Кіріспе
Ирландиялық мемлекеттік қызметкер Антони Патрик Макдоннелл, 1-ші барон Макдоннелл (7 наурыз 1844 – 9 маусым 1925), 1893–1908 жылдары сэр Антони Макдоннелл деп белгілі болған, Үндістандағы жер реформасына және аштықтан көмектесуге белсенді қатысқан ирландиялық мемлекеттік қызметкер. Ол Ирландияның Лорд-лейтенантының тұрақты хатшысы (1902–1908 жж.); Үндістан Кеңесінің мүшесі (1902 ж.); Құпия кеңесші (1902 ж.); Агра және Оудх біріккен провинцияларының лейтенант-губернаторы (1895–1901 жж.); Бенгалияның лейтенант-губернаторы (1893–1895 жж.); Орталық провинциялардың бас комиссары (1890–1893 жж.); Бірманың бас комиссары (1889–1890 жж.); Үндістанның орталық үкіметінің ішкі істер хатшысы (1886–1889 жж.); Бенгалия үкіметінің және Бенгалия заң шығару кеңесінің хатшысы.
Antony Patrick MacDonnell, 1st Baron MacDonnell, (7 March 1844 – 9 June 1925), known as Sir Antony MacDonnell between 1893 and 1908, was an Irish civil servant, much involved in the Indian land reform and famine relief in India. He was Permanent Under Secretary to the Lord Lieutenant of Ireland (1902–1908); Member of the Council of India (1902); Privy Councillor (1902); Lieutenant Governor of the United Provinces of Agra and Oudh (1895–1901); Lieutenant Governor of Bengal (1893–1895); Chief Commissioner of the Central Provinces (1890–1893); Chief Commissioner of Burma (1889–1890); Home Secretary to the Central Government of India (1886–1889); Secretary to the Government of Bengal and the Bengal Legislative Council.
Ерте өмір
Макдоннелл 1844 жылдың 7 наурызында Майо округындағы Палмфилд үйінде, Шраг Лоуэр, Карракастл, Баллагадеррин қаласында дүниеге келді. Оның әкесі – Марк Гарви Макдоннелл (1807–1889), жергілікті католик жер иесі, ал анасы – Беделия (құрмет аты О’Хара). Ол Саммерхилл колледжінде, Атлон, Уэстмит графтығында білім алды, содан кейін он бес жасында Галвейдегі Королева колледжіне қабылданды. Оның басты зерттеу саласы – қазіргі заманғы тілдер, ол 1864 жылы үздік дипломмен бітіріп, Пилл алтын медалін жеңіп алды. Макдоннеллдің ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ, себебі ол ешқандай естелік немесе хат қалдырмаған. Ол Куинс колледжіндегі Әдеби және пікірсайыс қоғамына (сол кезде Әдеби және ғылыми қоғам деп аталған) қатысып, 1863–1864 оқу жылында вице-аудитор лауазымын атқарды. Оның бір профессоры оны өзі көрген ең шебер дебатшы деп айтқан. 1864 жылы университетті бітіргеннен кейін Макдоннелл Үндістанның мемлекеттік қызметіне қабылдау емтиханын сәтті тапсырып, Бенгалияға жіберілді, 1865 жылдың қараша айында Калькуттаға жетті.
