Кіріспе

Британдық теңіз офицері (1764–1840)

Адмирал сэр Уильям Сидни Смит (21 маусым 1764 – 26 мамыр 1840) – британдық теңіз және барлау офицері. Америка және француз революциялары мен Наполеон соғыстарында қызмет етіп, адмирал шеніне дейін көтерілді. Смит өзінің тілділігімен және тәуелсіз шешімдер қабылдауға бейімділігімен белгілі болды, бұл оның көптеген жоғары лауазымдағы офицерлерімен және әріптестерімен қарым-қатынаста шиеленіс тудырды. Оның әскери қабілеті, жеке интеллекты және кәсіпкерлік таланты оны соғыс, дипломатия және тыңшылық саласындағы түрлі тапсырмаларға қатыстыруға әкелді. 1799 жылы Акраны сәтті қорғағаны үшін Ұлыбританияда қаһарман атанды, бұл Наполеонның Синайды басып алу жоспарларын тоқтатып, оның амбицияларына тосқауыл қойды. Наполеон Бонапарт өмірінің соңғы жылдары оның туралы: "Ол адам менің тағдырыма қол жеткізуіме кедері келтірді" деді.

Ерте өмір және мансап

Сидни Смит, ол өзін әрқашан осылай атаған, Питт отбасымен байланысы бар әскери және теңізші отбасында дүниеге келді. Ол Вестминстерде, гвардия капитаны Джон Смит пен оның әйелі Мэри Уилкинсонның екінші ұлы ретінде туған. Сидни Смит 1772 жылға дейін Тонбридж мектебінде білім алды. 1777 жылы Корольдік теңіз күштеріне қосылып, Америка Тәуелсіздік соғысында қатысты. 1777 жылдың маусымынан 1778 жылдың қаңтарына дейін ол командир Джалиль Брентонның басшылығымен қызмет етті. Содан кейін ол пошта кемесіне ауыстырылды және 1778 жылы американдық фрегат «Ралей»-ге қарсы шайқасқа қатысты. 1780 жылдың қаңтарында Сент-Винсент мүйісі маңындағы шайқаста көрсеткен батылдығы үшін Сидни Смит 25 қыркүйекте 74 зеңбірекке ие үшінші дәрежелі лейтенант болып тағайындалды. Смит Парижде екі жыл тұтқында болды, оны алмастыруға көптеген әрекеттер жасалса да, француз роялистерімен де, британдық агенттермен де үнемі байланыста болды. Атап айтқанда, 1796 жылдың сәуір айында «Вирджиния» фрегатымен ұсталған капитан Жак Берже, өзінің босатылуы туралы келіссөздер жүргізу үшін Англиядан Парижге жіберілді; бірақ Директория бас тартқан соң ол Лондонға қайтып келді. Француз билігі бірнеше рет Смитті өрт қоюға қатысқандығы үшін соттауға әрекеттенді, бірақ бұл қауіпті іске аспады. Ақырында 1798 жылы роялистер, оны тағы бір түрмеге апарып бара жатқандай көрініс жасап, Смит пен Райтқа қашып кетуге көмектесті. Роялистер екі ағылшынды Ле-Хаврға жеткізіп, олар ашық балық аулау қайығына отырып, 5 мамырда Англия арнасында патрульдеуші кемеге кездесті. 8 мамырда Лондонға келді. Бержерет содан кейін босатылды, британ үкіметі тұтқын алмасуды аяқталған деп санды.

Жерорта теңізіндегі қызмет

Нельсонның Нил шайқасындағы үлкен жеңісінен кейін Смит Жерорта теңізіне капитан ретінде жіберілді. 9 мамырда тағы бір қатты бомбалаудан соң француздар соңғы шабуыл жасады. Бұл да тойтарыс берілді, ал Наполеон өз әскерін Мысырдан қайтаруды жоспарлай бастады. Одан кейін Наполеон Мысырдағы әскерін тастап, Жерорта теңізін күзеткен британдық кемелерден жалтап Францияға қайтып келді. Смит генерал Клебердің басқаруындағы қалған француз күштерінің капитуляциялануы және отанға қайтаруы туралы келіссөздер жүргізуге тырысты және Эль-Ариш келісіміне қол қойды. Алайда, Нельсонның Мысырдағы француз күштерін Францияға қайтаруға рұқсат берудің орнына жою керек деген пікірінің ықпалымен, Лорд Кит, Сент-Винсенттің бас қолбасшы лауазымына тағайындалғаннан кейін, келісімді күшін жойды. Британдықтар оның орнына сэр Ральф Аберкромбидің басқаруындағы әскерді Абукир шығанағына түсіруге шешім қабылдады. Смит және Тигр десанттық күштерді даярлауға және тасымалдауға, сондай-ақ түріктермен байланыс орнатуға қатысты, бірақ оның беделінің төмендеуі салдарынан ол дипломатиялық өкілеттіктерін және Шығыс Жерорта теңізіндегі коммодор лауазымын жоғалтты. Шығару сәтті аяқталды және француздар жеңілді, бірақ Аберкромби жараланып, шайқастан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Осыдан кейін Смит Аберкромбидің ізбасары Джон Хели Хатчинсон басқарған армияны қолдады, ол Каирді қоршап алып, басып алды және ақырында Александриядағы соңғы француз бекінісін жаулап алды. Француз әскерлері ақырында Смит Эль-Ариш келісімінде алған шарттарға ұқсас талаптармен отанға қайтарылды.

