Кіріспе
Псевдо-Аристотельдік трактат
the pseudo Aristotelian work
The Secretum Secretorum or Secreta Secretorum (Latin for "secret of secrets"), also known as the (كتاب سر الأسرار), is a treatise which purports to be a letter from Aristotle to his student Alexander the Great on an encyclopedic range of topics, including statecraft, ethics, physiognomy, astrology, alchemy, magic, and medicine. The earliest extant editions claim to be based on a 9th century Arabic translation of a Syriac translation of the lost Greek original. It is a pseudo Aristotelian work. Modern scholarship finds it likely to have been written in the 10th century in Arabic. Translated into Latin in the mid 12th century, it was influential among European intellectuals during the High Middle Ages.
Псевдо-Аристотельдік еңбек. Secretum Secretorum немесе Secreta Secretorum (латынша "құпиялардың құпиясы"), сондай-ақ (كتاب سر الأسرار) деп белгілі, Аристотельдің шәкірті Ұлы Александрға жазған хат ретінде ұсынылатын, мемлекеттік басқару, этика, физиогномика, астрология, алхимия, магия және медицинаны қамтитын энциклопедиялық сипаттағы еңбек. Қазіргі кезде сақталған ең ерте нұсқалары грек тіліндегі жоғалған түпнұсқаның сирий тіліне аудармасынан жасалған 9 ғасырлық араб тіліндегі аудармаға негізделгенін алға тартады. Бұл псевдо-Аристотельдік еңбек. Қазіргі ғылым оның 10 ғасырда араб тілінде жазылғанын күдіксіз дерлік санайды. 12 ғасырдың ортасында латын тіліне аударылып, Соңғы Орта ғасырлардағы еуропалық зиялылардың арасында маңызды ықпалға ие болды.
the pseudo Aristotelian work
The Secretum Secretorum or Secreta Secretorum (Latin for "secret of secrets"), also known as the (كتاب سر الأسرار), is a treatise which purports to be a letter from Aristotle to his student Alexander the Great on an encyclopedic range of topics, including statecraft, ethics, physiognomy, astrology, alchemy, magic, and medicine. The earliest extant editions claim to be based on a 9th century Arabic translation of a Syriac translation of the lost Greek original. It is a pseudo Aristotelian work. Modern scholarship finds it likely to have been written in the 10th century in Arabic. Translated into Latin in the mid 12th century, it was influential among European intellectuals during the High Middle Ages.
Шығу тегі
Бұл трактаттың шығу тегі әлі де белгісіз. Араб тіліндегі басылым, 9 ғасырдағы ғалым Әбу Яхья ибн әл-Батриқ (806 ж. қайтыс болды) грек тілінен аударғандығын мәлімдейді. Ол әл-Мамун үшін грек тіліндегі философиялық еңбектерді аударған маңызды аудармашылардың бірі болған. Аударма Сирия тіліндегі нұсқадан жасалған, ол өзі грек тіліндегі түпнұсқадан аударылған. Онда Аристотельдің шәкірті Ұлы Александрға жазған хаттары бар деген сөздер келтірілген. Мұндай мәтіндерге дейін ешқандай қолжаз табылмады, ал шығарманың араб тілінде жазылған болуы ықтимал. Осылайша, хаттар Ислам және Парсы аңыздарынан шыққан болуы мүмкін. Араб трактаты екі нұсқада сақталған: 10 кітаптан тұратын толық нұсқасы және 7 немесе 8 кітаптан тұратын қысқа нұсқасы. Соңғысы шамамен 50 данада сақталған. Қазіргі заманғы ғалымдар бұл мәтіннің "Тазалық ағайындарының энциклопедиясынан" кейін және 10 ғасырдың соңында Ибн Джульджұлдың еңбегінен бұрын жазылғанын жорамалдайды. Физиогномияға арналған бөлім б.з. 940 жылы таралымға түскен болуы мүмкін. Араб нұсқасы парсы тіліне (кем дегенде екі рет), Осман түрік тіліне (екі рет), еврей тіліне, испан тіліне және екі рет латын тіліне аударылды. (Еврей тіліндегі басылым орыс тіліне аударма жасау үшін де негіз болды.) Бұл еңбектің бір бөлігінің алғашқы латын аудармасы шамамен 1120 жылы Севиллелік Джон (конверсо) португал патшайымы үшін жасады; қазір ол 150-ге жуық данада сақталған. Екінші аударма, осы жолы толық шығарманы, шамамен 1232 жылы Антиохияда Триполи каноны Филипп Триполи епископы Гай үшін жасады; ол 350-ден астам данада сақталған. 13 ғасырға жатқан кейбір басылымдарда қосымша бөлімдер де бар.
Мазмұны
Secretum Secretorum – Аристотельдің Ахаменид Персиясын жаулап алу кезінде Александрға жазған трактаты болып есептеледі. Онда билеушіге қатысты этикалық мәселелерден бастап астрология, өсімдіктердің, асыл тастардың және сандардың медициналық және сиқырлық қасиеттері, сондай-ақ, дұрыс моральдық және интеллектуалдық білімі бар ғалымдар ғана қол жеткізе алатын біріктірілген ғылым туралы әңгімелер қамтылған. Коплендтің ағылшыл тіліндегі аудармасы жұмыстың кіріспесі, Патшалардың мінез-құлқы, Денсаулық, Жылдың төрт мезгілі, Табиғи жылу, Тағам, Әділеттілік, Физиономия және Мінез-құлық тақырыптарына бөлінген. 13 ғасырдағы кеңейтілген басылымында алхимияға қатысты сілтемелер мен Изумруд Тақташасының ерте нұсқасы бар.
Мұра
Бұл жоғары орта ғасырлардағы ең көп оқылатын мәтіндердің бірі, тіпті ең көп оқылған мәтін болуы мүмкін. 12 ғасырдағы Аристотельдің қайта жаңғыруы кезеңінде ортағасырлық оқырмандар Аристотельге жатқызылуын шындық деп қабылдап, осы еңбекті Аристотельдің нағыз туындыларының бірі деп есептеді. Бұл еңбек XIII ғасырғы ағылшын ғалымы Роджер Бэконмен тығыз байланысты, ол өзінің замандастарынан гөрі оны жиі сілтеме жасайтын және тіпті кіріспесі мен түсіндірмелері бар өңделген қолжазбасын жасаған, бұл ерекше құрметтің белгісі. Осының нәтижесінде 20 ғасырдың ортасындағы Стил сияқты ғалымдар Бэконның Secretum Secretorum-мен танысуы оны тәжірибелік ғылымға бастаған басты оқиға деп мәлімдеді; соңғы зерттеулер бұл тұжырымды азайтып бағаласа да, оның кейінгі еңбектерін зерттеуде маңызды рөл атқаратынын мойындайды. Латын тіліндегі Secretum Secretorum кейіннен чех, орыс, хорват, голланд, неміс, исланд, ағылшын, арагон, каталон, испан, португал, француз, итальян және уэльс тілдеріне аударылды. 1528 жылғы Роберт Коплендтің ағылшын тіліне аудармасы Триполидің Филиппісінің латынша басылымына негізделген. Secretum Secretorum-ға ғалымдардың қызығушылығы 1550 жыл шамасында азайды, бірақ эзотериканы зерттеушілер арасында осы күнге дейін қызығушылық сақталып келеді. Қазіргі ғалымдар оны ортағасырлық ой-сананың терезесі ретінде қарастырады: ол түрлі ғылыми контекстерде қолданылған және сол кездегі ғылыми пікірсайыстарда белгілі бір рөл атқарған.