Үндістан
Үндістанға келгеннен кейін Макдоннелл бастапқыда Бихар мен Бенгалияның әртүрлі аудандарында қызмет етті. 1873–1874 жылдардағы Бенгалия ашаршылығындағы тәжірибесі негізінде ол өзінің алғашқы кітабын жазды – 1876 жылы жарық көрген «Бихар мен Бенгалиядағы азық-түлікпен жабдықтау және ашаршылықтан құтқару». 1881 жылы Калькуттадағы провинциялық үкіметке бас есепші, ал кейін провинцияның кіріс хатшысы болып тағайындалды. 1886 жылы лорд Дафферин оны Үндістанның Орталық үкіметінің Ішкі істер хатшысы етіп тағайындады, екі жылдан кейін ол «Үндістан жұлдызының серігі» (C.S.I.) атағын алды. 1889 жылы Бирманың бас комиссары, 1890 жылы Орталық провинциялардың бас комиссары, ал 1893 жылы Бенгалияның лейтенант-губернаторы болып тағайындалды, сонымен қатар вице-корольдің атқарушы кеңесінің мүшесі де болды. 1893 жылы ол «Үндістан жұлдызы орденінің» (KCSI) кавалер-командующийы болып тағайындалды. 1895 жылы Макдоннелл Солтүстік-Батыс провинциялары мен Оудхтың (кейіннен Агра мен Оудхтың біріккен провинциялары деп аталды) лейтенант-губернаторы болды. Мұнда 1896 жылы ол тағы да ашаршылыққа тап болды. Аштықты басқарудағы оның күш-жігері 1898 жылы «Үндістан жұлдызының» (GCSI) Ұлы қолбасшысы болған кезде мойындалды. Сол жылы вице-король лорд Элгин Макдоннелдің Бенгалияны лейтенант-губернатор ретінде қайтадан басқаруын өтінді, бірақ ол шаршау және әйелінің денсаулығының нашарлауына байланысты бас тартты. 1901 жылы Үндістанның ашаршылық комиссиясының төрағасы болды. Сол жылы өзінің және әйелінің денсаулығы нашарлағандықтан, ол қызметінен кетіп, Үндістаннан Лондонға оралды. Макдоннелл Үндістанның мемлекеттік қызметінде, әсіресе ашаршылықтан құтқару ісіндегі ең қабілетті адамдардың бірі ретінде танылды. Оның ашаршылық жағдайларын басқару жөніндегі саясаты миллиондаған адамның өмірін сақтап қалды делінеді. Оның жалға алушылар мен шағын шаруашылық иелерінің құқықтарын қорғауға бағытталған күш-жігері 1885 жылғы Бенгалиялық жалға алу туралы заңның қабылдануына әкелді, бұл прогрессивті заңнама жалға алушы фермерлерді жарақшалық жалға алудан және ерікті түрде шығарудан қорғады. Оның лейтенант-губернаторы болған кезеңде осыған ұқсас шара Солтүстік-Батыс провинцияларында да енгізілді. Алайда, Макдоннелл қызмет ететін жоғары лауазымды шенеуніктер арасында ұнамайтын болған көрінеді. Ол интеллектуалдық қабілеті мен алдына қойылған әрбір міндетке берілгендігі арқасында осы лауазымға жеткенімен, оның тегі «әдемі адам» тегі емес еді, сондықтан оның замандастарының отбасылық байланыстары болмады. Дегенмен, ол лорд Керзон вице-корольдің күшті досы болды. Керзон Макдоннелдің қиын мәселелерге тап болғандағы табандылығына қатты риза болды, ал мұндай қасиеттердің өзінде жетіспейтінін мойындады. Макдоннеллдің оқшауланғаны туралы тағы бір мысал – Керзонның оны «ешқандай адамдық сезімі жоқ» деп айтқан сөзі. Дегенмен, сэр Энтони Макдоннелл Британдық Раждағы ең жоғары азаматтық лауазымдардың біріне көтерілді. Оның күш-қуаты мен табандылығы Макдоннеллге «Бенгал жолбарысы» деген лақап атты алып келді. Оның әріптесінің сөзіне сүйенсек: «Егер Антоний мен тағы біреуі ашық теңізге тасталса, олардың біреуі ғана аман қалса, желінетіні Антоний емес». Макдоннелл 1902 жылдың 11 тамызында Ұлыбританияның құпия кеңесіне ант берді, бұл туралы сол жылдың маусым айында жарияланған 1902 жылғы Коронациялық құрметтер тізімінде хабарланды. 1902 жылдың қазан айында ол Үндістан кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Сол жылы оның Бомбей губернаторы болып тағайындалатыны күтілді, бірақ ол Ирландияның бас хатшысы Джордж Уиндхемнің Ирландия мемлекеттік хатшысы, яғни Ирландия үкіметінің әкімшілік басшысы болу туралы ұсынысын қабылдады.
Макдоннелл жатақханасы, Афтаб залы, Алигарх мұсылман университеті
1895 жылы Антони Патрик МакДоннелл Солтүстік-Батыс провинциясы мен Оудхтың вице-губернаторы болып тағайындалды. Ол 1901 жылға дейін осы қызметте болды. Алигарх мұсылман университетінде жатақхана салуға қаражат сұранысын қанағаттандырып, МакДоннелл 1900 жылы провинциялық бюджеттен 20 000 рупий бөлді. Бұл қаражат Мұхаммедтік ағылшын-шығыс колледжі студенттерінің тұру мәселесін шешу үшін жатақхана салуға жұмсалды. Құрылыс жұмыстары 1904 жылғы наурыз айында аяқталды және Афтаб Холл жатақханасы оның құрметіне МакДоннелл жатақханасы деп аталды.
