География

Қала орталығы Гераның батыс жағында орналасқан. Әкімшілік бірнеше көршілес муниципалитеттерді қосып алды: Ангельхаузен-Оберндорф (1922), Сигельбах (1994), Рудислебен (1999) және Випфратал (2019). Ілеспе муниципалитеттер: Вахсенбург аймағы, Алькерслебен, Дорнхайм, Бёслебен-Вюллерслебен, Штадтилм, Ильменау, Плау және Гератал.

Климат

Жылдық жауын-шашын орташасы 487 мм құрайды.

Тарих

704 жылдың 1 мамырында Вюрцбургте Тюрингия герцогы Гедан II-нің Утрехт епископы Виллибрордқа сыйға берген мүліктік құжаты – Арнштадт (“Арнестати”) туралы жазбаша айтылған алғашқы дерек, сондай-ақ тағы екі қала туралы мәліметтер бар. Бұл Тюрингия және Орталық және Шығыс Германиядағы елді мекендердің ең ерте құжатталған жазбасы. 726 жылы Арнштадт Эхтернах аббаттығына, кейін Херсфельд аббаттығына қарады. Тарихшы Август Бек айтуынша, 925 жылы Генрих I-нің билігі мадьярлардың шапқыншылығына қарсы бекініс ретінде кеңейтілді. 954 жылдың 17 желтоқсанында Киелі Рим императоры Оттон I Арнштадтта бүлікші ұлы Швабиялық Людольфпен және тағы бір ұлы Вильгельммен келісімге келді, оны Майнц архиепискобы етіп тағайындады және Либфрауэнкирхе (Біздің ханым шіркеуі) салынуына шешім берді. 12 ғасырда Арнштадттың бір бөлігі Кевернбург графтарының билігіне қарады. 1198 жылдың 8 наурызында Арнштадтта жиналған Киелі Рим империясының князьдары Швабиялық Филиппті Германия королі етіп сайлады. 1220 жылы Арнштадт алғаш рет қала (цивитас) ретінде сипатталды. 1266 жылдың 21 сәуірінде Херсфельд аббаттығының иесі жарлық берді, одан кейін Арнштадт ағаш, астық, шарап және ағаш саудасының ірі орталығына айналды. 1302 жылдан 1306 жылға дейін Кевернбург әулетінің жойылуынан кейін Шварцбург графтары Арнштадтты иеленді. 1342 және 1345 жылдары Эрфурт қаласы бай қалаға қол салуға тырысты, бірақ олардың күшті бірігіп тұруына байланысты сәтсіз аяқталды. Арнштадттың гүлденуі ұн тарту, мата тоқу, тері өңдеу, шарап, жүн, ағаш, астық, жүн және көкөніс саудасына негізделген. 1349 жылдың 30 қаңтарында король Карл IV-нің қарсыласы Шварцбург графы Гюнтер XXI Франкфуртта Арнштадттың билеушісі болып сайланды және таққа отырғызылды. 26 мамырда ол бұл лауазымнан 20 000 күміс маркаға бас тартты. 2000 жылы табылған 1404 жылғы деректе Арнштадттық Братвурстқа сілтеме бар, сондықтан қала оның ойлап табуымен мақтанады. 1496 жылы Шварцбург иеліктері Шварцбург-Рудольштадт және Шварцбург-Зондерсхаузен иеліктеріне бөлінді, оған Арнштадт та кірді. Неміс шаруалар соғысы кезінде 95 көтерілісші 17 маусымда және 2 тамызда 1525 жылы Арнштадт нарығында көтеріліс жетекшілері ретінде басылып өлтірілді. Қала көтерілісшілерді қолдағандығы үшін 3000 гульден төлеуге міндеттелді. 1531 жылы Арнштадтқа Реформация енгізілді. Нәтижесінде францискан әйелдер монастыры, содан кейін францискан саяхатшылар монастыры (Barfüßerkloster) секуляризацияланды. 1581 жылдан бастап бұрынғы францискан монастырының шіркеуі (қазіргі Oberkirche, “Жоғарғы шіркеу”) қаланың басты шіркеуі болды. 1553 жылы графтың резиденциясы – Нейдек қамалының құрылысы басталды. Су сарайы 1560 жылы аяқталды. Индустрияландырудың басталуымен ескі қаланың батысында және оңтүстігінде тұрғын үйлер, ал солтүстігінде өнеркәсіптік аймақтар пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мұнда негізінен поляктар мен орыстардан тұратын әскери тұтқын лагері орналасқан. 1700 тұтқын тек 100 төсекке арналған шатырларда орналастырылды. Лагерь 1945 жылдың сәуір айында американдық әскерлер тарапынан азат етілді. Бірнеше жаппай қабір табылды. Жақын орналасқан Веймар қаласынан 1200 азамат лагерьге мәжбүрлеп әкелінді. Бұл шараға “адам терісінен жасалған шам қалқаны” көрсетілген “пергаменттік көрме” де кірді. Сондай-ақ, сурет салу үшін қолданылған терінің бөліктері де қойылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала Гераталдар бойымен солтүстікке қарай кеңейді, 1970 және 80-жылдары Арнштадттың шығысында және оңтүстік-шығысында жаңа тұрғын үйлер пайда болды, оның ішінде Raven Hold тұрғын алабы. Арнштадт – шыны зауыты мен қорыту цехтары, күн панельдерін өндіру зауыты, қолғап жасау және ағаш өңдеу кәсіпорындары бар өндіріс орталығы.

Спорт

Қалада жыл сайын «Hochsprung mit Musik» атты биіктікке секіру жарысы өтеді, ол әлемнің ең көрнекті биіктікке секірушілерін қызықтырады. Кая Бергквист 2006 жылы Арнштадт қаласының Ян спортпаркіндегі Sporthalle спорт залында әлемдік рекордты жаңартты.