Уоррен Гастингс: Бенгалдың алғашқы генерал-губернаторы

Кіріспе

Бенгалияның генерал-губернаторы, 1773–1785

Уоррен Хейстингс (6 желтоқсан 1732 – 22 тамыз 1818) – британдық колониялық әкімші, Форт-Уильям (Бенгалия) президенттігінің алғашқы губернаторы, Бенгалияның Жоғарғы Кеңесінің төрағасы және осылайша 1772–1785 жылдары Бенгалияның бірінші генерал-губернаторы болды. Ол және Роберт Клайв Үндістанда Британ империясының негізін салушылар деп есептеледі. Ол белсенді ұйымдастырушы және реформатор еді. 1779–1784 жылдары ол Шығыс Индия компаниясының күштеріне қарсы туған жерлік мемлекеттер мен француздардан құралған коалицияға қарсы соғыс жүргізді. Нәтижесінде, жақсы ұйымдасқан британдықтар өздерін ұстап тұрды, ал Франция Үндістандағы ықпалын жоғалтты. 1787 жылы ол сыбайлас жемқорлыққа айыпталып, импичментке ұшырады, бірақ ұзақ сот процесінен кейін 1795 жылы ақталды. 1814 жылы ол Корольдік кеңесшісі атанды.

Ерте өмір және білім

Уоррен Хастингс 1732 жылы Оксфордширдегі Черчилль қаласында Реверэнд Пейнстон Хастингс пен оның әйелі Хестердің (құрметті аты Уоррен) отбасында дүниеге келді. Оның анасы о дүниеден кеткен соң көп ұзамай қайтыс болды. Оның отбасы 1281 жылдан 1715 жылға дейін Дейлсфорд имениесінің иелері және қамқорлары болған. Кейін Дейлсфорд имениесі сатылды, себебі Чарльз I-ге көрсетілген қолдаудың нәтижесінде отбасының байлығы айтарлықтай азайды. Жас Уорренды әкесінің әкесі тәрбиеледі және оны Глостерширдегі Дейлсфорд ауылындағы кедей балалармен бірге қайырымдылық мектебінде оқытты. Бір кезде оны Лондонға жіберген туысы құтқарып алды. Хастингс Вестминстер мектебінде оқыды, онда ол болашақ премьер-министрлер лорд Шелберн мен Портленд герцогы және ақын Уильям Каупермен бірге оқыды. Ол оқуда өте жақсы нәтижелер көрсетті, бірақ туысы қайтыс болғаннан кейін он алты жасында мектепті тастауға мәжбүр болды. 1750 жылы ол Британдық Шығыс Үндістан компаниясына жазушы (хатшы) болып кірді және 1750 жылдың тамызында Үндістанға сапар шекті, Калькуттаға жетті. Ол еңбекқорлығымен танылды және бос уақытын Үндістанды зерттеуге, урду және парсы тілдерін үйренуге арнады. Оның еңбегі 1752 жылы оны жоғары лауазымға көтерді, ол Бенгалиядағы ірі сауда бекеті Касимбазарға жіберілді, онда Уильям Уоттс үшін жұмыс істеді. Сол жерде ол Шығыс Үндістан саясатында тәжірибе жинақтады. Британдық саудагерлер әлі де жергілікті билеушілердің қалауына тәуелді болды, сондықтан Бенгалиядағы саяси жағдай тұрақсыз болды. Қартайған Наваб Аливарди Ханның орнын оның немересі Сирадж-уд-Даула алмастыруы мүмкін еді, бірақ басқа да бірнеше талапкерлер болды. Бұл Бенгалиядағы британдық сауда бекеттерін қауіпті етеді, өйткені Сирадж-уд-Даула еуропалықтарға қарсы көзқарастарымен танымал болды және билікке келгеннен кейін шабуыл жасауы мүмкін еді. 1756 жылдың сәуір айында Әливарди Хан қайтыс болғанда, британдық саудагерлер мен Касимбазардағы шағын гарнизон осал қалды. 3 маусымда, көптеген әскерлермен қоршалып алынғаннан кейін, британдықтар қырғынды болдырмау үшін капитуляциялауға көндірілді. Хастингс бенгал астанасы Муршидабадта басқалармен бірге тұтқындалды, ал Навабтың әскерлері Калькуттаға шабуыл жасап, оны басып алды. Гарнизон мен азаматтар Калькуттаның қараңғы шұңқырындағы қорқынышты жағдайда жабылды. Біраз уақыт Хастингс Муршидабадта қалды және тіпті Наваб оны делдал ретінде пайдаланды. Бірақ өмірі үшін қорқып, ол Калькуттадан көптеген босқындар бас сауғалаған Фулта аралына қашып кетті. Сол жерде ол капитан Джон Бьюкененнің жесірі Мэри Бьюкененмен танысып, ғашық болды және үйленді (Калькуттаның қара тесігінің құрбандарының бірі). Көп ұзамай оларды құтқару үшін Роберт Клайвтың басшылығындағы Мадрастан британдық экспедиция келді. 1757 жылдың қаңтар айында Калькуттаны қайта басып алғанда Хастингс Клайвтың әскерінде ерікті болып қызмет етті. Осы жеңілістен кейін Наваб жедел түрде бейбітшілік іздеді және соғыс аяқталды. Клайв Хастингстің өзімен кездескенде оған әсер етті және оның соғыстан бұрынғы қызметін қайта бастау үшін Касимбазарға оралуын ұйымдастырды. 1757 жылдың соңында соғыс қайта басталды, нәтижесінде Пласси шайқасы болды, онда Клайв Навабқа қарсы шешуші жеңіске жетті. Сирадж-уд-Даула тақтан құлатылып, оның орнына оның бас қолбасшысы Мир Джафар билікке келді, ол Шығыс Үндістан компаниясының саудагерлеріне қолайлы саясат жүргізді, бірақ кейін олармен келіспей, биліктен құлатылды.

