Кіріспе

I дәрежелі тізімдегі Ұлыбританиядағы Хэдли қамалы – Англияның Эссекс графтығындағы қираған бекініс. Ол Хэдли қаласының оңтүстігінде орналасқан және Темза сағасын бақылайды. 1215 жылдан кейін Генрих III патшалығында Губер де Бург салған бұл қамал паркте айналдырылған және маңызды экономикалық және қорғаныс қызметін атқарды. Эдуард III қамалды едәуір кеңейтіп, жаңартты, оны француз шабуылына қарсы қорғанысқа лайықты әрі Лондонға жақын корольдің жеке резиденциясы ретінде пайдалануға арналған сәнді мүлікке айналдырды. Лондон сазынан тұрғызылған қамал жиі құлауға ұшырады; бұл, 16 ғасырда тас материалдарының сатылуымен қосылғанда, қазіргі қираған күйіне жеткізді. Қалдықтары қазір Англия мұрасымен сақталды және Ұлыбритания заңнамасы бойынша I дәрежелі тізімдегі ғимарат және тарихи ескерткіш ретінде қорғалады.

13 ғасыр

Хэдли қамалы алғаш рет король Джонның басты қолдаушысы болған Кент графы Хьюберт де Бург салған. Джон 1215 жылы Рейли құрметін Де Бургқа қызметі үшін сыйлаған, бірақ Рейли қамалының бұрынғы орталығын дамытудың орнына, Хэдли қаласының оңтүстігінде жаңа бекініс салған. 13 ғасырда қамалдың оңтүстігінде батпақты жерлер жатқан, тасқын су кейде төбенің табанына дейін жететін, ал аймақ бүгінгіге қарағанда көбірек орманды болған. 1235 жылға қарай қамал төңірегінде Хэдли паркі құрылды, онда орман, балық шарабы, ат қоралары және сарай үйі болды, бірақ қамал сонымен қатар Рейли, Тундерсли және Иствуд парктерін қамтитын кең иелікпен де байланысты болды. Бұл жерде салынған алғашқы қамал сегізбұрышты болған, қырдың үстімен созылып, шаршы және жартылай дөңгелек қабырғалық мұнаралармен қоршалған, шығыс кіреберісін сақтайтын барбиканмен қорғалған. Ол, мүмкін, сол кезеңде Де Бург қайта жаңғыртқан Монмутширдегі Уайт қамалына немесе 1220 жылдары салынған Линкольнширдегі Болингброк және Чеширдегі Бистон қамалына ұқсас болған. Қамал Кенттік рагстондан салынған және құрамында көп мөлшерде теңіз қабықшалары, әсіресе көршілес Канви аралының қабықшалары бар цементпен біріктірілген. 1249 жылға қарай құнды сумен жұмыс істейтін диірмен салынған, ол қамал үшін нан жасауға қажет болды; соңғы археологиялық зерттеулер оның қамалдың оңтүстік-шығысына қарай сағаға созылған кемежайда орналасқан екенін көрсетеді. Қамалдың оңтүстік жағында сарайлар салынған, олар сағаға қарап тұрды, мүмкін жүзімдіктер де болған. Де Бург ақырында Генрих III-нің құрметін жойды; ол тұтқындалды, содан кейін 1239 жылы Хэдли қамалынан айырылды. Эдуард II алғаш рет 1311 жылы онда болды, және ол келгенге дейін қаланы жаңарту жұмыстары жүргізілді, соның ішінде жаңа патшалық бөлмелер салынды және құлап кеткен қамал қабырғаларының бір бөлігі жөнделді. Эдуард бастапқыда қамалға көп қызығушылық танытпады, бірақ 1360 жылдары мүлікті көбірек пайдалануға шешім қабылдады, оның үлкен бөлігін 2200 фунт стерлингтен астам шығынмен қайта салуға бұйрық берді. 1361 және 1363 жылдар аралығында ішкі ғимараттар жаңартылды және оңтүстік қабырғалар бойымен жаңа патшалық тұрғын үйлер салынды, содан кейін қамалдың шығыс жағы толығымен қайта салынды, 1365 жылы аяқталған перде қабырғасының жаңа бөлігіне екі үлкен дөңгелек мұнара орнатылды. Қамалдың солтүстік жағында басты кіреберіс, порткуллис және көпір, барбиканмен қорғалған және 1370 жылы аяқталған "Жоғары мұнара" деп аталатын үлкен дөңгелек мұнара болды. Бұл жұмысты Вильгельм Уайкхем басқарған болуы мүмкін. Бастапқыда тарихшылар Эдуардтың қамалдың көп бөлігін қайта құру туралы шешімі Франциямен арадағы шиеленістердің күшеюіне жауап ретінде болды деп есептеген; оқиғаның осы нұсқасында Хэдли Темза сағасының бойындағы маңызды жағалау бекінісін құрып, оны француз шабуылдарынан қорғаған болар еді. Қазіргі тарихи пікірлер бұл себепті төмендетіп, Хэдли жөніндегі жұмыс кезінде Франциямен қарым-қатынас ерекше жақсы болғандығын атап өтеді. Ішкі жақтағы кіреберіс салыстырмалы түрде қарапайым болған кезде, құрылыс жұмыстары сағадан әсерлі көрініс жасады. Лондонға келген кез-келген ағылшын немесе француз оңтүстік жағалаудағы Куинборо қамалынан және солтүстіктегі Хэдлиден өтіп кететін еді, олардың үйлесімі патшалық биліктің күшін көрсететін.

