Кіріспе

Британдық альпинист, ақын және педагог

Джеффри Уинтроп Янг (25 қазан 1876 – 8 қыркүйек 1958) – британдық альпинист, ақын және педагог, сондай-ақ альпинизм туралы бірнеше маңызды кітаптардың авторы. Янг Кенсингтонда, Беркширдегі Кукхэмдегі Формоза Плейсте дүниеге келді, ол белгілі классик және қайырымдылық комиссары, 3-ші баронет сэр Джордж Янгтың ортаңғы ұлы болды. Оның анасы, бұрынғы Элис Эси Кеннеди, Дублин Белгардтағы доктор Эвори Кеннедидің қызы болды және бұрын Үндістанда сэр Александр Лоуренстің әйелі, Леди Лоуренс ретінде өмір сүрген, ол вице-король Лорд Лоуренстің туысы еді. Сэр Александр көпірдің құлауынан қайтыс болғаннан кейін Элис Англияға оралып, 1871 жылы сэр Джорджқа үйленді. Уинтроптың ағасы Эдвард Хилтон Янг 1-ші барон Кеннет атанды. Оның ұлы Джоселин Уинтроп Янг Корольдік теңіз күштерінің офицері және педагог болды, ол Round Square мектептер қауымдастығын құрды және Грекияның Константин II-сіне жеке сабақ берді.

Тау-кен көтеру

Марлборо колледжінде білім алған Янг, Кембридждегі Тринити колледжінің бірінші семестрінен аз бұрын тасқа өрмелеумен айналыса бастады, онда ол классиканы оқыды және екі жыл қатарынан ағылшын тіліндегі өлеңдері үшін канцлердің медалін жеңіп алды. Колледжде оқып жүргенде Янг «Тринитиге арналған шатыр өрмелеушінің нұсқаулығы» атты әзілді колледждің тау өрмелеу нұсқаулығын жазды, ол бір жағынан ерте альпинистік нұсқаулықтардың пародиязы болса, екінші жағынан, оның сияқты Кембридждің ең биік мұнараларына көтерілуге құштарлар үшін пайдалы анықтамалық еңбек болды. Эдвард дәуірінде және Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін Янг Альпта бірнеше жаңа және қиын жолдармен өрмеледі, соның ішінде Монте-Розадағы Зерматттың Брайтхорнындағы (Younggrat) атақты маршруттар, Гспальтенхорнның батыс қырқасы, Вайсхорнның батыс беті және Ташхорнның оңтүстік бетіндегі қауіпті және сирек қайталанатын маршруттар. Оның ең тамаша тау өрмелеуі – Айгүл дю Грепонның Мер-де-Гляс бетіндегі өрмелеуі болды. 1911 жылы Х.О. Джонспен бірге Монбланның Бруйяр жотасына көтеріліп, Грандес-Жорасс тауының батыс қырқасын толығымен кесіп өтті және жотадан Ирландтардың шағылысуына (Col des Hirondelles) дейін алғашқы түсуді жасады. Оның ең жақын, бірақ жалғыз емес, жетекшісі – Санкт-Никлаустан шыққан Иосиф Кнубель болды. Уинтроп Янг сонымен қатар Нортумберленд, Лейк-Дистрикт және Уэльстің жартастарында жаңа маршруттар ашты. Ол 1913 жылы Альпинистер клубының президенті болып сайланды және тау өрмелеудің дамуына серпін берген Пен-и-Пасс жиналыстарын ұйымдастырды, онда J.M. Archer Thompson, George Leigh Mallory, Siegfried Herford, John Percy Farrar және Oscar Eckenstein сияқты саладағы көрнекті тұлғалар қатысты. 1907 жылдары басталған бұл жиындар кейде алпысқа дейін ер адамдар, әйелдер мен балаларды қамтыды, олар қонақүйді толтырып, Экенштейннің шахтерлік қабылдағысы мен түрлі шатырларға тарады. Бұл жиындар 1914 жылы аяқталды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және жарақат

Соғыс кезінде Янг бастапқыда либералды «Daily News» газетінің тілшісі болды, бірақ кейіннен саналы түрде әскери қызметтен бас тартқандықтан, FAU, «Достардың жедел жәрдем жасағында» белсенділік танытты. Италияға жіберілген ол кейде қаһарлы шайқас ортасында жедел жәрдем машиналарын жүргізді, осының нәтижесінде бірнеше награда алды. 1917 жылдың 31 тамызында Изонцо майданында Монте-Сан-Габриель үшін болған шайқас кезінде жарылыс салдарынан бір аяғын ампутациялау қажет болды. Ампутациядан кейін Янг австриялықтарға түсіп қалмау үшін екі күнде он алты шақырымды жаяу өтті. Ол бірнеше жыл бойы альпинизммен айналысып, қар мен тауға арналған түрлі жинақылармен жабдықталған арнайы жасалған жасанды аяқпен шықты және 1928 жылы Маттерхорнға көтерілді. 1918 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Элеонора Уинтроп Янгқа (қызметтес аты Слингсби) үйленді, ол оның ампутациядан кейін қайтадан альпинизммен айналысуына көмектесті және оны экспедицияларға жиі сүйреп жүрді. Алан Хэнкинсонның жазған өмірбаянында Уинтроп Янгтың екі жынысты ұнатуы туралы мәлімделген.

Ашық ауада білім беру және басқарушы

1920 жылы Янг 300 беттік «Mountain Craft» таугершілігін оқыту нұсқаулығын жариялады, оған Экенштейн мен Дж. Норман Колли де үлес қосты. Альпинистік клубтың редакторы Джон Перси Фаррар Янгқа кітап жарық көргеніне орай хат жазып, былай деді: «Кітап тамаша! Адамзат таугершілікке қызығуын тоқтатқанша бұл кітап стандарт болып қалады. Оған жұмсалған еңбек көлемі мені таң қалдырды». Өзін және отбасын асырау үшін ол Рокфеллер қорында жұмыс істеді және көп уақытын Германияда өткізді. Соғыстан бұрын Курт Ханмен танысқан ол, 1934 жылы Ханның Англияға көшіп келуіне көмектесті. Сыртқы оқиғаларға бағытталған білім берудің көп бөлігі осы байланыстан туындады. Қазіргі танымал Эдинбург герцогының сыйлығы мен Халықаралық сыйлық Хан мен Янгтың бірлескен еңбегінің нәтижесі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Шығу» (Outward Bound) қозғалысы олардың достығына зор қарыз болады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Янг Альпинистер клубының президенті болды және оның күш-жігері арқасында 1945 жылы Ұлыбританиядағы альпинистердің бас ұйымы – Британдық таугершілік кеңесі құрылды.