Warren Hastings was born in Churchill, Oxfordshire in 1732 to Reverend Penyston Hastings and his wife Hester (née Warren), who died soon after he was born. The family had been lords of the manor and patrons of the living of Daylesford in direct line from 1281 until 1715. The Daylesford estate was then sold, there having been a considerable loss of family wealth due to support given to Charles I. Young Warren was brought up by his grandfather and educated in a charity school with the poorest children in the Gloucestershire village of Daylesford. At some point he was rescued by an uncle who sent him to London. Hastings attended Westminster School, where he coincided with the future Prime Ministers Lord Shelburne and the Duke of Portland and with the poet William Cowper. He quickly excelled as a top scholar but was forced to leave at sixteen, when his uncle died. He joined the British East India Company in 1750 as a writer (clerk) and sailed out to India, reaching Calcutta in August 1750. There he built up a reputation for diligence and spent his free time learning about India and mastering Urdu and Persian. His work won him promotion in 1752 when he was sent to Kasimbazar, a major trading post in Bengal, where he worked for William Watts. While there he gained further experience in the politics of East India. British traders still relied on the whims of local rulers, so that the political turmoil in Bengal was unsettling. The elderly moderate Nawab Alivardi Khan was likely to be succeeded by his grandson Siraj ud Daulah, but there were several other claimants. This made British trading posts throughout Bengal increasingly insecure, as Siraj ud Daulah was known to harbour anti European views and to be likely to launch an attack once he took power. When Alivardi Khan died in April 1756, the British traders and a small garrison at Kasimbazar were left vulnerable. On 3 June, after being surrounded by a much larger force, the British were persuaded to surrender to prevent a massacre. Hastings was imprisoned with others in the Bengali capital, Murshidabad, while the Nawab's forces marched on Calcutta and captured it. The garrison and civilians were then locked up under appalling conditions in the Black Hole of Calcutta. For a while, Hastings remained in Murshidabad and was even used by the Nawab as an intermediary; but, fearing for his life, he escaped to the island of Fulta, where a number of refugees from Calcutta had taken shelter. While there, he met, fell in love with, and married Mary Buchanan, the widow of Captain John Buchanan (one of the victims of the Black Hole of Calcutta). Shortly afterwards a British expedition from Madras under Robert Clive arrived to rescue them. Hastings served as a volunteer in Clive's forces as they retook Calcutta in January 1757. After this swift defeat, the Nawab urgently sought peace and the war came to an end. Clive was impressed with Hastings when he met him and arranged for his return to Kasimbazar to resume his pre war activities. Later in 1757, fighting resumed, leading to the Battle of Plassey, where Clive won a decisive victory over the Nawab. Siraj ud Daulah was overthrown and replaced by his commander in chief Mir Jafar, who initiated policies favorable to the East India Company traders, before falling out with them and being overthrown.

Көтерілу жағдайы

1758 жылы Хейстингс Бенгалияның астанасы Муршидабадта британдық резидент болып тағайындалды – оның мансабындағы маңызды қадам. Оның қаладағы міндеті елшілік болғанмен, Бенгалия Шығыс Үндістан компаниясының ықпалына көшкен сайын, оған Клив пен Калькутта билігінің атынан жаңа Навабқа бұйрықтар беру жиі тапсырылды. Хейстингс жекелей Мир Джафарға көңіл бөліп, компанияның оған қойған талаптардың көптегенін артық деп санады. Ол бұған дейін Үндістан халқы мен оның билеушілерімен түсіністік қарым-қатынас орнатуға бағытталған көзқарас қалыптастырған және екі тараптың арасында делдалдық жасауға тырысты. Мир Джафардың билігі тұсында Шығыс Үндістан компаниясы аймақты басқарудағы рөлін күшейтті және Бенгалия әскерінің күші жеткіліксіз болған жағдайда, сыртқы жаулап алушылардан Бенгалияны қорғауды өз қолына алды. Мир Джафар есейген сайын мемлекетті басқарудағы тиімділігі төмендеді. 1760 жылы Компания әскерлері оны биліктен қуғызып, орнына Мир Қасымды қойды. Хейстингс бұл шешімге Калькуттаға наразылық білдірді, олардың Мир Джафарды қолдауға моральдық міндеттілігі бар деп сенді, бірақ оның пікірі ескерілмеді. Хейстингс жаңа Навабпен жақсы қарым-қатынас орнатты және жоғары лауазымдағы адамдардан келген талаптарға қайта-қайта күмәнмен қарады. 1761 жылы ол Калькутта кеңесіне мүше болып тағайындалды.

