Кіріспе

Архитектура философиясы

Органикалық архитектура – адамның тұратын жері мен табиғи орта арасындағы үйлесімділікті қадағалайтын архитектура философиясы. Бұл, құрылыс орнымен үйлесімді және оған жақын болуға бағытталған жобалау арқылы қол жеткізіледі, соның нәтижесінде ғимараттар, жиһаз және айналасы біртұтас, өзара байланысты композицияның бір бөлігіне айналады.

Франк Ллойд Райт

"Органикалық сәулет" терминін Франк Ллойд Райт (1867–1959) енгізген. Бұл оның ұстазы Луи Салливанның қағидаларын жалғастырды, оның "форма функцияны қалайды" деген ұраны заманауи сәулеттің негізгі ұстанымы болды. Райт бұл тұжырымды "форма мен функция біртұтас" деп өзгертті, табиғатты мұндай үйлесімнің ең айқын мысалы деп атады. Оның барлық туындыларында тұрақты идея бар, сәулетші оны "Органикалық сәулет" деп сипаттайды. Кейбір адамдар осы жағдайда "органикалық" терминін "табиғи" сөзімен теңестіріп, Органикалық сәулетті қисық және еркін пішіндерді қолданумен, табиғи нысандарды қайталаумен немесе экологиялық таза материалдарды пайдаланумен байланыстырады. Бұл терминді түсінбеушілік. Шындығында, Органикалық сәулетте табиғи материалдар жиі қолданылады, бірақ бұл интерьер мен сыртқы орта арасындағы байланысты күшейтудің салдары, философия емес. Ақиқатында, Органикалық сәулет – стильдік немесе эстетикалық бағыт емес, нақты техника, немесе дәлірек айтқанда, философия.

Райт органикалық сәулеттің ең көрнекті шедеврін – Fallingwater-ді жасады. Ол оның органикалық сәулет философиясын көрсетеді: өнер мен табиғаттың үйлесімді одағы. Fallingwater – Райттың Пенсильвания штатындағы Кауфман отбасы үшін жобалаған үйі, органикалық сәулеттің танымал мысалы. Райттың осы кең аумақта үйді орналастыруға көптеген мүмкіндіктері болды, бірақ ол оны сарқырама мен өзен үстінде орналастыруды жөн көрді, осылайша шулы ағыс пен тік жармен тығыз байланыс орнатты. Тас қабырғалардың көлденең жолақтары және боялған беж бетонның батыл консольдары жергілікті тау жыныстарымен және орманды ландшафтпен үйлеседі.

Жапондық сәулет

Архитектуралық ғимараттың ішкі үйлесімділігін қамтамасыз ететін органикалық архитектураның негізгі элементтері жапон архитектурасы үшін парадигмалық болып табылады. Тарих бойында осы құндылықтар толық үйлесімділіктің алдың қатарында анықталып, жапон мәдениетінің мәніне айналды. Жапон архитектурасын мысал ретінде пайдаланып, Райт өзінің органикалық архитектура идеяларының дұрыстығы мен нышандылығын растауға қол жеткізді. Райттың пікірінше, дәстүрлі жапон архитектурасы оның теориясының көптеген "органикалық" сипаттамаларын қамтиды. Райт Жапонияда өзінің туындыларын жасағанда шәкірттер мен жақтастар тартты, және оның жапон архитектурасының дамуына тигізген әсері бүгінге дейін сезіледі.

Органикалық архитектураның қағидалары

Құрылыс және жер учаскесі Жер бедері шикі, табиғи күйде болады; оның өзіндік пішіні мен құрылымы бар (жазық немесе контурлы); ағаштар және басқа да өсімдіктер жер бедерінің бір бөлігін құрайды. Жердің сипаты ғимараттың пішініне белгілі бір дәрежеде немесе толығымен әсер етеді. Ғимараттар, өсімдіктер сияқты, ландшафттан табиғи түрде пайда болады. Материалдар Ғимараттың текстурасы, түсі және беріктігін әдемі көрсететін материал немесе қабықша. Органикалық сәулетте материалдардың қолданылуы минималды болады. Баспана Құрылыс баспана мен қауіпсіздік сезімін беруі керек, және оны ешқашан қорғанышсыз немесе жеке өмірге қатысты ашық қалдырмау керек. Кеңістік Кеңістік – құрылымның ядросы; қабырғалар, едендер және шатырлар біріктірілгенде оны көруге болады, бірақ бос болғанда ол көрінбейді. Ол былай дейді: «Ғимараттың нағыз мәні шатыр мен қабырғаларда емес, ішінде өмір сүретін кеңістікте». Бір нүктеден екінші нүктеге қозғалғанда, бір кеңістіктен екіншісіне өтетін кезде ғана бір аумақты толыққанды бағалауға болады. Пропорция және масштаб Табиғаттың өзіндік пропорциялары мен масштабтары бар, оларды өзгерту абсурдты немесе логикасыз пішіндерге әкелуі мүмкін. Райттің сөзіне сәйкес, «Адам фигурасына пропорцияның толық үйлесімділігі, архитектурамен адамның қарым-қатынасын ғана емес, сонымен қатар әдемі де ету үшін барлық бөлшектерді осылай жобалау керек». Табиғат Табиғат – сәулетшілер, суретшілер, инженерлер және дәрігерлерді қоса алғанда, баршаға ұстаз. Табиғат бізге қалай салуға және кеңістікті игеруге үйретті. Органикалық дизайн ғимараттардың табиғатты шайқауын, табиғаттың бір бөлігі болуын және орынсыз көрінбеуін талап етеді. Тынығу Адам өмірі үшін қолайлы ортаны құру. Органикалық сәулетте табиғи емес материалдарды қолдану және қоршаған ортаға зиян келтіретін аласапыран аумақтарға жол берілмейді.

Өткен

Талиэзин Вест (1937): Аризонадағы бұл үй Райттың қысқы тұрағы болды. Қабырғалары шөл тастарымен қапталған, ал үй ішіндегі сұр, құмдық сары және қызыл түстер қоршаған табиғаттың түстерін шағылыстырады. Мүліктің ішінде күн сәулесін күте қабылдайтын және Аризонаның ашық аспанын көрсететін мөлдір шатыры бар павильон да бар. Rådhuset метро станциясы (1975): Сигвард Олссон жобалаған, Стокгольмнің орталық бөлігіндегі Rådhuset станциясы ашық қалған, өңделмеген тау жыныстарын көрсетеді, бұл метро аялдамасының үңгір тәрізді элементтерін ерекшелейді. Тампере орталық кітапханасы (1986): Финляндияның Тампере қаласындағы бас қалалық кітапхананы архитекторлар Рейма және Райли Питиля салған. Бұл органикалық сәулет үлгісі фин Рапакиви гранитін пайдаланады және жануарлардың пішіндері мен мұздық өрнектерін қамтиды.