Хермес Тризмегист мәтіндері: Көне философия және діни ойлар

Кіріспе

Гермес Трисмегистке жатқызылатын философиялық мәтіндер – ежегітектер. Герметика – грек құдайы Гермес пен мысыр құдайы Тоттың синкретикалық бірігісінен туған, эллиндік аңыз тұлға Гермес Трисмегистке байланысты мәтіндер. Бұл мәтіндер мазмұны мен мақсаты бойынша алуан түрлі болуы мүмкін, бірақ қазіргі заманғы конвенция бойынша әдетте екі негізгі санатқа бөлінеді: «техникалық» және «діни-философиялық» Герметика. «Техникалық» Герметика астрология, медицина және фармакология, алхимия және магия салаларын қамтитын көптеген трактаттарды қамтиды. Олардың ең көнелері грек тілінде жазылған және б.з.д. II-III ғасырларға дейін жетеді. Осы санатқа жататын көптеген мәтіндер кейін араб және латын тілдеріне аударылып, ғасырлар бойы қайта қаралып, кеңейтілді. Кейбіреулері бастапқыда араб тілінде жазылған, бірақ көп жағдайда олардың түпнұсқа еңбек немесе аударма екендігі нақты емес. Араб және латын Герметикалық мәтіндер орта ғасырларда кеңінен көшірілді (ең танымал мысалы – «Зумруд тақташасы»). «Діни-философиялық» Герметика – II-III ғасырларда жазылған діни-философиялық трактаттардың салыстырмалы түрде біртұтас жиынтығы. Олардың ең ертесі – Гермес Трисмегисттің Асклепийге арнаған анықтамалары, біздің заманымыздың I ғасырына дейін жетеді. Олар негізінен адам, космос және Құдай арасындағы қарым-қатынасты зерттейді (философиялық антропология, космология және теологияны біріктіреді). Көптеген трактаттар рухани жаңаруға және, әрине, көкке көтерілу арқылы құдайға жақындасуға шақыратын моральдық насихаттар болып табылады («Гермес жолы»). Бұл санаттағы трактаттардың барлығы грек тілінде жазылған болуы мүмкін, бірақ олардың кейбіреулері тек копт, армян немесе латын тілдерінде сақталған. Орта ғасырларда олардың көпшілігі тек Византия ғалымдарына қолжетімді болды (Асклепийдің ерте латын аудармасы ерекше жағдай), грек Герметикалық трактаттарының жинағы – Corpus Hermeticum Ренессанс ғалымдары Марсилио Фичино (1433–1499) және Лодовико Лацарелли (1447–1500) латын тіліне аударғанға дейін. Грек және эллиндік философияның (әсіресе Платонизм мен стоицизмнің) және, аз дәрежеде, еврей идеяларының күшті ықпалына қарамастан, ерте грек Герметикалық трактаттарының көпшілігінде египеттік элементтер бар, әсіресе олардың дәстүрлі египеттік даналық әдебиетімен байланысы. Бұл мәселе бұрын күмәндік тудырды, бірақ қазір Герметиканың Гелленистік және Римдік Египетте пайда болғаны қабылданды, тіпті кейінірек Герметикалық жазбалардың көпшілігі (кем дегенде біздің заманымыздың XII ғасырына дейін жазыла берді) болмаса да. Мүмкін, ерте грек Герметикасының көп бөлігін египеттік дін қызметкерлерінің грек тіліне бейімделген өкілдері жазған, олардың зиялық қызметі египеттік храмдар айналасында шоғырланған.