Ирландия бойынша хатшы орынбасары
МакДоннелл ирландтық өзін-өзі басқару идеясын қолдағандығы мәлім болды, ал Лондонға оралған соң, ағасы доктор Марк Энтони МакДоннеллдің Қоғамдық палатада тәуелсіз ұлтшыл ретінде қатысуына шақыру алды. Бірақ оның назарын аудару үшін, бұрынғы үндістан вице-королі лорд Лансдаунның Ирландияның бас хатшысына, МакДоннеллді Ирландияның тұрақты хатшысы, ирландтық үкіметтің әкімшілік басшысы лауазымына тағайындау туралы ұсынысы болды. МакДоннелл Лансдаунмен және бас хатшы Джордж Уиндхэммен лауазымды қабылдау шарттары бойынша ұзақ келіссөздер жүргізді; ол саясатты жасауға аз үлес қосатын әкімшілік мемлекеттік қызметкер рөлімен қанағаттанбады. Соңында ол «әкімшіліктің саясаты мен іс-қимылдарына ықпал етуге жеткілікті мүмкіндіктер» берілетінін түсініп, хатшы лауазымын қабылдады. МакДоннеллдің ирландтық әкімшіліктің басшысы ретінде қайта оралуы бірнеше себепке байланысты таң қалдырды. МакДоннеллдің Үндістандағы орны мен билігі Ирландиядағы хатшы ретінде алатынынан әлдеқайда жоғары болды. Сонымен қатар, Лондондағы үкімет консерваторлардың қолында болды; МакДоннелл либерал және католик болды. МакДоннеллге осы лауазымды ұсыну шешімі консерваторлардың «өзін-өзі басқаруды мейірімділікпен жою» саясатынан туындаған болуы мүмкін. МакДоннелл өзінің рөлін әкімшілік қызметтен гөрі маңыздырақ деп қарағаны анық болды. Оны хатшылыққа тағайындаған кезде оған Үндістан кеңесіндегі орын да берілді, егер Ирландиядағы жұмысы оның күтулеріне сай келмесе, балама ұсыну үшін. Бірақ оның Ирландияға деген адалдығы 1903 жылы айқын болды, сол жылы оған Бомбей губернаторы ретінде Үндістанға оралу ұсынылды; король Эдуард VII МакДоннеллдің Үндістанға қарағанда Ирландияда көбірек қажет екеніне көндіру үшін араласты. МакДоннеллдің хатшы ретіндегі алғашқы жылдары сәтті болды. Консерватор бас хатшы Уиндхэм Ирландиядағы жерді иелену жүйесін реформалаудың конструктивті қадамдарын қолдады, ал 1902 жылғы Жер конференциясы 1903 жылғы Жер сатып алу (Ирландия) заңына әкелді, ол жалдамалыларға мемлекеттік несиелер жүйесі арқылы жер иелерінен өздерінің иеліктерін сатып алуға мүмкіндік берді. Дублин қамалының әкімшілігін реформалау жоспарлары да ұсынылды. Осы әкімшілік реформалардан кейін МакДоннелл саяси тұрғыдан қауіпті аумаққа кірді, төртінші граф Данревен басқаратын бірнеше либералды жер иелерімен бірлесіп, Вестминстер парламентінен Дублиндегі сайланған кеңеске кейбір үкіметтік билікті беру жоспарын жасады, бірақ 1800 жылғы Одақ заңына сәйкес. Жер иелері Ирландия реформалық қауымдастығы деп аталатын топ құрды және 1904 жылғы манифестінде жоспардың негізгі қағидаларын жариялады; лорд Данревен МакДоннеллдің жоспарды егжей-тегжейлі тұжырымдауын сұрады. Жаңа лейтенант лорд Дадлидің, сондай-ақ Уиндхэмнің қолдауына ие екенін түсінген МакДоннелл Дублин қамалының қағазында екінші децентрализация манифесті болып табылатын құжатты жасады және оны жариялаған Данревенге жіберді. Көп ұзамай МакДоннеллдің Ирландия реформалық қауымдастығына жоспарды жасауға көмектескені белгілі болды. Бұл Ольстер юнионистерінің наразылығын тудырды, олар кез келген жағдайда МакДоннеллдің өзін-өзі басқаруға деген ықыласына күдікпен қарады. Осы оқиғалар саяси дағдарысқа әкелді; Уиндхэм The Times газетіне жазған хатында жоспарды жоққа шығарды, бірақ 1905 жылдың наурызына қарай, қайталанған юнионистік шабуылдарға байланысты, оның бас хатшы лауазымы ұстауға болмайтын болды және ол кабинеттен кетуге мәжбүр болды. Оның орнына мықты юнионист Уолтер Лонг келді. МакДоннелл өкілеттігін асырып кеткені үшін кабинет ресми түрде айыптады, бірақ қызметінде қалды. Парламентте өзін қорғауға мүмкіндігі болмаса да, Үндістандағы қызметінен таныс аристократтар оған оң көзбен қарады және оның ұстанымын қорғады. Оған сонымен қатар, белгілі үкімет қайраткерлері арасында белгілі болған король Эдуард VII-нің қатты қолдауы да көмектесті, оған ол өте жақын болды. 