Бенгалияны жаулау

Гастингс Бенгалиядағы сауда-саттыққа қатысты бұзушылықтарды тергегенде қатты ашуланды. Ол кейбір еуропалық және британдық одақтас үнді саудагерлері жағдайды пайдаланып, жеке байып кету үшін әрекет етіп жатқанын мәлімдеді. Британдық тудың рұқсатысыз қорғауымен саяхаттайтын адамдар кең ауқымды алаяқтықтар мен заңсыз саудаға қатысып, жергілікті кеден қызметкерлері оларға араласпау үшін қорқытып отырғанын білді. Гастингс мұның Британияның беделіне нұқсан келтіріп жатыр деп санады және Калькуттадағы билік органдарын оны тоқтатуға шақырды. Кеңес оның есебін қарастырды, бірақ ақырында Гастингстің ұсыныстарын қабылдамады. Оның бұл әрекеті басқа мүшелер тарапынан қатты сынға ұшырады, олардың көптегені саудадан пайда тапқан болатын. Нәтижесінде, бұзушылықтарды тоқтату үшін көбінесе ештеңе істелмеді, сондықтан Гастингс қызметінен кетіп, Британияға қайтуды ойлады. Оның отставкаға кетуі Бенгалиядағы жаңа шайқастардың басталуымен ғана кейінге шегерілді. Таққа отырғаннан кейін Қасым өз әрекеттерінде тәуелсіздігін арттырды және Бенгалия армиясын қайта құрды, еуропалық инструкторлар мен жалдамалы әскерлерді жалдады, олар оның әскерлерінің деңгейін едәуір жақсартты. Ол бірте-бірте сенімділікке ие болды және 1764 жылы Патнадағы бекіністе дау туғанда, британдық гарнизонды тұтқындап, Шығыс Үндістан компаниясы әскери жауап берсе, оларды өлімге кесетінін мәлімдеді. Калькутта әскер жіберген кезде Мир Қасым тұтқындарды өлімге кесті. Британдық күштер шабуылға шығып, 1764 жылдың қазан айында шешуші Бюхар шайқасымен аяқталған бірнеше шайқастарды жеңді. Осыдан кейін Мир Қасым 1777 жылы қайтыс болған Делиге жер аударылды. Аллахабад шарты (1765) Шығыс Үндістан компаниясына Моғол императорының атынан Бенгалияда салық жинау құқығын берді. Гастингс 1764 жылдың желтоқсан айында қызметінен кетіп, келесі айда Британияға аттанды. Ол өзі қолдаған, бірақ Калькутта Кеңесінің радикалды мүшелері қабылдамаған орташа стратегияның сәтсіздігіне қатты қайғырды. Лондонға келгеннен кейін Гастингс өзінің мүмкіндігінен асып шығып ақша жұмсай бастады. Ол сәнді мекенжайларда тұрып, Джошуа Рейнольдстың портретін салдырды, бірақ Үндістанда байлық жинамаған көптеген замандастарынан айырмашылығы, ол мұндай мүмкіндікке ие болған жоқ. Ақырында, үлкен қарыздар жинаған Хейстингс қаржысын қалпына келтіру үшін Үндістанға оралуы керек екенін түсінді және Шығыс Үндістан компаниясына жұмысқа орналасу үшін өтініш берді. Оның өтініші бастапқыда қабылданбады, өйткені ол көптеген саяси жауларды, соның ішінде ықпалды директор Лоренс Салливанды жасаған еді. Ақырында, Салливанның қарсыласы Роберт Клайвке жүгінген Хастингс Мадрас қаласының билеушісінің орынбасары болып тағайындалды. Ол 1769 жылдың наурыз айында Доверден кемеге мінді. Саяхат барысында Графтон герцогы ауырып қалды және оны неміс бароншасы Мариан фон Имхофф (1749-1837) және оның күйеуі күткен. Ол бароншаға ғашық болып, олардың арасында қарым-қатынас басталды, бұл оның күйеуінің келісімімен болды. Гастингстің бірінші әйелі Мэри 1759 жылы қайтыс болды және ол бароншамен оның күйеуінен ажырасқаннан кейін үйленуді жоспарлады. Бұл процесс ұзаққа созылды және 1777 жылға дейін Германиядан ажырасу туралы хабар келді, содан кейін Гастингс оған үйленуге мүмкіндік алды.