Philosophical texts attributed to Hermes Trismegistus
the ancient texts

The Hermetica are texts attributed to the legendary Hellenistic figure Hermes Trismegistus, a syncretic combination of the Greek god Hermes and the Egyptian god Thoth. These texts may vary widely in content and purpose, but by modern convention are usually subdivided into two main categories, the "technical" and "religio philosophical" Hermetica. The category of "technical" Hermetica encompasses a broad variety of treatises dealing with astrology, medicine and pharmacology, alchemy, and magic, the oldest of which were written in Greek and may go back as far as the second or third century BCE. Many of the texts belonging in this category were later translated into Arabic and Latin, often being extensively revised and expanded throughout the centuries. Some of them were also originally written in Arabic, though in many cases their status as an original work or translation remains unclear. These Arabic and Latin Hermetic texts were widely copied throughout the Middle Ages (the most famous example being the Emerald Tablet). The "religio philosophical" Hermetica are a relatively coherent set of religio philosophical treatises that were written mostly in the second and third centuries, though the very earliest one of them, the Definitions of Hermes Trismegistus to Asclepius, may go back to the first century CE. They are chiefly focused on the relationship between human beings, the cosmos, and God (thus combining philosophical anthropology, cosmology, and theology). Many of them are also moral exhortations calling for a way of life (the "way of Hermes") leading to spiritual rebirth, and eventually to divinization in the form of a heavenly ascent. The treatises in this category were probably all originally written in Greek, although some of them survive only in Coptic, Armenian, or Latin translations. During the Middle Ages, most of them were only accessible to Byzantine scholars (an important exception being the Asclepius, which mainly survives in an early Latin translation), until a compilation of Greek Hermetic treatises known as the Corpus Hermeticum was translated into Latin by the Renaissance scholars Marsilio Ficino (1433–1499) and Lodovico Lazzarelli (1447–1500). Though strongly influenced by Greek and Hellenistic philosophy (especially Platonism and Stoicism), and to a lesser extent also by Jewish ideas, many of the early Greek Hermetic treatises also contain distinctly Egyptian elements, most notably in their affinity with traditional Egyptian wisdom literature. This used to be the subject of much doubt, but it is now generally admitted that the Hermetica as such did in fact originate in Hellenistic and Roman Egypt, even if most of the later Hermetic writings (which continued to be composed at least until the twelfth century CE) did not. It may even be the case that the great bulk of the early Greek Hermetica were written by Hellenizing members of the Egyptian priestly class, whose intellectual activity was centred in the environment of Egyptian temples.

Гректің Hermetica алхимиясы

Б.з.б. бірінші ғасырдан бастап, Гермес Трисмегистке жатқызылған грек алхимиялық еңбектердің бірнешесі пайда болды. Бұл еңбектердің бәрі қазір жоғалып кетті, тек кейінгі алхимиялық еңбектерде сақталған бірнеше фрагменттер ғана қалды (олардың ішіндегі ең ірісі – «Изида Пайғамбар ұлы Горусқа» деген атпен белгілі). Бұл еңбектер біздің заманымыздың екінші және үшінші ғасырларына жатады. Египеттік алхимик Зосим Панполис (шамамен 300 ж.) оларды кеңінен пайдаланған, сонымен қатар діни-философиялық Герметикамен да таныс болған сияқты. Гермес есімі ортағасырлық араб дереккөздерінде (төменде қараңыз) алхимиямен тығыз байланысты болды, олардың ертедегі грек әдебиетінен қаншалықты шабыттанғаны әлі анық емес.

Грек сиқырлы Герметикасы

Киранидтер – емдік сиқыр туралы еңбек, ол минералдардың, өсімдіктердің және жануарлардың сиқырлы күштері мен емдік қасиеттерін сипаттайды және олардың бәрі үшін Герместі дереккөз ретінде жиі келтіреді. Ол араб және латын тілдеріне жеке аударылған. Грек сиқырлы папирустары – б.з.д. 2-ші ғасыр мен б.з. 5-ші ғасыры аралығындағы әртүрлі кезеңдерге жататын папирустардың қазіргі жинағы. Олар негізінен сиқырлы амалдар мен дұғаларды орындау жөніндегі нұсқауларды қамтиды, олардың кейбіреулері Герместі дереккөз ретінде көрсетеді.

Араб тілі

Гермес Трискегистке жатқызылатын көптеген араб еңбектері бүгінге дейін сақталып қалған, бірақ олардың көп бөлігі әлі жарияланбаған немесе қазіргі ғалымдар тарапынан зерттелмеген. Осы себепті, олар ертедегі грек деректерінен қаншалықты әсер алғандығы көбінесе белгісіз болып қалады. Келесіде белгілі туындылардың толық емес тізімі ұсынылған:

Араб алхимиялық Герметика

"Сырр әл-халиқа уа санат әл-табиға" ("Жаратылыс құпиясы және табиғат өнері"), сондай-ақ "Китаб әл-илал" ("Себептер кітабы") деп те аталады. Бұл табиғат философиясы туралы энциклопедиялық еңбек, бұл жалған түрде Тианалық Аполлонийге (шамамен 15–100, арабша: Балинус немесе Балинас) жатқызылған. Ол араб тілінде VIII ғасырдың соңында немесе IX ғасырдың басында жинақталған, бірақ көбінесе (көп) ескі грек және/немесе сириялық көздерге негізделген. Онда металдардың күкірт пен сынап теориясының ең ерте нұсқасы бар (металдар күкірт пен сынаптың әртүрлі пропорцияларынан тұрады делінеді), ол XVIII ғасырға дейін металдардың құрамын анықтаудың барлық теорияларының негізін құрады. "Сырр әл-халиқа" кітабының сюжеттік желісінде Балинус оқырмандарына мәтінді Тианадағы Гермес мүсінінің астындағы сақтау орнынан тапқанын, ал сақтау орнының ішінде алтын таққа отырған ескі денеде Зөміргүл тақташасы болғанын айтады. Оны XII ғасырда Гюго Санталла латын тіліне аударды. Зөміргүл тақташасы: "Сырр әл-халиқа уа санат әл-табиға" (VIII ғасырдың соңы немесе IX ғасырдың басы) кітабында алғаш рет кездесетін ықшам және құпия мәтін. Тағы бірнеше араб тіліндегі нұсқалары бар (соның ішінде Жәбір ибн Хайянға жатқызылған мәтінде келтірілген және псевдо-Аристотельдің "Сырр әл-асрар" немесе "Сырдың құпиясы" атты ұзын нұсқасында кездесетін), бірақ олардың барлығы кейінгі кезеңге жатуы мүмкін. Ол XII және XIII ғасырларда бірнеше рет латын тіліне аударылды және ортағасырлық және жаңа заман алхимиктері үшін өз өнерінің негізі ретінде кеңінен танылды. Исаак Ньютон (1642–1726) оны шабыт көзі ретінде пайдаланды. "Рисалат әл-Сырр" ("Сырдың хаты") – X ғасырдың Фатимидтер Египтінде жазылған араб алхимиялық трактаты. "Рисалат әл-Фалякийя әл-кубра" ("Сфералар туралы ұлы трактат") – X немесе XI ғасырда жазылған араб алхимиялық трактаты. Бұл трактат, мүмкін, Зөміргүл тақташасынан шабыттанған, автордың (Гермес) жеті аспан сферасына көтерілу арқылы құпия білімге қол жеткізуін сипаттайды. "Китаб дахират әл-Искандар" ("Александр қазынасы") – алхимия, талисман және нақты қасиеттер туралы еңбек, ол Герместі өзінің түпкілікті көзі деп көрсетеді. "Liber Hermetis de alchemia" ("Гермес алхимия туралы кітабы"), сондай-ақ "Liber dabessi" немесе "Liber rebis" деп те аталады, Зөміргүл тақташасына түсіндірмелер жинағы. Араб тілінен аударғанда, ол тек латын тілінде сақталған. Осы латын тіліндегі Зөміргүл тақташасының аудармасы кейінгі барлық нұсқалардың негізі болып табылады.