1905 жылы Балфур үкіметінің құлдырауында Джеймс Брайс Лонгтың орнын жаңа либералдық әкімшіліктің Ирландия бойынша бас хатшысы лауазымына ауыстырды. Брайс МакДоннеллге қатты сүйенді, сондай-ақ оның орнын басушысы, 1907 жылы тағайындалған Августин Биррелл де болды, олар бірге жаңа децентрализация жоспарын, Ирландиялық кеңес заң жобасын жасады, ол Ирландияға қатысты заңнамамен айналысатын ирландтық депутаттар комитетін құруды көздеді. Бұл бастама сәтті болмады, ирландтық ұлтшыл депутаттардың көпшілігінің қолдауын ала алмады. МакДоннеллдің қызметінің соңғы жылдары аса қызықты болған жоқ. Оның мансабындағы ең жарқын оқиғалардың бірі – 1907 жылы Ирландияға король сапары алдында Дублин қамалындағы Қару кеңсесінен ұрланған Святого Патрика орденінің регалиясы, «ирландтық тәждер» деп белгілі болған оқиға. Оның Бирреллмен қарым-қатынасы ешқашан жайлы болған жоқ, және Ирландия үшін жұмыс істейтін схемаға қатысты прогреске көңілі толмағандықтан, 1908 жылдың шілдесінде 64 жасында лауазымынан кетті. Ол 1917–18 жылдардағы ирландтық конвенцияда Оңтүстік юнионистерінің делегаты болды. МакДоннелл 1903 жылы Корольдік Виктория орденінің рыцарь-командоры (KCVO) болып тағайындалды, ал 1908 жылы қызметтен кеткеннен кейін Мейо графтығындағы Суинфордтан (оның туған жеріне жақын қала) барон МакДоннелл атанды.
Зейнеткерлік
Макдоннелл Лондонға кетіп, көп жағдайда қоғамдық өмірден шеттенді. Оның Лордтар палатасындағы сөздері негізінен ирланд және үнді мәселелеріне қатысты. Ол 1912-1914 жылдары Мемлекеттік қызмет жөніндегі Корольдік комиссияның төрағасы, ал 1917-18 жылғы Ирландия конвенциясының мүшесі болды. Ол тек екі компанияның директорлық лауазымын қабылдады – Мидленд Ұлы Батыс теміржол компаниясы және Ұлттық банк, соңғысында вице-төраға болды. 1921 жылы Ирландия еркін мемлекеті құрылғанда, оған жаңа Сенатта орын ұсынылды, бірақ ол "зор өкінішпен" бас тартты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол ирланд жер реформасы мәселелеріне деген қызығушылығын сақтап қалды. 1911 жылы ол бұрын Университет колледжі Галвей деп аталған альма-матеріне оралды, студент кезіндегі көрнекті лауазымында болған Әдеби және пікірсайыс қоғамына сөз сөйледі. Ирландияның аграрлық талаптарына тиімді шешім ұсыну туралы сөйлегеннен кейін, ол патриоттық өлең жолдарымен аяқтады: «О, батыл жастар, мақтанышым, үмітім, уәдем / Жүрегім сіздерге арналған / ерлікпен, мейірімділікпен, әділдікпен / Ирландияны ұлтқа айналдыру үшін /».
Отбасы
Лорд Макдоннелл 1878 жылы Макдональд кланының Кеппоч тармағының басшысы Эвен Макдоннеллдің қызы Генриетта Макдоннеллге үйленді. Олардың бір баласы болды, ол – құрметті (The Hon.) Энн Маргарет Макдоннелл. Лорд Макдоннелл 1925 жылғы 9 маусымда 81 жасында Лондондағы үйінде қысқа аурудан кейін қайтыс болды. Ол еркек мұрагер қалдырмағандықтан, оның барондық атағы оның өлімімен бірге тоқтатылды. 1907 жылы Оудх талукдарлары Лакхнауда сэр Джордж Фрэмптонның жасаған Макдоннелл ескерткішін орнатты.