Кіріспе

Татарстан – Ресей құрамындағы автономиялы республика. Оның халқының басым бөлігі – татарлар. Олардың дәстүрлі музыкасы түркі, моңғол және фин-ұғыр элементтерінің үйлесімінен құралған, моңғол және венгр музыкасын байланыстырады деседі. Дегенмен, татар музыкасын ерекшелейтін негізгі нәрсе – қытай және вьетнам музыкалық дәстүрлерімен үндесетін пентатоникалық гамма. Татар халық музыкасына аспаптық би музыкасы, әлеуметтік және діни әндер кіреді. Музыкалық аспаптардың ішінде кубыз (жақ арфасы), сырнай, құрай (флейта) және гармон-талианка бар. 20 ғасырдың ортасында Цәүдәт Фәйзи, Салих Сәйдәш, Мансур Мозаффаров және Нәҗип Җиһанов сияқты бірнеше татар композиторлары белгілі болды. Ресейлік татар композиторы София Губайдуллинаның көптеген шығармаларына татар музыкасы шабыттандырды. Татар ұлттық музыкасының ірі орталығы – Мұса Жәлил атындағы опера және балет театры. Алғашқы татар операсы – «Сәния» 1925 жылы қойылды, оның авторы Солтан Ғабаши, ал режиссері Василий Виноградов. Фарит Яруллин «Шүрәле» – алғашқы татар балетін жасады. Қазіргі татар музыкасы барлық негізгі музыкалық жанрларды қамтиды. Алмаз Монасыпов – советтік татар композиторларының бірі, ол қазіргі музыкада ұлттық дәстүрдің ежелгі қабаттарын – баиттарды, мұнажаттарды және кітапты оқу дәстүрін жаңғыртты.

Қазіргі заманғы, дәстүрлі емес музыкаға поп, рок, хип-хоп (мысалы, İttifaQ) және т.б. жатады. Татар музыкасында өзінің ерекше орынды тапқан көрнекті әртіс – әлемдік музыка орындаушысы және композитор Зюля Камалова, қазір Австралияда тұрады. Қазіргі татар музыкасының ең жарқын мысалы – «Болғардағы саяхатшы» рок-операсы. Бұл опера татар халық музыкасының, татар операсының дәстүрі мен батыс рок музыкасының аранжировкасын, сондай-ақ ресейлік рок элементтерін біріктіреді. Татар эстрада әншілері Алсу (ағылшын, орыс және татар тілдерінде ән айтады) және Земфира (көбінесе орыс тілінде ән айтады) қазіргі Ресейдегі ең танымал орындаушылардың қатарында. Ұлттық Татарстан оркестрі – Татарстандағы ірі симфониялық оркестр.