The Sirr al khalīqa wa ṣanʿat al ṭabīʿa ("The Secret of Creation and the Art of Nature"), also known as the Kitāb al ʿilal ("The Book of Causes") is an encyclopedic work on natural philosophy falsely attributed to Apollonius of Tyana (c. 15–100, Arabic: Balīnūs or Balīnās). It was compiled in Arabic in the late eighth or early ninth century, but was most likely based on (much) older Greek and/or Syriac sources. It contains the earliest known version of the sulfur mercury theory of metals (according to which metals are composed of various proportions of sulfur and mercury), which lay at the foundation of all theories of metallic composition until the eighteenth century. In the frame story of the Sirr al khalīqa, Balīnūs tells his readers that he discovered the text in a vault below a statue of Hermes in Tyana, and that, inside the vault, an old corpse on a golden throne held the Emerald Tablet. It was translated into Latin by Hugo of Santalla in the twelfth century. The Emerald Tablet: a compact and cryptic text first attested in the Sirr al khalīqa wa ṣanʿat al ṭabīʿa (late eighth or early ninth century). There are several other, slightly different Arabic versions (among them one quoted in a text attributed to Jabir ibn Hayyan, and one found in the longer version of the pseudo Aristotelian Sirr al asrār or "Secret of Secrets"), but these are all likely to date from a later period. It was translated several times into Latin in the twelfth and thirteenth centuries, and was widely regarded by medieval and early modern alchemists as the foundation of their art. Isaac Newton (1642–1726) still used it as a source of inspiration. The Risālat al Sirr ("The Epistle of the Secret") is an Arabic alchemical treatise probably composed in tenth century Fatimid Egypt. The Risālat al Falakiyya al kubrā ("The Great Treatise of the Spheres") is an Arabic alchemical treatise composed in the tenth or eleventh century. Perhaps inspired by the Emerald Tablet, it describes the author's (Hermes') attainment of secret knowledge through his ascension of the seven heavenly spheres. The Kitāb dhakhīrat al Iskandar ("The Treasure of Alexander"): a work dealing with alchemy, talismans, and specific properties, which cites Hermes as its ultimate source. The Liber Hermetis de alchemia ("The Book of Hermes on Alchemy"), also known as the Liber dabessi or the Liber rebis, is a collection of commentaries on the Emerald Tablet. Translated from the Arabic, it is only extant in Latin. It is this Latin translation of the Emerald Tablet on which all later versions are based.

Арабтың сиқырлы герметикасы

Кітап әл-Истамахи, Кітап әл-Истамати, Кітап әл-Уставвати, Кітап әл-Мадити және Кітап әл-Хадитус, сондай-ақ Псевдо-Аристотельдік Герметика деп аталады, бұл бір-бірімен тығыз байланысты және ішінара жапсарлас мәтіндер. Аристотель өзінің шәкірті Ұлы Ескендірге Гермес құпияларын үйрету үшін жазған деп есептеледі, олар планеталық рухтардың есімдері мен күштері, талисман жасау және жеке "күнделікті табиғат" туралы түсініктерді қамтиды. Бәлкім, тоғызыншы ғасырда жазылған, олардың үзінділері Тианалық псевдо-Аполлонийдің "Жаратылыстың құпиясы және табиғат өнері" (Sirr al khalīqa wa ṣanʿat al ṭabīʿa, шамамен 750–850, жоғарыда қараңыз), Икван әл-Сафаның хаттарында ("Тазалық бауырларының хаттары", шамамен 900–1000), Маслама әл-Құрубидің "Даналықтың мақсаты" (Ghāyat al Ḥakīm, 960, латынша атауы Пикатрикс) және парсы философы Сухравардидің (1154–1191) еңбектерінде кездеседі. Олардың бірі он екінші немесе он үшінші ғасырда латын тіліне "Liber Antimaquis" деген атпен аударылды. Киранидтер – минералдардың, өсімдіктердің және жануарлардың сиқырлы күштері мен емдік қасиеттері туралы айтатын, емдік сиқырға арналған грек еңбегі, ол Герместі осы мәселелердегі бастаушы ретінде жиі сілтейді. Бұл еңбек тоғызыншы ғасырда араб тіліне аударылған, бірақ бұл аудармада Гермеске жасалған барлық сілтемелер жоғалған сияқты. "Шарх Китаб Хирмис әл-Хаким фи Маʿрифат Сифат әл-Хайят ва л-ʿАқариб" ("Жыландар мен шұбарлардың қасиеттері туралы дана Гермес кітабының түсіндірмесі") – жыландар мен басқа да улы жануарлардың уы туралы трактат. "Dāʾirat al aḥruf al abjadiyya" ("Әліпби әріптерінің шеңбері") – Гермеске жатқызылған әріптер сиқыры туралы практикалық трактат.

