Австралиялық жазушы Гай Ньюэлл Бутби өмірі мен шығармалары
Guy Boothby
Австралиялық жазушы Гай Ньюэлл Бутби – 19 ғасыр соңының сенсациялық шығармаларымен танымал. "Доктор Никола" және "Фарос, египеттік" кітаптарымен әйгілі. Биографиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық жазушы
Australian writer
Гай Ньюэлл Бутби (13 қазан 1867 – 26 ақпан 1905) – өнімді австралиялық романшы және жазушы, 19 ғасырдың соңында түрлі журналдарда сенсациялық туындыларымен танымал болған. Ол негізінен Англияда өмір сүрген. Ол «Доктор Никола» сериясымен, оккультист қылмыскер, Фу Манчуға дейінгі викториандық тұлға, және «Фара, египеттік» – готикалық Египет, мумиялардың қарғысы және табиғаттан тыс кек алу туралы әңгімелерімен ең көп танылды. Рудьярд Киплинг оның досы және ұстазы болды, ал оның кітаптарын Джордж Оруэлл ізетпен еске алды.
Guy Newell Boothby (13 October 1867 – 26 February 1905) was a prolific Australian novelist and writer, noted for sensational fiction in variety magazines around the end of the nineteenth century. He lived mainly in England. He is best known for such works as the Dr Nikola series, about an occultist criminal mastermind who is a Victorian forerunner to Fu Manchu, and Pharos, the Egyptian, a tale of Gothic Egypt, mummies' curses and supernatural revenge. Rudyard Kipling was his friend and mentor, and his books were remembered with affection by George Orwell.
Өмірбаян
Бутби Аделаидада, жаңадан құрылған британдық Оңтүстік Австралия колониясындағы белгілі отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – Томас Уайльд Бутби, ол бір кезде Оңтүстік Австралия заң шығару жиналысының мүшесі болды, үш інісі жоғары дәрежелі колониялық әкімшілер болды, ал әкесі Бенджамин Бутби (1803–1868) – 1853 жылдан 1867 жылға дейін Оңтүстік Австралия Жоғарғы сотының даулы судьясы болды. Бутби шамамен жеті жасқа келгенде, оны өте құрметтеген ағылшын анасы әкесінен ажырасып, балаларымен Англияға оралды. Мұнда ол Салсберидегі Лорд Веймут грамматикалық мектебінде (қазіргі Уорминстер мектебі) және Лондонның Христос госпиталінде дәстүрлі ағылшын грамматикалық білім алды. Содан кейін Бутби 16 жасында Оңтүстік Австралияға жалғыз оралды, онда ол Аделаида мэрі Льюис Коэннің жеке хатшысы болып колониялық әкімшілікке кірді, бірақ бұл жұмыстан "қанағаттанбады". Бутбидің отбасының колониялық қызметтегі дәстүріне қарамастан, оның табиғи бейімділігі әкімшілік емес, шығармашылық салаға көбірек бейілді болды және ол провинциялық колониялық қызметкер ретіндегі шектеулі рөлінен қанағаттанбады. 1890 жылы, 23 жасында Бутби «Сильвия» комикалық операсының либреттосын жазды, ол 1890 жылдың желтоқсанында Аделаидада қойылды, ал 1891 жылы оның екінші туындысы «Жонквиль: Опера» пайда болды. Ол сондай-ақ Аделаиданың Гаррик клубының театр тобы үшін «Димплдің ғашықтары» атты оперетта жазып, өнер көрсетті. Әр жағдайда музыканы Сесил Джеймс Шарп жазды. Оның алғашқы әдеби тәжірибелері театрға бағытталған, бірақ Аделаидадағы мелодрамаларына жылы қабылдануы оның амбициясын қанағаттандырмады. 1890 жылдардың басында Австралияның көптеген колонияларында экономикалық дағдарыс болғандықтан, ол 1891 жылдың желтоқсанында Лондонға жол тартты. Алайда, қаржының жетіспеуі салдарынан Бутби танылуға жасаған алғашқы әрекеті сәтсіз аяқталды, ол Шри-Ланкадағы Коломбодан кемеден түсіп, Оңтүстік-Шығыс Азия арқылы үйіне қайтуға мәжбүр болды. Отбасылық аңызға сәйкес, осы сапардағы зор кедейлік оны кез келген жұмысты істеуге итермеледі: «Бұл мачта алдында жұмыс істеуді, мұхит кемелерінде отын тасуды, Сингапурдағы қытайлық опиум орнында жұмыс істеуді, Бирма рубин кеніштерінде қазуды, актерлік өнерді, жүлделі жекпе-жекке қатысуды, мал өсіруді білдірді». Депаскуале, Бутбидің жалғыз өмірбаянының авторы, оның саяхаты туралы бұл әңгіменің біршама әсемделуі мүмкін екенін ескертеді, бірақ Бутби осы кезеңде Оңтүстік-Шығыс Азияда, Меланезияда және Австралияда кеңінен саяхаттап, кейінгі жазбаларына әсер еткен отарлық анекдоттар мен тәжірибелерді жинады. Шамамен екі жылдан кейін Бутби Лондонға жетіп, 1894 жылы «Уоллабиде немесе Шығыс арқылы және Австралия арқылы» атты саяхаттар жинағын жариялай алды. Саяхатнама оқырмандар тарапынан жақсы қабылданып, сол жылы Бутбидің алғашқы романы «In Strange Company» жарық көрді. Англия, Австралия, Оңтүстік теңіздер мен Оңтүстік Америкада оқиғалар өрбіген «In Strange Company» романы Бутбидің кейінгі туындыларына тән стильді қалыптастырды – сюжетке жиі қажет емес, экзотикалық, халықаралық және әсіресе Австралиялық жерлерді пайдалану. 1895 жылдың қазанында Бутби тағы үш романды аяқтады, соның ішінде «Байлыққа талас», алғашқы доктор Никола романы, ол Бутбиді кеңінен танымал етті. Бутбидің 1895 жылы жазған тағы екі романының бірі – «Жоғалған күш-жігер» Бейсенбі аралында, ал «Эстердің үйлену тойы» бірнеше Торрес бұғазы аралдарында жазылған. Бутби фантастиканы үлкен қарқынмен жазуын жалғастырды, ғасыр соңында кең таралған жанрлар бойынша жылына алты романға дейін жазды, және ол барлығы 53-тен астам роман, сондай-ақ ондаған қысқа әңгімелер мен пьесалар жазғандығы айтылады.