Hastings was personally angered when investigating trading abuses in Bengal. He alleged that some European and British allied Indian merchants were taking advantage of the situation to enrich themselves personally. Persons travelling under the unauthorised protection of the British flag engaged in widespread fraud and illegal trading, knowing that local customs officials would be cowed into not interfering with them. Hastings felt this was bringing shame on Britain's reputation and urged the authorities in Calcutta to put an end to it. The Council considered his report but ultimately rejected Hastings' proposals. He was fiercely criticised by other members, many of whom had themselves profited from the trade. Ultimately, little was done to stem the abuses, and Hastings began to consider quitting his post and returning to Britain. His resignation was only delayed by the outbreak of fresh fighting in Bengal. Once on the throne Qasim proved increasingly independent in his actions, and he rebuilt Bengal's army by hiring European instructors and mercenaries who greatly improved the standard of his forces. He gradually felt more confident, and in 1764, when a dispute broke out in the settlement of Patna, he captured its British garrison and threatened to execute them if the East India Company responded militarily. When Calcutta dispatched troops anyway, Mir Qasim executed the hostages. British forces then went on the attack and won a series of battles culminating in the decisive Battle of Buxar in October 1764. After this, Mir Qasim fled into exile in Delhi, where he died in 1777. The Treaty of Allahabad (1765) gave the East India Company the right to collect taxes in Bengal on behalf of the Mughal Emperor. Hastings resigned in December 1764 and sailed for Britain the following month. He left deeply saddened by the failure of the more moderate strategy that he had supported, but which had been rejected by the hawkish members of the Calcutta Council. Once he arrived in London, Hastings began spending far beyond his means. He stayed at fashionable addresses and had his picture painted by Joshua Reynolds even though, unlike many of his contemporaries, he had not amassed a fortune while in India. Eventually, having run up enormous debts, Hastings realised he needed to return to India to restore his finances, and applied to the East India Company for employment. His application was initially rejected as he had made many political enemies, including the powerful director Laurence Sulivan. Eventually, an appeal to Sulivan's rival Robert Clive secured Hastings the position of deputy ruler at the city of Madras. He sailed from Dover in March 1769. On the voyage on board, the Duke of Grafton became ill, and he was cared for by the German Baroness Marian von Imhoff (1749–1837) and her husband. He fell in love with the Baroness, and they began an affair, seemingly with her husband's consent. Hastings' first wife, Mary, had died in 1759, and he planned to marry the Baroness once she had obtained a divorce from her husband. The process took a long time and it was not until 1777 that news of the divorce came from Germany, and Hastings was finally able to marry her.

Франциямен соғыс

1777 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы (1775–1783) кезінде америкалықтар Саратога шайқасында британдық дала армиясын жеңіп алды. Бұл француздықтарды жаңа Америка Құрама Штаттарымен әскери одаққа қол қоюға және Ұлыбританияға соғыс жариялауға ынталандырды. Француздар Кариб теңізіндегі аралдарда және Үндістанда күш жинады.

Үндістандағы соғыс

Мадрас пен Бомбей президенттіктері ең ірі жергілікті мемлекеттермен қатысты дауларға тартылды. Мадрас – Мысырдың Хайдар Әлиі және Хайдарабад низамымен, ал Бомбей – маратхалармен. Франция адмирал Пьер Андре де Суфрен басқаруымен флот жіберді. Бұл одақ Гастингс үшін үлкен сынақ болды, оның жалғыз одақтасы Оуд еді. 1779 жылдан 1784 жылға дейінгі алты жыл бойындағы қарқынды және шатасқан шайқастарда Гастингс Бомбейге көмектесу үшін бір әскерді Үндістан арқылы аттандырды, екіншісін Мадрасқа жіберді. Оның ең үлкен жетістігі – жауынгерлік коалицияны тарату болды. 1782 жылы ол маратхалармен бейбіт келісімге келді. Француз флоты бірнеше рет кешіктірілді. Суфрен 1782 жылы келді, бірақ үнді коалициясы ыдыраған, Гастингс француз порттарын басып алған және Суфрен ештеңе жасай алмады. 1784 жылы соғыстар аяқталғанда, Үндістандағы британдық үстемдік өзгермеді, бірақ француздық позиция әлсіреп қалды. Осының нәтижесінде Шығыс Индия компаниясы тиімді жүйеге ие болды. Дегенмен, Гастингстің көптеген соғыс операцияларына үлкен қаржы қаражаты қажет болды, ал Лондоннан ешқандай көмек келмеді. Оның жергілікті қазыналарды пайдалану тәсілдері кейіннен оған қарсы қозғалған айыптаудағы басты мәселеге айналды.