Діни-философиялық герметика

"Техникалық" Герметикадан өзгеше, оның жазылуы ерте эллинистік кезеңде басталып, орта ғасырларға дейін созылса, діни-философиялық Герметиканың көп бөлігі салыстырмалы түрде қысқа мерзімде, яғни шамамен 100-ден 300 жылдарға дейін (демек, біздің заманымыздың I-III ғасырлары арасында) жазылған. Олар көбінесе Гермес Трисмегист пен оның шәкірттері Тат, Асклепий және Аммон арасындағы әңгімелер түрінде келеді және негізінен философиялық антропология, космология және теология мәселелерін қамтиды. Келесі тізімде осы санатқа жататын барлық белгілі еңбектер көрсетілген:

Корпус Герметикум

Әрине, діни-философиялық Герметиканың ең танымал ескертуі – «Корпус Герметикум», он жеті грек трактатының таңдамасы. Оны алғаш рет Византия редакторлары жинақтады, ал 15 ғасырда Марсилио Фичино (1433–1499) және Лодовико Лацарелли (1447–1500) латын тіліне аударды. Фичино бірінші он төрт трактатты (I–XIV) аударды, ал Лацарелли қалған үшеуін (XVI–XVIII) аударды. Бұл жинақтың атауы шамалы шатастырады, себебі ол қазірге дейін сақталған Герметика мәтіндерінің өте шағын бөлігін қамтиды, ал «корпус» сөзі әдетте белгілі бір авторға немесе тақырыпқа қатысты барлық қолжазбалар жиынтығын білдіреді. Оның жеке трактаттары 2 және 3 ғасырлардағы көптеген ерте авторлардың еңбектерінде келтірілген, бірақ жинақ алғаш рет византиялық философ Михаил Пселус (шамамен 1017–1078) жазбаларында кездеседі. Бұл жинақтағы трактаттардың ең белгілісі – оның ашылу трактаты, «Поимандр» деп аталады. Дегенмен, кем дегенде 19 ғасырға дейін бұл атау (Пимандер немесе Пимaндер сияқты әртүрлі түрінде) жинақтың өзін белгілеу үшін де жиі қолданылды. 1462 жылы Фичино өзінің меценаты Козимо де Медичи үшін Платонның жинақталған еңбектерінің латын тіліне аудармасымен айналысып жатқанда, «Корпус Герметикум» қолжазбасы қолжетімді болды. Ол бірден Платонның еңбектерін аударуды тоқтатты және Гермес еңбектерін аударуға кірісті, олар Платонның еңбектерінен гөрі әлдеқайда көне және авторитетті деп есептелді. Бұл аударма Ренессанс ойлау және мәдениетінің дамуына маңызды түрткі болды, сонымен қатар Еуропаның жаңа дәуірінде алхимия мен магияның гүлденуіне үлкен әсер етті, Фичиноның шәкірті Пико делла Мирандола (1463–1494), Джордано Бруно (1548–1600), Франческо Патрици (1529–1597), Роберт Фладд (1574–1637) және тағы да көптеген философтарға ықпал етті.

Асклепий

Асклепий (грек тіліндегі Logos teleios-тан «Толық сөз» деп те аталады) көбінесе латын тіліндегі аудармада сақталған, алайда грек және копт тілдеріндегі фрагменттері де бар. Орта ғасырлар бойы латын оқырмандарына қолжетімді болған діни-философиялық санатка жататын жалғыз герметикалық трактат осы.

Гермес Трисмегисттің Асклепийге берген анықтамалары

Гермес Трисмегисттің Асклепийге арналған анықтамалары – бұл негізінен VI ғасырдағы армян тіліндегі аудармада сақталған, бірақ бәлкім біздің заманымыздың I ғасырына дейін жететін афоризмдер жинағы. Осы ерте мерзімге қатысты негізгі дәлел – оның кейбір афоризмдері бірнеше тәуелсіз грек герметикалық шығармаларында келтірілгендігі. Жан Пьер Маеге сәйкес, осы афоризмдерде кейінірек грек діни-философиялық Герметикада кездесетін ілімдердің ядросы қамтылған.

Гермес Наг-Хаммади табылған заттардың арасында

1945 жылы Жоғарғы Египеттегі Наг-Хаммади қаласында табылған копт трактаттарының арасында Гермес Трисмегистке жатқызылған үш трактат та бар. Наг-Хаммадиден табылған барлық құжаттар сияқты, бұл да грек тілінен аударылған. Олар Асклепийден (VI,8; көбінесе латын тілінде сақталған, жоғарыда қараңыз), Алғыс айту дұғасы (VI,7) және оған қоса жазушының түсіндірмесі (VI,7a), сондай-ақ Сегізінші және Тоғызыншы (VI,6) деп аталатын маңызды жаңа мәтіннің фрагменттерінен тұрады. Олардың бәрі үш бөлімді антропология емес, екі бөлімді антропологияға негізделген.