Boothby was born in Adelaide to a prominent family in the recently established British colony of South Australia. His father was Thomas Wilde Boothby, who for a time was a member of the South Australian Legislative Assembly, three of his uncles were senior colonial administrators, and his grandfather was Benjamin Boothby (1803–1868), controversial judge of the Supreme Court of South Australia from 1853 to 1867. When Boothby was aged approximately seven his English born mother, whom he held in great regard, separated from his father and returned with her children to England. There he received a traditional English grammar school education at Salisbury, Lord Weymouth's Grammar (now Warminster School) and Christ's Hospital, London. Following this, Boothby returned alone to South Australia at 16, where, in his turn, he entered the colonial administration as private secretary to the mayor of Adelaide, Lewis Cohen, but was "not contented" with the work. Despite Boothby's family tradition of colonial service, his natural inclinations ran more to the creative than to the administrative and he was not satisfied with his limited role as a provincial colonial servant. In 1890, aged 23, Boothby wrote the libretto for Sylvia, a comic opera, published and produced at Adelaide in December 1890, and in 1891 his second show, The Jonquil: an Opera, appeared. He also wrote and performed in an operetta, Dimple's Lovers, for Adelaide's Garrick Club theatre group. The music in each case was written by Cecil James Sharp. His early literary ventures were directed at the theatre, but his ambition was not appeased by the lukewarm response his melodramas received in Adelaide. When severe economic collapse hit most of the Australian colonies in the early 1890s, he followed the well beaten path to London in December 1891. Boothby, however, was thwarted in his first bid for recognition as lack of funds forced him to disembark en route in Colombo, Sri Lanka and begin making his way homewards through South East Asia. According to family legend, the dire poverty he faced on this journey led him to accept any kind of work he could get: 'This meant working before the mast, stoking in ocean tramps, attending in a Chinese opium den in Singapore, digging in the Burmah Ruby fields, acting, prize fighting, cow punching ' This was followed by a brief sojourn on Thursday Island, a Melanesian island in the Torres Strait group recently annexed by the Queensland colony, where he worked as a diver in the lucrative pearl trade; and finally by an arduous journey overland across the Australian continent home to Adelaide. While Depasquale, author of the only Boothby biography, warns that this account of his travels may be somewhat glamorous, Boothby certainly travelled extensively in South East Asia, Melanesia and Australia at this period, collecting a stock of colonial anecdotes and experiences that were to influence much of his later writing. Approximately two years later, Boothby finally reached London and succeeded in having an account of his peregrinations, On the Wallaby, or Through the East and Across Australia, published in 1894. The travelogue met with reasonable success, which was matched later that year by Boothby's first novel, In Strange Company. A novel of adventure set variously in England, Australia, the South Seas and South America, In Strange Company established a pattern that was to characterise the succeeding Boothby oeuvre – the use of exotic, international and particularly Australasian locales that frequently function as an end in themselves superfluous to the requirements of plot. By October 1895, Boothby had completed three further novels, including A Bid for Fortune, the first Dr Nikola novel which catapulted Boothby to wide acclaim. Of the two other novels Boothby wrote in 1895 A Lost Endeavour was set on Thursday Island and The Marriage of Esther ranged across several Torres Strait Islands. Boothby continued to produce fiction at a ferocious rate, producing up to six novels a year across the range of genres prevalent at the fin de siècle, and is credited with producing over 53 novels in total, not to mention dozens of short stories and plays.
