Кіріспе

Британдық сәулетші және кәсіпкер Джон Гарлик Льюэллин Полсон (14 сәуір 1910 – 31 қаңтар 1993) – британдық сәулетші және кәсіпкер, ол 1972 жылы пара берушілік әрекеттері әшкере болғанда үлкен саяси дау тудырды. Осы даудың салдарынан ең жоғары лауазымнан кеткен тұлға консерваторлық ішкі істер министрі Реджинальд Модлинг болды. Полсон түрме жазасын өтеді, бірақ өзінің кінәсіз екенін жалғастырып айтты, өзін "күнә жасағаннан гөрі күнәге ұшыраған адам" деп сипаттады.

Отбасы және ерте өмірі

Поулсон қатаң методист отбасынан шыққан және өзін-өзі жетілдірудің маңыздылығын баса көрген мызғын сенімді мұра етті. Ол мектепте де, Лидс өнер колледжінде де жақсы оқымады, бірақ Понтефрактағы Гарсайд пен Пеннингтон архитектура фирмасында тәлімгерлікке алынды. Ол әкесінің қаржылық қолдауымен жеке архитектуралық практикасын құру үшін кетіп қалды. Поулсон тез арада жергілікті округтік кеңесте және ірі Батыс Ридинг округі кеңесінің шенеуніктерімен байланыс орнатуды бастады. Жұмыс келіп түсе бастады, және Поулсон достарына өзінің "жолда" екенін айтты. Поулсон сондай-ақ Ұлттық либералдармен саяси байланысқа түсті, бірақ саяси даулар оны мемлекеттік ғимараттарды тапсыруға жауапты "достар" табудан ешқашан тоқтатпады. Ол масондық ұйымның мүшесі болды.

Ұлттықлендірілген өндірістер

Поулсон ұлттастырылған өнеркәсіптерден комиссия алуға қолайлы жағдайға ие болды, себебі ол көптеген мемлекеттік қызметкерлерге олардың мансабының басында сыйлықтар ұсынған және жылдар өткен соң олардан алғыс күтіп, пайдасын көрген. Мысалы, Полсон соғыс кезінде теміржол қызметкері Грэм Тунбриджбен танысқан. Британ теміржолы ұлттастырылғаннан кейін Тунбридж оның Шығыс аймағының жер кадастры бойынша сарапшысы болды және Поулсонға станция басшыларының үйлерін жаңғырту бойынша бірнеше келісімшарт жіберді. Тунбридж BR Оңтүстік аймағының жер кадастры және бағалау сарапшысы болған кезде, Полсон Уотерлоо, Кэннон-стрит және Ист-Кройдон теміржол станцияларындағы келісімшарттарға көшті. Бұған дейін, Полсон Тунбриджге 8 547 фунт стерлинг ақша және түрлі заттар түрінде сыйлық берген. Тағы бір пайдалы байланыс – шотланд кеңсесінің мемлекеттік қызметкері Джордж Поттингер болды, ол 1950 жылдардың соңында Авиморды қысқы спорт кешені ретінде 3 миллион фунт стерлингке қайта жаңғыртуға жауапты болды. Поттингер Полсонды Авимор жобасының бас сәулетшісі етіп тағайындады. Ал, Полсон оған алты жыл ішінде 30 000 фунттан астам сыйлық берді. Поулсонның Ұлттық либералдармен байланысы 1960 жылдардың басында оның саяси мансабын дамытуға көмектесті. Ол 1961 жылдан бастап Ұлттық либерал кеңесінің атқару комитетінің вице-төрағасы болды және Лондонда Ұлттық либералдардың іс-шараларын жиі өткізіп, жоғары лауазымды үкімет министрлерімен кездесті. Ол сондай-ақ Лейборист партиясының депутаты Альберт Робертспен де байланыс орнатты. Кейіннен Робертс «Парламент стандартына қайшы әрекет жасады» деп айыпталды.

Мадлинг

Тағы бір байланыс сол кездегі көлеңкелік Ұлт Достастығы хатшысы Реджинальд Модлинг болды, оны Полсон Ұлттық либералдық қызметінен білген. Модлинг табысын сақтап қалу үшін бизнес-карьерасын дамытуға мүкіндік іздеді, ал Полсон өзінің Construction Promotion компаниясының төрағасы ретінде белгілі бір беделге ие адамды қажет етті. 1966 жылы Модлинг төраға болу ұсынысын қабылдады. Қарсылығында, Модлинг Мальта үкіметіне Гозодағы жаңа Виктория ауруханасының құрылысына қатысты 1,5 миллион фунт стерлингтік келісімшартты Полсонға беру үшін ықпал жасады.

