Кіріспе

Шектеусіз пайдаланылатын бағдарламалық қамтамасыз ету – бұл ашық түрде халыққа тиесілі емес, бірақ авторлар бағдарламалық қамтамасыз етуді еркін пайдалануға, өзгертуге, таратуға және өзгертілген нұсқаларын таратуға ниеттенгенін көрсететін, еркін бағдарламалық қамтамасыз етуге берілген құқықтарға ұқсас мүмкіндіктерді ұсынатын бағдарламалық қамтамасыз ету.

Мысалдар

Лицензиясыз бағдарламалық қамтамасыз ету мысалдарына бұрын Дэниел Дж. Бернштейн жазған qmail, djbdns, daemontools және ucspi tcp сияқты бағдарламалар кіретін. Бернштейн авторлық құқықты өзінде сақтап, 2007 жылға дейін осы туындыларды лицензиясыз таратты. 2007 жылдың 28 желтоқсанынан бастап ол өзінің бағдарламалық қамтамасыз етуін нақты бас тарту туралы мәлімдемемен қоғамдық доменге орналата бастады. Сонымен қатар, шағын скрипттер көбінесе лицензияны көрсетпей жарияланады. Мысалы, Userscripts.org веб-сайтында 52 мыңнан астам Greasemonkey пайдаланушы скрипті орналасқан, олардың көпшілігінде лицензия белгіленбеген. Сол сияқты, GitHub 2015 жылы хостингтегі жобалардың 85% лицензияланбағанын хабарлады.

Пайдаланушылардың құқықтары

Bernstein өзінің бағдарламалық жасақтама пайдаланушыларының құқықтары туралы веб-бетінде авторлық құқық заңдарының талаптарына сәйкес, бағдарламалық жасақтама пайдаланушыларына лицензиялық келісімдерге қарамастан, жеке пайдалану үшін бағдарламалық жасақтаманы өзгертуге әрқашан рұқсат етілетініне сенім білдіретінін түсіндіреді. Ол: "Егер сіз авторлық құқықты иеленушіден лицензия алу керек деп ойласаңыз, онда Microsoft сізді жаңылыстырған. Бағдарламаны таратпасаңыз, ешнәрседен уайымдаудың қажеті жоқ", – дейді. Ол сондай-ақ бағдарламалық жасақтама пайдаланушыларына қолда бар бағдарламалық жасақтаманың сақтық көшірмесін жасауға, компиляциялауға және іске қосуға рұқсат етіледі дейді. Бұдан әрі ол: "Жаңартуды қолдану авторлық құқықты бұзу емес болса, біреу сізге жаңарту бергені де авторлық құқықты бұзу емес", – деп мәлімдейді, сондай-ақ Galoob v. Nintendo ісін прецедент ретінде келтіреді. Осылайша, лицензияланбаған бағдарламалық жасақтаманың өзгертілген нұсқаларын бастапқы код түрінде, түпнұсқа бағдарлама сияқты, оның ішінде жаңартуды тарату арқылы заңды түрде таратуға болады.

Қабылдау және талқылау

Лицензиялық еркін бағдарламалық жасақтаманы қолдаушылар, мысалы Бернштейн, бағдарламалық жасақтама лицензиялары бағдарламалық жасақтаманы пайдалану еркіндігін шектейтіндіктен зиянды екенін айтады, ал авторлық құқық лицензияларсыз-ақ жеткілікті еркіндік береді. Бұл лицензиялар кейбір шектеулерге ие болғанымен, кейбір елдерде авторлық құқық заңдарымен тыйым салынған белгілі бір әрекеттерге рұқсат береді. Егер лицензия авторлық құқық жүйесі рұқсат ететін әрекетті шектеуге тырысса, Бернштейннің пікірінше, мұндай шектеулерді ескермеуге болады. Шындығында, Бернштейннің бастапқы кодты сөзбе-сөз қайта таратуға арналған "лицензиясыздығы" осыған ұқсас сипатқа ие. 2010 жылы еркін мәдениет жақтасы Нина Пэйли де лицензиялар туралы осындай пікір білдірді. 2013 жылы Луис Вилла GitHub-та лицензияланған шағын жобалардың көп еместігін байқағанда, "(лицензия) рұқсат беру мәдениетіне қарсы қозғалыс" деп атап, "ашық бастапқы кодты" лицензиялауды қолдануға қатысты ұқсас жағымсыз пікір айтты.