Кіріспе

Басрадағы мұнай кені, Оңтүстік Ирак

Румайла мұнай кені – Оңтүстік Иракта, Басра қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 50 км қашықтықта орналасқан аса ірі мұнай кені. 1953 жылы Ирак Мұнай Компаниясының (IPC) еншілес компаниясы – Басра Мұнай Компаниясы (BPC) тапқан бұл кен орнында 17 миллиард баррель мұнай бар деп есептеледі, бұл Ирактың 143 миллиард баррельге бағаланған мұнай қорының 12% құрайды. Румайла – Иракта ашылған ең ірі мұнай кені және әлемдегі үш ірі мұнай кенінің бірі. Абд әл-Карим Касым билігінде, 1961 жылдың 11 желтоқсанында жарияланған №80 заң бойынша мұнай кені Ирак үкіметінің меншігіне алынды. Осы уақыттан бері бұл ірі мұнай кені Ирактың бақылауында қалып отыр. 1972 жылы Саддам Хусейн IPC активтері мен құқықтарын, ал 1975 жылы BPC активтері мен құқықтарын мемлекеттендірді. 1990 жылы Кувейтке Ирактың басып кіруіне себеп болған факторлардың бірі – кен орнында көлденең бұрғылау жасалды деген күдікпен Ирак пен Кувейт арасындағы дау болды. Онжылдықтар бойы инвестициялардың жетіспеуінен кейін, 2000 жылдардың басында кен орны табиғи төмендеуден ғана емес, сонымен қатар ескірген инфрақұрылым мен жабдықтардан зардап шекті, бұл өндіріс қуатын, қоршаған ортаны қорғауды және қауіпсіздікті қауіпке тілді етті. Жергілікті тұрғындар Солтүстік Румайланы "құрымдық" деп атайды. Жергілікті экологиялық ғалымның сөзіне қарағанда, аймақтағы қатерлі ісік ауруы соншалықты кең таралған, ол "грипп сияқты" деуге болады.

Меншік

Кен орны Иракқа (Басра мұнай компаниясы) тиесілі. 2000 жылдардың басында өткен тендерлерден кейін 2009 жылы BOC, BP, PetroChina және Мемлекеттік мұнай сату ұйымы (SOMO) арасында техникалық қызмет көрсету шарты жасалды. Бұл ROO-ның мұнай кен орнын басқарушы ретінде құрылуына, жаңа технологиялар мен инфрақұрылымның енгізілуіне, қызметкерлерді оқытуға және жабдықтармен қамтамасыз етуге, сондай-ақ кең ауқымды бұрғылау және кеңейту бағдарламасына жол ашты. 2022 жылдың маусым айында PetroChina және bp компанияларының Румайла мұнай алабындағы мүдделерін басқаратын Basra Energy Company Ltd (BECL) компаниясы, қолданыстағы техникалық қызмет көрсету шарты бойынша bp компаниясынан бас мердігерлік қызметін қабылдады. BECL осы кен орнына инвестицияларды жалғастыру және оңтайландыру, соның ішінде сыртқы қаржыландыруға қолжетімділікті арттыру мақсатында құрылды. ROO оператор болып қала берді. Техникалық қызмет көрсету шарты 2014 жылы ұзартылып, қазіргі таңда 2034 жылға дейін күшінде.

Резервтер

Румайланың шамамен 17 миллиард баррель мұнайға ие екені хабарланды; бұл Ирактың 143,1 миллиард баррельге бағаланған мұнай қорының 12% құрайды. Шындығында, 1990 жылы Кувейтті Ирактың басып алуына дейін Кувейт Румайла кен орнының өзінің бөлігінде бар болғаны 8 тік ұңғыма бұрғылаған еді және өндіріс түрлі техникалық мәселелерге байланысты шектеулі болды. Кувейт үшін мұнайдан гөрі аумақтық мәселе маңыздырақ болды. Кувейт ешқашан Ирак шекарасын кесіп өтетін инакталған ұңғымалар бұрғыламады. 1991 жылы Кувейт азат етілгеннен кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының шекара белгілеу комиссиясы тарихи деректерге жүгініп, Кувейт шекарасын солтүстікке қарай жылжытты, бұл Ирак Кувейт территориясынан мұнай өндіріп отырғанын көрсетті. 2003 жылы Иракқа жасалған шабуыл кезінде Ирактың құрлық әскерлері оның бойымен 18 шақырымдық қорғаныс мина даласын жайғастырды, онда шамамен 100 000 мина болды. Ирак әскерлері сондай-ақ қорғаныс маневрі ретінде мұнай кен орнының бір бөлігін өртеп жіберді, бірақ бұл өрттер кейіннен коалиция күштерімен сөндірілді.

Қатерлі ісік

Газ ашық күйдірілгенде, қатерлі ісікке байланысты ластаушы заттар пайда болуы мүмкін. Ирак заңдары бойынша, газды адамдар тұратын үйлерден 10 км-ден жақын жерде жағуға тыйым салынған, бірақ BBC 2022 жылы газдың адамдар тұратын үйлерден 350 метрдей жақын жерде жағылып жатқанын анықтады. Ирак Денсаулық сақтау министрлігінің құпия есебінде 2015 және 2018 жылдар аралығында Басрада қатерлі ісік ауруының 20%-ға өсуіне ауаның ластануы себеп болғаны айтылған; алайда, министрлік өз қызметкерлеріне денсаулыққа зиян келтіру туралы мәлімдеме жасауға тыйым салды. Румайла операциялық ұйымы 2016 жылдан бері өзі басқаратын нысандарда газды жалынға жағуды 65%-дан астамға азайтты.