Бутан мен Тибет

1773 жылы Хейстингс Бенгалияның солтүстігіндегі Кюч-Бихар княздығының раджасының көмекке шақыруына жауап берді. Бұрын оның аумағына Бутанның Друк Десиі Жидар шабуыл жасаған еді. Хейстингс Кюч-Бихардың британдық үстемдікті мойындауы шартымен көмектесуге келісті. Раджа келісім берді және британдық әскерлердің көмегімен 1773 жылы бутандықтарды Дуардан тау етегіне ығыстырды. Друк Деси өз елінде азаматтық соғысқа қатысты. Оның қарсыласы Жигме Сенге, жеті жасар Шабдрунгтың (Бутанның Далай-ламасына теңдестірілетін) регенті, халықтың наразылығын қолдады. Жидар өз жұмысы үшін (бір жылдың ішінде үлкен дзонгты қайта құруға тырысқандығы) және Бутанның тәуелсіздігіне қауіп төндіретін Маньчжу императорларына жасаған ұсыныстары үшін жақсы қабылданбады. Жидар тез арада тақтан құлатылып, Тибетке қашуға мәжбүр болды, онда ол түрмеге қамалды және оның орнына жаңа Друк Деси, Кунга Ринчен тағайындалды. Содан кейін Жидарды түрмеге қамаған Алтыншы Панчен-лама, Гастингске хат жолдап, бутандықтардың атынан жауыздықтарды тоқтатып, достық қарым-қатынас орнатуды өтінді. Хейстингс тибеттіктермен де, бутандықтармен де қарым-қатынас орнату мүмкіндігін көріп, Панчен-ламаға хат жазып, «Тибет пен Бенгалия арасындағы достық және сауда туралы жалпы шарт» жасауды ұсынды. 1782 жылдың ақпан айында Калькуттадағы Ост-Индия компаниясының штаб-пәтеріне Панчен-ламаның қайта туғаны туралы хабар жетті. Хейстингс Тибетке құттықтау хабарымен миссия жіберуді ұсынды, бұл Богельдің бұрынғы сапарында орнатылған достық қарым-қатынастарды нығайтуға бағытталған еді. Ост-Индия компаниясы директорлар кеңесінің келісімімен Сэмюэл Тернер 1783 жылдың 9 қаңтарында Тибет миссиясының басшысы болып тағайындалды, ал оның серігі, Ост-Индия компаниясының қызметкері Сэмюэл Дэвис «Жазушы және зерттеуші» болып тағайындалды. Тернер 1784 жылы Патнадағы генерал-губернатордың лагеріне оралды, онда ол Тибет астанасы Лхасаға бара алмағанын, бірақ Үндістаннан жіберілген саудагерлерге көмек көрсетілетінін мәлімдеді. Тернерге саяхаты барысында бір жұп як алу тапсырылды, ол да солай істеді. Олар Калькуттадағы Хейстингстің жануарлар бағына жеткізілді, және генерал-губернатор Англияға оралғанда, яктар да онымен бірге кетті, бірақ теңіз сапарының қиындығынан тек еркек як ғана аман қалды. Белгілі суретші Джордж Стаббс осы жануардың портретін «Татар ягы» деп бейнеледі, ал 1854 жылы ол Лондонның Кристалл сарайындағы Ұлы көрмеде, тіпті сақталған күйінде де көрсетілді. Хейстингстің Англияға оралуы Тибетпен дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға жасалған барлық әрекеттерге нүкте қойды.

In 1773, Hastings responded to an appeal for help from the Raja of the princely state of Cooch Behar to the north of Bengal, whose territory had been invaded by Zhidar, the Druk Desi of Bhutan the previous year. Hastings agreed to help on the condition that Cooch Behar recognise British sovereignty. The Raja agreed and with the help of British troops they pushed the Bhutanese out of the Duars and into the foothills in 1773. The Druk Desi returned to face civil war at home. His opponent Jigme Senge, the regent for the seven year old Shabdrung (the Bhutanese equivalent of the Dalai Lama), had supported popular discontent. Zhidar was unpopular for his corvee tax (he sought unreasonably to rebuild a major dzong in one year), as well as for his overtures to the Manchu Emperors which threatened Bhutanese independence. Zhidar was soon overthrown and forced to flee to Tibet, where he was imprisoned and a new Druk Desi, Kunga Rinchen, installed in his place. Meanwhile, the Sixth Panchen Lama, who had imprisoned Zhidar, interceded on behalf of the Bhutanese with a letter to Hastings, imploring him to cease hostilities in return for friendship. Hastings saw the opportunity to establish relations with both the Tibetans and the Bhutanese and wrote a letter to the Panchen Lama proposing "a general treaty of amity and commerce between Tibet and Bengal". In February 1782, news reached the headquarters of the EIC in Calcutta of the reincarnation of the Panchen Lama. Hastings proposed sending a mission to Tibet with a message of congratulation, designed to strengthen amicable relations established by Bogle on his earlier visit. With the assent of the EIC Court of Directors, Samuel Turner was appointed chief of the Tibet mission on 9 January 1783 with fellow EIC employee Samuel Davis as "Draftsman & Surveyor". Turner returned to the Governor General's camp at Patna in 1784 where he reported he had been unable to visit the Tibetan capital at Lhasa, but received a promise that merchants sent there from India would be encouraged. Turner was instructed to obtain a pair of yaks on his travels, which he duly did. They were transported to Hasting's menagerie in Calcutta and on the Governor General's return to England, the yaks went too, although only the male survived the difficult sea voyage. Noted artist George Stubbs subsequently painted the animal's portrait as The Yak of Tartary and in 1854 it went on to appear, albeit stuffed, at The Great Exhibition at Crystal Palace in London. Hasting's return to England ended any further efforts to engage in diplomacy with Tibet.