Өлім
Бутби 1905 жылдың 26 ақпанында Боурнмут қаласының жанындағы Боскомбеде 38 жасында тұмау салдарынан туындаған асқынулардан көз жұмды. Оның қабірі қалалық Уимборн жолындағы зиратта орналасқан.
Boothby died at his home, aged 38 years, in Boscombe, near Bournemouth, from complications arising from influenza on 26 February 1905. His grave is in the town's Wimborne Road Cemetery.
Жазу
Бутбидің ерте туындыларының кейбіреуі австралиялық өмірге байланысты оқиғаларды қамтиды, бірақ кейін ол жанрлық әдебиетке – қылмыстық әдебиет, империялық романтика, ғылыми фантастика және готикалық қорқыныш сияқты түрлерге көшті. Бутбидің шығармашылығында әртүрлі қызықты және көңіл көшіретін жаман кейіпкерлер бейнеленген, олардың жарқын тұлғалары қарапайым ағылшын кейіпкерлерін көлеңкеге қалдырады. Олар 19 ғасыр соңының готикалық әлемінен шыққан классикалық үстін асып түсетін жандардан бастап, Бутбинің ерекше әуесқойлығы болған деформацияланған ерекшеліктерге дейін, және Иан Флемингтің Джеймс Бонд кейіпкерінің қарсыластарын алдын ала сезген күрделі халықаралық қылмыскерлерге дейін жетеді. Халықаралық қылмыскерді және ежелгі египеттік қайтыс болғандардың кек алуын бейнелеген Бутбидің романдары, кино дәуірінің екі маңызды мотивін қалыптастыруға әсер етті, олар романдар ұмытқа кеткеннен кейін де ұзақ жылдар бойы сақталып келеді.
Some of Boothby's earlier works relate to stories of Australian life, but later he turned to genre fiction, including crime fiction, imperial romance, science fiction and Gothic horror. Boothby's oeuvre is pervaded by an array of intriguing and subversive villains whose larger than life characters eclipse the unremarkable English protagonists. They range from the classic supernatural fiends of fin de siècle gothic, to deformed freaks (a particular penchant of Boothby's), to sophisticated international master criminals that anticipate the adversaries of Ian Fleming's James Bond character. In their depiction of the international master criminal and the revenge of the undead ancient Egyptian, Boothby's novels were influential in establishing two key tropes of the cinematic age, which persist long after the novels themselves have faded into obscurity.
Доктор Никола сериясы
Бутби бір кезде әлемді билеуге және өлместікке ұмтылған антигерой – Доктор Никола туралы романдар сериясымен танымал болған. Николаның оқиғалары "A Bid for Fortune" атты алғашқы туындысымен басталды, ол "The Windsor Magazine" ( "The Strand Magazine" журналының қарсыласы) журналында жарияланды. Никола "кемшіліксіз кешкі киім киіп, жіңішке денелі, қара, ерекше көзге түсетін көздері мен қара шашы бар, және бақаның терісіне ұқсас ақ түсті терісі бар" деп сипатталады. Ол Шанхай қаласындағы Лафайет көшесіндегі үйінде тұрады. Стенли Л. Вуд Николаның оқиғаларын жиі суреттеген, ал оның салған портреттерінде Доктор Никола ақ галстук пен мехалы пальтомен, оның серігі – қара мысық Аполлионмен (қара періште атымен аталған) бейнеленген. Аполлион – ірі, қаһарлы, жарқыраған көзді, Николаның иығында отырған. Никола – космополиттік, мәдениетті, баршаның қорқынышы – өте зиялы, бірақ адал емес. Джон Клют былай деп жазады: "Серияның мәні дәрігердің өлгендерді қайта тірілтетін және тірілерге өлместік сыйлайтын тибет процесін күрделі іздеуіне арналған, сондай-ақ, ол өзінің мақсатына жеткен болуы мүмкін деген де қысымдамалар бар – ол өкініш сезіміне оралмай, парапсихологиялық қабілеттерімен қаруланып, қуатты тәжірибелік зиялылығымен нәрленген." Доктор Никола Бен Ландек пен Освальд Брэндтің "Доктор Николаның оқиғалары" атты пьесасында басты рөлде ойнады, ол 1902 жылы Лондонда қысқа ғана уақыт қойылды.