Қаржылық қиындықтар

Поулсонның бизнес-моделі бастапқыда өте табысты болды және өркендеген шағында жылдық кірісі 1 миллион фунт стерлингке жетті; назар аудару үшін жасаған әрекеттерінің бірі ретінде Поулсон жергілікті салық комиссары болып тағайындалды.

Жүктеу

1973 жылғы 22 маусымда Полсон тұтқындалып, құрылыс келісімшарттарын беруге байланысты сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптама тағылды. Лидс қалалық сотындағы сот процесі 52 күнге созылды және шамамен 1,25 миллион фунт стерлинг тұрақты шығынға түсті. Полсонды қорғаған Дональд Херрод QC: «Оның өмір сүруге ешқандай мағынасы жоқ, денсаулығының нашарлауынан жазасын толық өтей алмайтынынан қатты қорқады» деді. Дональд Херрод кейін клиентінің «екіжүзді, өзін-өзі дұрыс санаушы және, мүмкін, мегаломан» екенін айтты. Армли, Уэйкфилд және Оукхэм түрмелерінде жазасын өтегеннен кейін Полсон 1977 жылғы 13 мамырда Лорд Лонгфордтың шағымынан кейін Линкольн түрмесінен босатылды. Лонгфорд науқас адамды түрмеде ұстаудың «қорғауға келмейтін қатыгездік» екенін сәтті дәлелдеді. 1980 жылы оның банкроттығы жабылып, кредиторлар фунттың 10 пенисін алды. Шарттың бірі – оның автобиографиясының жартысы кредиторларға берілуі керек болды. Нәтижесінде жарық көрген «Бағасы» атты кітабында ол сыбайлас жемқорлыққа қатысты өз тұжырымын береді және өзінің кінәсіз екенін мәлімдейді. Кітаптың аз ғана данасы қалды, себебі баспагерлер сотқа шақырылуы мүмкін деген қорқынышпен оны кері қайтарып алды. Полсон 1993 жылғы 31 қаңтарда Батыс Йоркширдегі Понтефракт қаласындағы ауруханада қайтыс болды. Одан әйелі мен екі қызы қалды. 2007 жылы Лидстегі Халықаралық бассейн жабылып, 2009 жылы бұзылды. Қазір ол жер көлік тұрағы ретінде пайдаланылуда. Полсон тікелей болмаса да, Ұлыбританияның телерадио хабар тарату мәдениетіне үлес қосты. ITV телеканалының «World in Action» бағдарламасының арнайы саны «Джон Л. Полсонның достары мен ықпалы» Ұлыбританияның теледидар реттеушілерінің тележурналистикаға араласуы туралы пікірталасқа түрткіс болды. Полсонның бағдарламасын сол кездегі реттеуші ITA тыйым салған, тіпті оның мүшелері оны көрмеген болатын. Осыдан кейін газеттер «цензураны» тоқтатуға шақырып, қызу пікірталас өрбіді. «Әлемді іс-әрекетке кірістіру» сериалын түсірген Granada Television тыйымға наразылық ретінде экранды қара қылды. Мұнда бір ирония бар: «Әлемді іс-әрекетке кірістіру» бағдарламасының редакторы Реймонд Фицвольтер болды, ол бұрын Брэдфордтағы Telegraph & Argus газетінің жаңалықтар бөлімінің орынбасары ретінде Полсонның қызметін тергеп, газетке жариялаған. Ақырында, фильм ITA-ға көрсетілгеннен кейін 1973 жылғы 30 сәуірде, үш ай кешігіп, және басқа атаумен – «Джон Полсонның өрлеуі мен құлдырауы» деген атпен көрсетілді. 1996 жылы Питер Фланнери жазған BBC теледидар драмасы «Солтүстіктегі достарымыз» Полсонға негізделген Джон Эдвардс (Джеффри Хатчингс ойнады) кейіпкерін қамтиды. Драманың экранға шығуына көп уақыт кеткен себептердің бірі – Фланнери оны 1982 жылы сахнаға арнап жазған – BBC Полсон мен драмадағы басқа да ойдан шығарылған кейіпкерлер сотқа шақыруы мүмкін деген қорқынышпен байланысты болды. 1993 жылы Полсон мен Т. Дэн Смит қайтыс болғаннан кейін ғана өндіріс басталды.