Импичмент

1785 жылы 10 жыл қызмет еткеннен кейін, ол Кливтің Үндістанда құрған жаңа патшалықты кеңейтуге және реттеуге көмектесті, Гастингс отставкаға кетті. Оның орнына Корнуоллис графы келді; Корнуоллис Британдық Үндістанның бас қолбасшысы және Форт-Уильям президентінің губернаторы болды, бұл Бенгал президенті деп те аталады. Англияға оралғаннан кейін, Гастингс Үндістанда жасалған қылмыстар үшін, атап айтқанда, жемқорлық, зорлық-зомбылық және мәжбүрлеу, сондай-ақ Махараджа Нандакумарды сот арқылы өлтіргені үшін Парламентте импичментке ұшырады. Бастапқыда іс сәтті аяқталуы күмәнді болғанмен, Эдмунд Берк, сэр Филип Фрэнсис, Чарльз Джеймс Фокс және Ричард Бринсли Шеридан сияқты депутаттар басқарды. Қылмыстық актіде жазылған айыптамаларды оқығанда, Эдмунд Беркке 20 тармақты оқып шығуға екі күн уақыт кетті. Тарихшы Мити Мукерджидің сөзіне сәйкес, сот империяның екі түбегейлі қарама-қарсы тұжырымдамасы арасындағы пікірталасты тудырды – бірі отарлаушының эксклюзивті ұлттық мүдделерін қанағаттандыру үшін билік пен жаулап алу идеяларына негізделген, ал екіншісі Бёрк ұсынған, отарланғандардың құқықтарын мойындауға негізделген егемендік туралы болды. Парламент айыптағаннан кейін Гастингс Лордтар палатасында өзінің теңдестерінің алдында сотталды; сот 1788 жылдың 13 ақпанында басталды және жеті жыл бойы 148 күнге созылған тыңдаулар өтті. Бұл тыңдаулар Гастингс үшін зор жеке шығынға айналды, ол өзін қорғауға кеткен шығындардан банкротқа ұшырағанын айтты. Ол бір рет айыпты мойындаса, жаза азайтылар еді деген пікір білдірген. Лордтар палатасы 1795 жылдың 24 сәуірінде оны барлық айыптардан ақтап берді. Компания кейіннен оған Англияға оралған күнінен бастап жылына 4000 фунт стерлинг төледі, бірақ оның заңгерлік қызметіне кеткен шығындарын өтемеді, ол 70 000 фунт стерлингке жетеді деп мәлімдеді. Ол бұл жәрдемақыны шамамен 29 жыл бойы алды. Сот процесінің барлық жылдарында Гастингс Парк-Лейндегі жалға алған қалалық үйінде, Сомерсет Хауста сәнді өмір сүрді. Кейіннен ол жалға алу құқығын аукционда 9450 фунтқа сатты. Оны баспа сөзінде қолдағандардың арасында памфлетші Ральф Брум да болды. Процестің әділетсіздігіне алаңдағандардың қатарында Франсис Берни де болды. Хестингсті білген Джейн Остин мен оның отбасының хаттары мен күнделіктері сот процесін жақыннан қадағалағанын көрсетеді.