Оксфорд және Вена фрагменттері

Оксфорд герметикасы бұрын белгілі болмаған герметикалық еңбектерден құралған бірнеше қысқа фрагменттерден тұрады. Фрагменттер Оксфордтағы Бодлейан кітапханасында сақталған 13-14 ғасырлардағы "Кларкиан кодексі" II қолжазбасының 79-82-беттерінде сақталған. Көп бұрынғы материалдардан жинақталған мәтіндер жан, сезімдер, заң, психология және эмбриология туралы мәселелерді қамтиды. Вена герметикасы он герметикалық трактаттар жинағынан қалған төрт қысқа фрагменттен тұрады, олардың бірі "Энергиялар туралы" деп аталды. Фрагменттер екі папирустың артқы жағында сақталған – P. Graec. Vindob. 29456 recto және 29828 recto, қазір Венада сақтаулы. Папирустың алдыңғы жағында Янус және Ямбрис атты еврей романының фрагменттері бар.

"Жүректі қатаң ескерткіш" кітабы

Араб тілінде жазылған және шамамен 12 ғасырға жататын «Жанды кінжылту кітабы» (Kitāb fi zajr al nafs) – діни-философиялық жазбалар санатына жататын кейінгі герметикалық трактаттардың санатындағы аз ғана туындылардың бірі.

Герметиканың ғылыми тарихы

Қайта өрлеу дәуірінде Гермес Трисмегистке жатқызылған барлық мәтіндер әлі де ежелгі Мысырдан шыққан деп есептелді және Мұса заманынан бұрын, тіпті Киелі кітаптағы топан судан бұрын жазылған болуы мүмкін еді. XVII ғасырдың басында классикалық ғалым Исаак Казобон (1559–1614) кейбір грек мәтіндерінің сөздік қоры тым жаңа екенін және олардың ерте христиан дәуірінде пайда болғанын көрсетті. Басқа авторлар да Герметиканы сынады, көбінесе олардан шабыт алған сол кездегі діни және эзотерикалық қозғалыстарды әлсірету мақсатымен. Ғасыр соңына таман көптеген ғалымдар оларды бастапқы даналықтың көзі деп санамайтын болды. ХХ ғасырдың басындағы зерттеулер Герметиканы кім жазғанын анықтауға бағытталды. Ричард Райтзенштейн алғашқыда Герметика идеялары мысыр дінінен туындаған діни қауымның өнімі екенін айтты, бірақ кейінірек Герметикалық сенімдердің негізінен ирандық екенін ойлады, бірақ бұл пікір көп қолдау таппады. Ғасырдың ортасында Артур Дарби Нок, К. Х. Додт және ең ықпалды Андре Жан Фестужиер Герметиканың интеллектуалдық негізі гректерден, мүмкін ирандық діндер мен иудаизмнің әсерінен болғанын, ал шынайы мысырлық нанымдармен байланысы шамалы екенін дәлелдеді. Фестужиер философиялық Герметиканың техникалық Герметикамен аздаған байланысы бар екенін және біріншісі діни қауым емес, шағын философиялық мектепте пайда болғанын сенді. Біргер А. Пирсон Герметикада еврей элементтерінің бар екенін айтса, Питер Кингсли грек және еврей элементтерінің пайдасына христиандық әсерді жоққа шығарды. Жақындағы зерттеулер ежелгі Мысыр мәдениетінің бұрынғыдан әлдеқайда тұрақты жалғасқан екенін көрсетеді. 1970 және 1980 жылдары Жан-Пьер Махе Гермес Трисмегист пен Асклепийдің анықтамаларын, сондай-ақ жақында жарияланған Наг-Хаммади Герметикасын талдады. Махе грек герметикалық трактаттарының ежелгі гректердің болжамдарымен және құдайларға арналған әндермен көптеген ортақ белгілері бар екенін, ал Мысырдың даналық әдебиетімен салыстыруға болатынын атап өтті. Ол (көптеген ерте грек герметикалық мәтіндері сияқты) Мысырлық даналық әдебиеті де әдетте «әке» мен «ұлға» берілген кеңес түрінде жазылғанын көрсетті. Одан кейін Гарт Фоуден философиялық және техникалық Герметика ерекше, бірақ өзара байланысты екенін және екеуі де грек және мысыр мәдениеттерінің күрделі өзара әрекеттесуінің нәтижесі екенін дәлелдеді. Ричард Ясноу мен Карл Теодор Заузих Демотикалық (соңғы египет) мәтіннің фрагменттерін анықтады, онда Тот пен шәкірті арасындағы диалогтың маңызды бөліктері бар, ол Герметикаға ұқсас форматта жазылған. Бұл мәтін, мүмкін, Мысырдың ірі храмдарымен тығыз байланысты болған «Өмір үйінің» жазушылары жазған болуы мүмкін. Кристиан Булл 2018 жылы Герметиканың грек тілінде сөйлейтін аудиторияға өз дәстүрлерін грек философиялық терминдермен ұсынған Птолемей және Рим дәуірлерінің соңындағы египет діни қызметкерлері жазғанын дәлелдеді. Ертедегі грек діни-философиялық Герметикасынан айырмашылығы, олар ұзақ уақыттан бері ғылыми тұрғыдан зерттелген, ал «техникалық» Герметика (алғашқы грек трактаттары да, кейінгі араб және латын еңбектері де) қазіргі заманғы ғылыммен толыққанды зерттелмеген.

