Кіріспе
Бұл мақала ел бойынша темір жол көлігі тарихы сериясының бір бөлігі. Канададағы темір жол көлігінің тарихы 19 ғасырдың басында басталды. Канаданың темір жол жүйесі тарихында бірнеше кеңейтім "бумдарын" бастан өткерді, сондай-ақ 1870 жылдары кең табанды стандартты табанға ауыстыру жүзеге асты. Алғашқыда үзіліс-құлақты жүйе бірте-бірте американдық темір жол желісімен біріктірілді, себебі канадалық және американдық темір жол компаниялары желілер салып, бір-бірінің елдеріндегі кіші компанияларды сатып алды. Канада Конфедерациясының нәтижесі болған Аралық темір жол, Канаданың темір жолды ұлттандырудағы алғашқы маңызды тәжірибесі болды. Конфедерациядан кейін бірнеше құрлықтық темір жолдар салынды. Көптеген канадалық темір жолдар біртіндеп ірі конгломераттардың құрамына біріктірілді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында осы конгломераттардың күрт және шешуші қаржылық құлдырауы Канаданың инфрақұрылымы мен экономикасына үлкен қауіп төндірді, нәтижесінде олар Доминион үкіметімен ұлттандырылды. Бұл ұлттандыру және консолидация процесінің нәтижесінде Канаданың Ұлттық темір жолдары (CNR) құрылды, ол 1995 жылға дейін Канаданың федералды үкіметіне тиесілі болды. Ұлы депрессия темір жол трафигінің төмендеуіне әкелді, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі күрт өзгеру темір жолдарды тым жүктелген, ескірген және нашар күтілген инфрақұрылыммен қалдырды. 1950 жылдардың соңында темір жолдар дизельдік пойызға көшуді бастады. Соғыстан кейін жолаушылар пойыздарындағы жолаушылар саны азайды, бұл темір жолдардың оларды тоқтатуына әкелді. Елдегі жолаушылар қызметтерінің көп бөлігі жаңа мемлекеттік агенттікке, Via Rail-ге берілді.
This article is part of the history of rail transport by country series. The history of rail transport in Canada began in the early 19th century. The Canadian railway system saw several expansion "booms" throughout history, as well as a major change from broad to standard gauge which occurred in the 1870s. An initially disconnected system was gradually integrated with the American railway network, as Canadian and American railway companies built lines and bought smaller companies in each other's country. The Intercolonial Railway, a product of Canadian Confederation, was Canada's first major experiment in railway nationalization, and following Confederation, several transcontinental railways were built. Many Canadian railways were gradually brought together under large conglomerates, but by the end of the First World War, the sudden and decisive financial collapse of these conglomerates created a deep threat to Canadian infrastructure and economy, leading to their nationalization under the Dominion government. This nationalization and consolidation process produced the Canadian National Railways (CNR), which was owned by the Canadian federal government until 1995. The Great Depression led to a decline in rail traffic, and the sudden reversal of this during the Second World War left railways with overtaxed, aging, and poorly maintained infrastructure. Toward the end of the 1950s, railways began to transition toward diesel trains. Ridership on passenger trains declined postwar, leading to railways to pursue their abandonment. Nationally, most passenger services were transferred to a new crown agency, Via Rail.
Ертедегі трамвайлар
Канада мыңжылдықтар бойы алғашқы халықтардың қоныстануымен, сондай-ақ ғасырлар бойы еуропалықтардың қоныс аударуымен қалыптасты. Елдің әртүрлі аймақтары әртүрлі уақытта қоныстанды, ал олардың көлік жүйелері сол заманның сипаттамасына сәйкес салынды. Алғашқы халықтар мен саяхатшылардың ертедегі көлік жолдары Ұлы көлдер жүйесі, Сент-Лоуренс және Оттава өзендері сияқты ірі табиғи су жолдарымен өтті. Бұл тері саудасына ыңғайлы болды, себебі оның тарихының басында жеңіл, құнды тауарларды қайықпен тасымалдау қажеттілік тудырды. Жазбадағы Канада тарихындағы ең алғашқы теміржолға ұқсас жүйе – 1720 жылдары салынған деп есептелетін Кейп-Бретон аралындағы өнеркәсіптік трамвай болды. Трамвайдың болуы, қарапайым жолға қарағанда, жазбаша және археологиялық деректерде толыққанды расталмаған, бірақ 20 ғасырдың басында жергілікті ауызша хабарларда кездеседі. Бұл трамвай Солтүстік Америкадағы будан бұрынғы теміржолдың мысалы ретінде әртүрлі көздерде айтылған, бірақ оның бар екенін растайтын нақты дәлелдер жоқ. Қалған физикалық деректердің нәтижесінде, бұл трамвай арал француздың бақылауында болған кезде, аралдағы шахталардан Луисбург бекінісіне көмір тасымалдау үшін пайдаланылған деген сенімге келді. Сондай-ақ, бұл трамвай бекініс құрылысында қолданылған болуы мүмкін деген болжам бар. 1830 жылға дейін бірнеше трамвай жүйелері салынды. Біріншісі – Ниагара шарлауының жанында, қазіргі Канада-АҚШ шекарасының американдық жағындағы аралық және көлбеу трамвай жолы. Оны 1762 жылы француз-үнді соғысының соңында британдықтар салған. Ниагара түбегінің қиын географиясының салдарынан, кейін арналар салынғанға дейін Онтарио және Эри көлдері арасында кеме жүруге болатын су жолы болған жоқ, сондықтан екеуінің арасындағы тасымалдау үшін портаж қажет болды. Француздар ұзақ жылдар бойы Портаж жолын Сенекадан алуға тырысты, олар оны 17 ғасырдың ортасында Бобер соғыстары кезінде Бейтарап тайпадан тартып алған. Француздар 17 және 18 ғасырлар бойы қайта-қайта әскери экспедициялар мен бекіністермен, соның ішінде 1679 жылғы Конти, 1687 жылғы Денонвилл және 1726 жылғы Ниагара бекіністерімен осы маңызды нүктені бақылауға тырысты. CNR 1924 жылдан бастап өздігінен жүретін "май-электрлі" вагондармен тәжірибе жасады. Дизельдік локомотивтер келесі онжылдықтарда бірте-бірте кеңінен қолданыла бастады.
Соғыстан кейінгі кезең
1967 жылғы Ұлттық көлік туралы заң – көлік жүйесін жан-жақты реформалауға жасалған әрекет болды. Ол сол кезде негізінен Canadian National және Canadian Pacific компанияларымен қамтылған тармақ желілері мен жолаушылар тасымалына мемлекеттік субсидиялар берді. 1978 жылы Canadian National жолаушылар қызметі Via Rail деген жаңа федералдық агенттікке берілді. CN 1995 жылдың қараша айында жекешеленді.