In 1785, after 10 years of service, during which he helped extend and regularise the nascent Raj created by Clive of India, Hastings resigned. He was replaced by the Earl Cornwallis; Cornwallis served as Commander in Chief of British India and Governor of the Presidency of Fort William, also known as the Bengal Presidency. On return to England, Hastings was impeached in the House of Commons for alleged crimes in India, notably embezzlement, extortion and coercion, and an alleged judicial killing of Maharaja Nandakumar. At first thought unlikely to succeed, the prosecution was managed by MPs including Edmund Burke, encouraged by Sir Philip Francis, whom Hastings had wounded during a duel in India, Charles James Fox and Richard Brinsley Sheridan. When the charges of the indictment were read, the 20 counts took Edmund Burke two full days to read. According to historian Mithi Mukherjee, the trial instituted debate between two radically opposed visions of empire – one based on ideas of power and conquest in pursuit of the exclusive national interests of the colonizer, and one represented by Burke, of sovereignty based on a recognition of the rights of the colonized. Following the indictment by the House of Commons, Hastings was tried by his peers in the House of Lords; the trial started on 13 February 1788 and continued for 148 days of hearings over a period of seven years. These hearings continued at great personal cost to Hastings, who complained that he was being bankrupted by the cost of defending himself. He is rumoured once to have said that the punishment would have been less extreme had he pleaded guilty. The House of Lords acquitted him of all charges on 24 April 1795. The Company subsequently compensated him with £4,000 annually, retroactive to the date he returned to England, but did not reimburse his legal fees, which he claimed to have been £70,000. He collected the stipend for nearly 29 years. Throughout the years of the trial, Hastings lived in considerable style at his leased town house, Somerset House, Park Lane. He subsequently sold the lease at auction for £9,450. Among many who supported him in print was the pamphleteer Ralph Broome. Others disturbed by the perceived injustice of the proceedings included Frances Burney. Letters and journals of Jane Austen and her family, who knew Hastings, show they followed the trial closely.

Кейінгі өмірі

Эдинбургтегі Шығыс Үндістан клубының Хейстингс жақтастары және Үндістаннан келген басқа да мырзалар Эдинбургке келген кезде Хейстингс үшін "тамаша той" ұйымдастырды. "Үндістандағы біздің елді мекендеріміздің гүлденуіне" деген тост айтылды және "оларды сақтап қалған қасиеттері мен дарындары мәңгілікке ризашылықпен еске алынуын" тіледі. 1788 жылы Хейстингс 54 000 фунт стерлингке Глостерширдегі Дейлсфорд егістігін сатып алды, онда Хейстингс әулетінің ортағасырлық резиденциясы орналасқан. 1816 жылы ол нормандық шіркеуін қайта жаңартты, екі жылдан кейін ол сол жерде жерленді. Шығыс Үндістан компаниясынан алған айтарлықтай өтемақыға қарамастан, Хейстингс қайтыс болғанда техникалық тұрғыдан төлемсіз болып шықты. Барлық білімнің жинақталуы, әсіресе, біз жаулау құқығына негізделген үстемдікпен басқаратын халықтармен әлеуметтік байланыс арқылы алынған білім, мемлекет үшін пайдалы – ол алысқан адамының сүйіспеншілігін тартады және жұмсартады; ол отандықтардың жүрегіне міндеттеме мен мейірімділік сезімін сіңіреді. Олардың нақты мінез-құлқын байқауға мүмкіндік беретін әрбір жағдай бізге олардың табиғи құқықтарына деген жомарт сезіммен толқытады және оларды өзіміздің өлшемдерімен бағалауға үйретеді. Бірақ мұндай мысалдарды тек олардың жазбаларында ғана табуға болады: және бұл мысалдар Үндістандағы британдық үстемдік ұзақ жылдар бойы тоқтағанда және байлық пен билік көздері естен шыққанда да сақталады. Хейстингс генерал-губернатор болып қызмет еткен кезеңде, кейінірек Британдық Үндістанның басқаруына терең әсер еткен көптеген әкімшілік прецеденттер қалыптасты. Хейстингс индуизмнің ежелгі кітаптарына үлкен құрметпен қарады және британдықтардың басқаруға қатысты ұстанымын мүмкіндігінше ертерек прецеденттерге сүйену ретінде белгіледі. Бұл брахмандарға заңды қалыптастыруға мүмкіндік берді, өйткені сэр Уильям Джонсқа дейін британдықтардың ешқайсысы санскриттің мәнін толыққанды түсінбеді, тіпті содан кейін де сөзбе-сөз аударма көп пайда бермеді: оны діни түсіндірушілер түсіндіріп, мағынасын ашуы керек болды. Бұл тәсіл индуистік касталық жүйені және басқа діндердің негіздерін күшейтті, олар кем дегенде соңғы ғасырларда сәл икемді қолданылған. Осылайша, Үндістанның өзгеретін әлеуметтік құрылымына британдықтардың ықпалын негізінен ағылшындарға заңдары бойынша кеңес беретін жоғары касталы индуист ғалымдарының ықпалы арқылы индуистік касталық жүйенің артықшылықтарын нығайту ретінде қарастыруға болады. Артхашастрада ағылшын аудармашылары немесе түсіндірушілері Үндістанда касталық жүйе туралы оқығанда, нақты мәтін варна және джати туралы айтады: тері түсі және туыстық, яғни клан, және төрт әлеуметтік топ туралы айтады, каста емес: жоғары касталы брахмандардан төменгі касталы шудраларға дейін. 1781 жылы Хейстингс Калькуттада "Алия" медресесін құрды (1988 жылы Батыс Бенгалия үкіметі оны "Алия" университетіне айналдырды). 1784 жылы ол шығыстанушы сэр Уильям Джонстың Бенгалия Азия қоғамын, қазіргі Бенгалия Азия қоғамын құруын қолдады. Бұл субконтинент туралы ақпараттың қоймасына айналды және қазіргі күнге дейін әртүрлі институционалдық формада сақталған. Хейстингстің әкімші ретіндегі мұрасы біршама екіұшты: губернатор ретінде ол Үндістанның кейінгі жылдардағы жолын өзгертетін реформалар жасады, бірақ ол сонымен қатар "Британдық Үндістанның сәулетшісі және осындай мемлекетті құру оған қарсы болған Британдық Үндістанның жалғыз билеушісі" деген атаққа ие болды.

