Кіріспе
Этикалық тұрғыдан бағалау кезінде әрекеттің нақты контекстін ескереді. Ситуациялық этика немесе жағдайлық этика, абсолютті моральдық стандарттарға ғана сәйкес бағалаудың орнына, әрекеттің нақты контекстін ғана ескереді. Әділ бағалау немесе іс-қимыл үшін негізді болу ниетімен, адам өздігінен басшылыққа алуға лайықты жеке идеалдарға жүгінеді, өзгермейтін әмбебап мінез-құлық кодексіне емес – құдайлық бұйрық теориясы бойынша Киелі кітап заңына немесе Канттың категориялық императивіне. Этикаға жағдайлық көзқарас жақтастары ретінде экзистенциалистік философтар Сартр, де Бовуар, Мерло-Понти, Ясперс және Хайдеггерді атауға болады. Махаббатты барлық принциптер мен ережелерден жоғары қоятын, христиандық жағдайлық этиканың формаларын ХХ ғасырдың бірінші жартысында либералды теологтар Рудольф Бультман, Джон А.Т. Робинсон және Джозеф Флетчер ұсынды. Бұл теологтар ең жоғары мақсат ретінде агапэ, яғни шартсыз махаббатты қарастырды. Ситуациялық этиканы қолдаған басқа теологтарға Йозеф Фукс, Рейнхольд Нибур, Карл Барт, Эмиль Бруннер және Пол Тиллих кіреді. Өзінің «Ситуациялық этика» кітабы арқылы ағылшын тілді әлемде осы көзқараспен танымал болған Флетчер: «Барлық заңдар, ережелер, принциптер, идеалдар және нормалар тек мүмкіндікке байланысты, тек қана махаббатқа қызмет еткен жағдайда ғана жарамды» деді, сондықтан басқа әрекеттер махаббатқа толы нәтижеге жеткізе алса, оларды бұзуға немесе елемеуге болады. Флетчер кейде ситуациялық этиканың негізін қалаушы деп есептелгенімен, ол өзі оқырмандарын оның жұмысына дейінгі осы тақырыптағы белсенді пікірталасқа сілтеме жасайды. Ситуациялық этикашы Дж.А.Т. Робинсон бұл көзқарасты этикалық релятивизмнің бір түрі деп санады. ХХ ғасырдың ортасында ситуациялық этика бойынша белсенді пікірталас болды, оны негізінен протестанттық теологтар қолға алды. «Ситуациялық этика» термині ағылшын тіліне неміс тілінен алынған – Situationethik. Бұл терминді неміс немесе ағылшын тілінде кім алғаш қолданғаны әлі анық емес.
Situational ethics or situation ethics takes into account only the particular context of an act when evaluating it ethically, rather than judging it only according to absolute moral standards. With the intent to have a fair basis for judgments or action, one looks to personal ideals of what is appropriate to guide them, rather than an unchanging universal code of conduct, such as Biblical law under divine command theory or the Kantian categorical imperative. Proponents of situational approaches to ethics include existentialist philosophers Sartre, de Beauvoir, Merleau Ponty, Jaspers, and Heidegger. Specifically Christian forms of situational ethics placing love above all particular principles or rules were proposed in the first half of the twentieth century by liberal theologians Rudolf Bultmann, John A. T. Robinson, and Joseph Fletcher. These theologians point specifically to agapē, or unconditional love, as the highest end. Other theologians who advocated situational ethics include Josef Fuchs, Reinhold Niebuhr, Karl Barth, Emil Brunner, and Paul Tillich. Fletcher, who became prominently associated with this approach in the English speaking world due to his book (Situation Ethics), stated that "all laws and rules and principles and ideals and norms, are only contingent, only valid if they happen to serve love" in the particular situation, and thus may be broken or ignored if another course of action would achieve a more loving outcome. Fletcher has sometimes been identified as the founder of situation ethics, but he himself refers his readers to the active debate over the theme that preceded his own work. J. A. T. Robinson, a situational ethicist, considered the approach to be a form of ethical relativism. There was an active debate in the mid twentieth century around situational ethics, which was being promoted by a number of primarily Protestant theologians. The English term "situation ethics" was taken from the German Situationsethik. It is unclear who first coined the term either in German or in its English variant.
Жозеф Флетчер
Флетчер сүйіспеншілікке негізделген этикалық жүйені қалыптастыруда, ол Иса Мәсіхтің Киелі кітаптың Жаңа Келісіміндегі Ізгі хабарларда үйреткен «жақыныңды сүй» деген ұғымды ең жақсы білдіреді деп ұсынды. Флетчер ситуациялық этика арқылы заңгерлік және антиномиялық этиканың арасында «орта жолды» табуға тырысты. Флетчер өзінің ситуациялық этика теориясын «Классикалық емдеу және ситуациялық этика» атты кітаптарында дамытты. Ситуациялық этика – бұл телеологиялық немесе салдарлы теория, өйткені ол бірінші кезекте іс-әрекеттің нәтижесіне немесе салдарына бағытталған; соңы. Флетчер сүйіспеншілік мақсатында жасалған әрекеттер кез келген құралды ақтайды деп ұсынды. Клинтон Гарднердің Нью-Йоркке баратын ұшақтағы кітабы. Менің жанымда шамамен жиырма сегіз жастағы, тартымды, жақсы киімделген әйел отырды. Ол менің кітабыма қызығушылық танытты, мен одан кітапты қарағысы келетінін сұрадым. «Жоқ, мен сөйлескім келеді» деді ол. Не туралы? «Өзім туралы». Бұл оқумен қоштасу дегенді білдірді деп ойладым. «Менде түсініксіз мәселе бар, сіз маған шешім қабылдауға көмектесе аласыз» деді ол. Соғыс болып жатты, оны үкімет тыңдау және шантаж арқылы тоқтатуға болады деп сенді. Бірақ бұл үшін оның жау шпионына ұсыныс жасап, оны шантажға салу үшін онымен жақындасуы және бірге болуы керек еді. Бұл оның моральдық қағидаларына қайшы келеді, бірақ егер ол соғысты тоқтатып, мыңдаған адамның өмірін сақтап қалса, осы қағидаларды бұзуға тұрарлық па еді? Бұл жағдайлар тым қиын деп сынға алынды. Джозеф Флетчер олардың, жалпы ережелер қалыпты жағдайларда қолданылуы керек екенімен, ал ерекше жағдайларда ерекшеліктер болуы мүмкін екеніне келісті.
Сын
Философ Мортимер Дж. Адлер өзінің өмірбаянында ситуациялық этиканы "алпысыншы жылдардың басында тараған, толыққанды қалыптаспаған мінез-құлық теориясы" деп сипаттады. Ол моральдық тұрғыдан бұрыс. Кейбіреулер бұл ағапе ұғымына ерекше мән бергендіктен, абсолютті моральдық бұйрықтарды назарға алмағандықтан, нағыз христиандық этика емес деп санайды.