Кіріспе

Чарльз Диккенстің 1845 жылғы повесі "Аршадағы саңырауқұлақ: үйдің ертегісі" – Чарльз Диккенстің 20 желтоқсан 1845 жылы Брэдбери мен Эванс баспасынан шыққан повесі. Суреттерін Дэниел Маклис, Джон Лич, Ричард Дойл, Кларксон Стэнфилд және Эдвин Генри Ландзир салған. Диккенс кітапты шамамен 17 қазан 1845 жылы жазуды бастап, 1 желтоқсанда аяқтады. Диккенстің Рождестволық кітаптарының барлығы сияқты, бұл да бөлім-бөлім жарияланбады, кітап түрінде басылды. Кітап 20 желтоқсан 1845 жылы (мұқабасында "1846" деп көрсетілген) жарық көрді және Жаңа жылға дейін жақсы сатылды. 1845 жылғы Рождество маусымында он жеті сахналық қойылым қойылды, олардың бірі Диккенстің мақұлдауын алып, кітап шыққан күні өтті. Диккенс осы ертегіні төрт рет көпшілік алдында оқыды. Ол көптеген тілдерге аударылып, жылдар бойы «Рождестволық ән» кітабынан да танымал болды. «Аршадағы саңырауқұлақ» Диккенстің басқа Рождестволық кітаптарына қарағанда христиандыққа азырақ сіңген, және оның сезімталдығы үшін сынға ұшырады, бірақ замандас оқырмандар викториялық дәуірдегі бақытты үйдің бейнесіне қызығушылық танытты.

Әдеби мәні және сын

Кітап үлкен коммерциялық табысқа ие болды және тез арада екі басылымнан өтті. Сынақтардың көпшілігі жағымды болды, бірақ барлығы да солай емес еді. "Таймс" газетінде анонимді мақаласында сыншы былай деп жазды: "Әдебиетке осы Мистер Диккенстің соңғы туындысына қарсы наразылық білдіруге міндеттіміз [] Филдинг пен Скотттың іздері! Осындай сөздер үшін біз тақтыңды сөзді өзі бағалай алмайтын адамға беруге бола ма?" Дегенмен, Уильям Мейкпис Такерэй кітаптан қатты ләззат алды: "Бізге бұл керемет Рождестволық кітап сияқты көрінеді, қосымша шамдармен жарықтандырылып, түрлі дәмді конфеталармен, француз өріктермен және тәттілермен толы [] Бұл оқиға Пирибинглдің нақты есімінен гөрі нақты оқиға емес!" Диккенстің соқыр қыз Бертаның бейнесі маңызды. Викториандық дәуірде мүгедектік тұқым қуалайды деп сендірілді, сондықтан соқыр адамдардың үйленуі қоғамда құптамауы мүмкін еді (бірақ шындығында олар көбінесе үйлене берді). Көркем сюжеттерде соқырлық көбінесе кернеуді күшейту үшін қолданылды, өйткені олардың үйленуіне жол бермеу керек деп есептелді. Бұл оқиға Джордж Оруэлл Диккенс туралы эссесінде еске салса, бәлкім, көптеуі ұмытылар еді.

Бейімделулер

Сахналық бейімделулерге 1845 жылы Суррей театрында қойылған Альберт Ричард Смиттің "Ошақтағы шырық" атты табысты туындысы және Дион Бусиконың "Дот, үш актідегі драма" (немесе жай ғана "Дот") 1859 жылы Нью-Йорктегі Қысқы бақта алғаш рет қойылды. Ол 19 ғасырдың қалған бөлігінде Ұлыбритания мен Америкада бірнеше рет сахналанды, кейде Джон Туль, Генри Ирвинг және Жан Давенпорт ойнады. Бұл пьеса американдық актер Джозеф Джефферсонның (1829–1905) мансабын бастауға көмектесті. Новелла кем дегенде екі операның негізі болды: Карл Голдмарктің "Ошақтағы шырық" А. М. Виллнердің либреттосымен (премьерасы: 1896 жылғы маусымда, Берлин; Нью-Йорк 1910), және Риккардо Зандонайдың "Il grillo del focolare" либреттосымен Чезаре Ханау (премьерасы: 1908 жылғы қарашада, Турин). Голдмарктің операсы 1912 жылғы қарашада Филадельфияда американдық сопрано Мейбл Ригельманның (1889, Цинциннати – 1967, Берлингэм, Калифорния) орындауындағы Шырық рөлімен қойылды. Фильм, радио және теледидар бейімделулеріне америкалық үнсіз фильмнің үш нұсқасы кіреді: бірі Оуэн Мурдың қатысуымен Д. В. Гриффит режиссерлік еткен (1909), екіншісі Алан Хейлдің қатысуымен Л. Марстон режиссерлік еткен (1914) және үшіншісі Лоример Джонстон режиссерлік еткен (1923). Орыс тіліндегі үнсіз нұсқасы – "Пештегі шырық" (1915) Борис Сушкевич пен Александр Уральский режиссерлік еткен, Мария Успенская басты рөлде ойнады. Француз тіліндегі үнсіз нұсқасы "Le Grillon du Foyer" (1922) Жан Манусси режиссерлік етіп, бейімдеме жасады, Эдуард рөлін Чарльз Бойер ойнады. 25 минуттық NBC радиолық бейімдемесі 1945 жылғы 24 желтоқсанда эфирге шықты. 1967 жылы Rankin/Bass Productions NBC телеарнасы үшін 50 минуттық анимациялық теледидар бейімдемесін жасады. Шырықтың өзінің сөздерімен айтылғанда, Родди Макдауэлл Шырық рөлінде, әке мен қызы Дэнни Томас пен Марло Томас Кейлеб пен Берта рөлінде, ал Пауль Фриз бен Ханс Конрид басқа кейіпкерлерге дауыс берді. Бұл бейімдеме бірнеше кейіпкерлерді, соның ішінде Джон мен Дот жұбын алып тастайды, тек Кейлеб пен Бертаға назар аударады. Жапонияның теледидар корпорациясы (қазіргі Эйкен) арнайы анимацияны жасады, ал оның жеті түпнұсқа әнін Мори Лоуз және Жюль Бас жазды. Кейіннен Рэнкин/Бас Диккенстің басқа мерекелік әңгімелерін теледидар үшін бейімдеді: "Рождестволық ағаш" (1850) – 1972–1973 жылдардағы синдикатталған телесериалдың тоғызыншы бөлімі "Отбасылық классика фестивалі", және "Рождестволық ән" (1843) – 1978 жылғы 1956 жылғы тікелей эфирдегі музыкалық арнайының жаңа түрі, "Қаладағы ең ашкөз адам".