Hastings' supporters from the Edinburgh East India Club and a number of other gentlemen from India gave a reportedly "elegant entertainment" for Hastings when he visited Edinburgh. There was a toast to "prosperity to our settlements in India" and a wish that "the virtue and talents which preserved them be ever remembered with gratitude." In 1788, Hastings bought for £54,000 an estate at Daylesford, Gloucestershire, including the site of the Hastings family's medieval seat. In 1816, he rebuilt the Norman church, where he was buried two years later. In spite of substantial compensation from the East India Company, Hastings was technically insolvent on his death. text=Every accumulation of knowledge and especially such as is obtained by social communication with people over whom we exercise dominion founded on the right of conquest, is useful to the state it attracts and conciliates distant affections; it lessens the weight of the chain by which the natives are held in subjection; and it imprints on the hearts of our countrymen the sense of obligation and benevolence Every instance which brings their real character home to observation will impress us with a more generous sense of feeling for their natural rights, and teach us to estimate them by the measure of our own. But such instances can only be obtained in their writings: and these will survive when the British dominion in India shall have long ceased to exist, and when the sources which once yielded of wealth and power are lost to remembrance. During Hastings' term as governor general, much administrative precedent was set, which profoundly shaped later attitudes towards the government of British India. Hastings had great respect for the ancient scripture of Hinduism and set the British position on governance as one of looking back to the earliest precedents possible. This allowed Brahmin advisors to mould the law, as no Briton thoroughly understood Sanskrit until Sir William Jones, and even then, a literal translation was of little use: it needed to be elucidated by religious commentators well versed in the lore and its application. This approach accentuated the Hindu caste system and to an extent the frameworks of other religions, which had at least in recent centuries been somewhat more flexibly applied. So British influence on the fluid social structure of India can largely be seen as a solidification of the privileges of the Hindu caste system through the influence of exclusively high caste Hindu scholars advising the British on their laws. Where British translators or interpreters read in the Arthashastra a caste system in India, the actual wording speaks of varna and jati: skin colour and birth, i. e. clan, and it speaks of the four societal classes, not castes: from upper class Brahmin to lower class Shudra. In 1781, Hastings founded Madrasa 'Aliya at Calcutta (transformed in 2007 into Aliah University by the Government of West Bengal). In 1784, he supported the foundation of the Bengal Asiatic Society, now the Asiatic Society of Bengal, by the oriental scholar Sir William Jones. This became a storehouse for information on the subcontinent and has remained in various institutional guises to the present day. Hastings' legacy as an administrator has been somewhat dualistic: as governor, he instituted reforms that would change the path India followed in subsequent years, but he retained the distinction of being also the "architect of British India and the one ruler of British India to whom the creation of such an entity was anathema."

Мұра

Жаңа Зеландиядағы Гастингс қаласы және Австралиядағы Виктория штатының Мельбурн қаласының шеткі аймағындағы Гастингс оның құрметіне аталған. Сондай-ақ, оның есімімен аталған көше және Үндістандағы Калькуттадағы Гастингс ауданы бар. "Гастингс" – Ла Мартиниер Калькутта (Колкатта) мектебінің төрт үйінің бірі. Ол қызыл түспен белгіленеді. "Гастингс" – Ранчидегі Епископ Весткотт қыздар мектебінің төрт үйінің бірі, ол да қызыл түспен көрсетілген. "Гастингс" – Дарджилингтегі Сент-Пол мектебінің жоғары сынып оқушыларының үйі, барлық жоғары сынып үйлері англо-үнділік отарлық тұлғалардың есімдерімен аталады. RIMS Warren Hastings – 1893 жылдың 18 сәуірінде Бароу кеме құрылысы компаниясы салған, Ұлыбритания Корольдік теңіз флотының әскер тасымалдау кемесі. Кеме 1897 жылдың 14 қаңтары түнінде Реюньон аралының жағалауында тасқа шағылып, сүңгіп кетті.

Негізгі дереккөздер

Г. В. Форрест, ред., Үндістан генерал-губернаторларының мемлекеттік қағаздарынан таңдаулы шығармалар: Уоррен Хейстингс (2 томдық), Блэкуэлл, Оксфорд (1910)