15-19 ғасырлар

Эдуард III-нің немересі Ричард II Хэдлиді аз қолданды, ал қамалдың пайдалану құқығы 1400 жылы қайтыс болғанға дейін Обри де Вереге берілді. 15 ғасырда қамал бірнеше жоғары мәртебелі иелерінің қолынан өтті, бірақ патшалық билік үшін көбіне пайдаланбады. Йорк герцогтары, Эдмунд Лэнгли және оның ұлы Эдвард Норвич, қамалды алғашқы жылдары пайдаланды, содан кейін оны Глостер герцогы, Ланкастердің Хамфрисіне тапсырды. 1544 жылдан бастап мүлік бөліне бастады; бірінші кезекте саябақтар сатылды, содан кейін қамалдың өзі, оны Лорд Ричард Рич 1551 жылы Эдуард VI-дан 700 фунт стерлингке сатып алды. Ағылшын суретшісі Джон Констебл 1814 жылы Хэдлиге сапар шегіп, он майлы эскиздер мен бір сурет дайындау үшін қамалдың суретін жасады. «Хэдли қамалы» атты сурет 1829 жылы жарық көрді және сол жылы Корольдік академияда көрмеге қойылды. Эскиздердің бірі қазір Лондондағы Тейт галереясында, ал сурет АҚШ-тың Нью-Хейвен қаласындағы Йель британдық өнер орталығында сақталады. Өнер тарихшылары Тамис Грофт пен Мэри Маккейдің айтуынша, Констеблдің суреті «оның ең монументалды туындыларының бірі» болып табылады, ол 19 ғасырдың басындағы Хэдли қамалын табиғаттың күшіне бағынып, құлдырап жатқан, адам қолымен салынған құрылым ретінде бейнелейді. Уильям Бут 1891 жылы Хэдли қамалы мен оның төңірегіндегі жерді Құтқару армиясының пайдалануы үшін сатып алды, ол ағылшын кедейлерін британ колонияларына жібермес бұрын оқыту үшін ферма құрды.

Бүгін

1948 жылы Құтқару армиясы қаланы Жұмыс министрлігіне тапсырды, ал қазір ол «Ағылшыз мұрасы» қорына тиесілі, жоспарланған ескерткіш және І санаттағы ғимарат ретінде тіркелген. Жердің шөгуі және көшкіндер жалғасуда; солтүстік-шығыс мұнарасы 1950 жылдары көбінесе құлап түсті, ал 1969, 1970 және 2002 жылдары ірі көшкіндер болды. Шығыс жағындағы үш қабатты мұнаралардың бірі жоғары қабаттарында тар тіктөртбұрышты терезелерімен дерлік толық биіктігінде сақталған. Екінші мұнараның бастапқы түрінің үштен бірі ғана қалды. Қабырғаның бір бөлігі, сондай-ақ үлкен залдың, күн бөлмесінің және ас үйдің іргетасы сақталған. Қала маңында 19 ғасырдағы Құтқару армиясының фермасы бар, одан әрі Эссекс округі кеңесіне тиесілі және басқарылатын Хэдли ауылдық паркі орналасқан, бұл омыртқасыздарға ерекше назар аударатын ғылыми қызығушылықтың арнайы орны. 2008 жылы қамалға жақын орналасқан Хэдли фермасы 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының тау велосипедінен жарыс өткізу орны ретінде жарияланды.