Ұлыбритания суларында қызмет

1801 жылы Англияға оралғаннан кейін Смит қызметтері үшін бірнеше құрметтер мен 1000 фунттық зейнетақы алды, бірақ Копенгаген шайқасының жеңімпазы ретінде даңқталған Нельсон оны қайтадан көлеңкеге түсірді. Амиен бейбітшілігінің қысқа мерзімінде Смит Рочестер округінен Парламент депутаты болып сайланды.

Қайтадан Жерорта теңізі

1812 жылдың шілдесінде Смит жаңа флагмандық кемесі – 74 зеңбірекке ие "Тремендус" арқылы тағы да Жерорта теңізіне аттанды. Ол вице-адмирал сэр Эдвард Пеллоудың басқарушысының орынбасары болып тағайындалды. Оның міндеті Тулонды блокадалау болды және ол өзінің штаб-квартирасын 110 зеңбірекке ие, бірінші рангтағы үлкен "Гиберния" кемесіне көшірді. Француздар британдықтармен кездесу үшін порттан шыққан жоқ. 1814 жылдың басында одақтастар Парижге кірді және Наполеон тақтан бас тарды. Бейбітшілік орнағаннан және Наполеон жеңілгеннен кейін Смит Англияға қайта оралды.

Бейбітшілік пен Ватерлоо

1815 жылдың наурыз айында Наполеон Эльбадан қашып, өзінің тәжірибелі әскерлерін жинап, Парижге жорық жасады, онда ол Франция императоры лауазымына қайта орналастырылды. Англияға қайтып келе жатқан Смит маусым айында ғана Брюссельге жетті. Смит, оның әйелі және әкесінен туған қызы 15/16 маусым күні Ричмонд герцогинясының кешкі тойына қатысты, ал үш күннен кейін үлкен шайқастың оқ атысын естіп, Брюссельден шығып, Веллингтон герцогымен кездесуге бет бұрды. Смит оны сол күні кешкісін, Ватерлоо шайқасында жеңіске жеткеннен кейін тапты. Смит екі жақтағы көптеген жараланған сарбаздарды жинап, оларға көмек көрсетуге дайындық жасады. Одан кейін ол Аррас және Амиендегі француз гарнизондарының капитуляциясын қабылдауды, одақтас әскерлердің Парижге соғыссыз кіруін және король Людовик XVIII-нің қауіпсіз түрде астанасына оралуын қамтамасыз етуді сұрады. Осы және басқа да қызметтері үшін ол, ақыры, британдық рыцарлық орденімен марапатталды – KCB, сондықтан ол енді тек "швед рыцары" емес еді. Смит құлдыққа қарсы күресті бастады. Барбариялық қарақшылар ғасырлар бойы Солтүстік Африканың бірнеше портынан жұмыс істеді. Олар тұтқынға алынған теңізшілерді құлдарға айналдырып, тіпті Англия мен Ирландияны қоса алғанда, Еуропа жағалауларынан адамдарды ұрлап әкету үшін шабуылдар жасады. Смит құл сату амалын тоқтату үшін қаражат және әскери шаралар жөнінде лоббилеу үшін Вена конгресіне қатысты. Смит дипломатиялық шығыстары арқылы айтарлықтай қарыздар жинады, бірақ британ үкіметі оған өтемақы төлеуде өте жайлы болды. Ол сонымен қатар жоғары деңгейде өмір сүрді және құл саудасына қарсы қоғамдық пікірді жұмылдыруға көп ақша жұмсады. Британияда сол кезде қарыздарды төлегенге дейін түрмеге қамау болғандықтан, Смит отбасын Францияға көшіріп, Парижге қоныстанды. Ақырында үкімет оның шығындарын өтеді және зейнетақысын арттырып, оған сәнді өмір сүруге мүмкіндік берді. Теңізде қызмет етуге көптеген әрекет жасағанына қарамастан, ол ешқашан қайтадан басшылық лауазымды атқармады. Ол 1840 жылдың 26 мамырында инсульттан қайтыс болды. Ол әйелімен бірге Пэр-Лашез зиратында жерленген. 1801 жылдың 7 сәуірінде Сидни, Нью-Йорк (Делавэр округі) Сэр Сидни Смиттің құрметіне аталды. 1811 жылдың маусым айында ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 1838 жылы ол Коронациялық құрметтерде GCB орденімен марапатталды. Мандатты Палестинадағы Сидни Смит казармасы оның құрметіне аталды. Қазір бұл Солтүстік Израильдегі Бустан Ха-Галилдің орны, 1941 жылдың 14 шілдесінде Сирия мен Ливандағы француз күштері британдықтарға капитуляциялық келісімге қол қойған жер.