Boothby was once well known for his series of novels about Doctor Nikola, an occultist anti hero seeking immortality and world domination. The adventures of Nikola were launched with the first episode of A Bid for Fortune which was serialised in The Windsor Magazine (a rival to The Strand Magazine). Nikola is described as dressing in "faultless evening dress, slender, having dark peculiar eyes and dark hair, and white toad coloured skin." He lives in a bungalow on the Rue de Lafayette in Shanghai. Stanley L. Wood often illustrated the Nikola stories and his portraits depict Dr Nikola in white cravat and fur coat, with his perennial companion, the black cat Apollyon (named after a dark angel) – huge, baleful, gleaming eyed – perched on Nikola's shoulder. Nikola – cosmopolitan, cultivated, universally feared – is highly intelligent but unscrupulous. John Clute writes that "The heart of the series is devoted to the Doctor's convoluted search for a Tibetan process that will resuscitate the dead and ensure immortality in the living, and there are some hints that – unhampered by compunctions, armed with psi powers and blessed with a powerful experimental intellect – he may have reached his goal." Dr Nikola starred in a play The Adventures of Dr. Nikola by Ben Landeck and Oswald Brand, which ran briefly in London in 1902.
Басқа романдар
"Ақ жолшыбайлар әміршісі" романында ол Саймон Карн кейіпкерін жасады – Раффлз үлгісіндегі ұры, сонымен қатар эксцентрикті детектив Климо есімді екінші жағы бар. Карн алғаш рет 1897 жылы "Пирсон журналында" пайда болды, бұл Раффлзден екі жыл бұрын болды. "Мысырлық Фарос" (1899) – романтикалық және мистикалық элементтері бар триллер, онда өте қатыгез қарт кісі Фарос, ғасырлар бойы толық сиқыр күштерімен сақталған мумия Птахмес екені белгілі болады. Брайан Стейблфорд "Жыланның қарғысын" (1902) Бутбидің ең қызықты романы деп санайды. Дегенмен, Стейблфорд Бутбидің "роман сюжетін жазу кезінде ойлап тапқанын" айтады, сондықтан бұл роман "өте қорқынышты әсер қалдырған басты бөлігін толыққанды түсіндірмей аяқталады".
In A Prince of Swindlers he created the character of Simon Carne, a gentleman thief, in the Raffles mould, with an alter ego as the eccentric detective Klimo. Carne first appeared in Pearson's Magazine in 1897, predating Raffles by two years. Pharos the Egyptian (1899) is a thriller with romance and some supernaturalism in which a very sinister old man, Pharos, proves to be Ptahmes, a mummy who has survived through the centuries with full magical powers. The Curse of the Snake (1902) is referred to by Brian Stableford as the most interesting of Boothby's novels. However, Stableford states that Boothby "very obviously made up his novel plots as he went along and that therefore this novel "concludes with a woefully inadequate explanation of its marvelously creepy opening sequence."
Аңыздар
Бутби көптеген арбалы әңгімелер жазды, көбінесе "Джо ағаның мұрасы және басқа да әңгімелер" (1902) және "Аралдағы ханым" (1904) жинақтарынан. Олардың ең белгілілері – "Брин-Тордың қара ханымы", "Атаусыз алтын кені", "Аралдағы ханым" және "Кешірімсіз кек". Бұл әңгімелер Ричард Далби, Хью Лэмб, Ли Блэкмор және Джеймс Доиг құрастырған қорқыныш әңгімелерінің антологияларында қайта басылды.
Boothby wrote a number of ghost stories, mainly from his collections Uncle Joe's Legacy and Other Stories (1902) and The Lady on the Island (1904). Amongst the better known of these are "The Black Lady of Brin Tor", "A Strange Goldfield", "The Lady on the Island" and "Remorseless Vengeance." These have been reprinted in horror anthologies edited variously by Richard Dalby, Hugh Lamb, Leigh Blackmore and James Doig.