During the Renaissance, all texts attributed to Hermes Trismegistus were still generally believed to be of ancient Egyptian origin and to date from before the time of Moses, or even from before the biblical flood. In the early seventeenth century, the classical scholar Isaac Casaubon (1559–1614) demonstrated that some of the Greek texts betrayed too recent a vocabulary and must rather date from the early Christian period. Other authors made similar criticisms of the Hermetica, largely as a means of undermining various religious and esoteric movements of the time that drew inspiration from them. By the end of the century most scholars had ceased to regard them as sources of primeval wisdom. Studies in the early twentieth century sought to discern who had written the Hermetica. Richard Reitzenstein first argued that the Hermetica were a product of a coherent religious community whose ideas derived from Egyptian religion, although in later years he thought Hermetic beliefs were largely Iranian in origin, a position that received little support. Scholars in the middle of the century, such as Arthur Darby Nock, C. H. Dodd, and most influentially André Jean Festugière, argued that the intellectual background of the Hermetica was overwhelmingly Greek, with possible influences from Iranian religions and Judaism, but little connection with authentic Egyptian beliefs. Festugière believed the philosophical Hermetica had only slight connections to the technical Hermetica, and that the former originated with a small philosophical school rather than a religious community. Birger A. Pearson has argued for the presence of Jewish elements in the Hermetica, while Peter Kingsley discounts Christian influence in favor of Greek and Jewish elements. More recent research suggests a greater continuity with the culture of ancient Egypt than had previously been believed. In the 1970s and 1980s, Jean Pierre Mahé analyzed the Definitions of Hermes Trismegistus to Asclepius together with the recently published Hermetica from Nag Hammadi. Mahé pointed out that the earliest Greek Hermetic treatises contain many parallels with Egyptian prophecies and hymns to the gods, and that close comparisons can be found with Egyptian wisdom literature, which (like many of the early Greek Hermetica) was characteristically couched in words of advice from a "father" to a "son". Soon afterward, Garth Fowden argued that the philosophical and technical Hermetica were distinct but interdependent, and that both were products of complex interactions between Greek and Egyptian culture. Richard Jasnow and Karl Theodor Zauzich have identified fragments of a Demotic (late Egyptian) text that contains substantial sections of a dialogue between Thoth and a disciple, written in a format similar to the Hermetica. This text probably originated among the scribes of a "House of Life", an institution closely connected with major Egyptian temples. Christian Bull argued in 2018 that the Hermetica were in fact written by Egyptian priests in late Ptolemaic and Roman times who presented their traditions to Greek speaking audiences in Greek philosophical terms. In contradistinction to the early Greek religio philosophical Hermetica, which have long been studied from a scholarly perspective, the "technical" Hermetica (both the early Greek treatises and the later Arabic and Latin works) remain largely unexplored by modern scholarship.

Герметика мәтіндерінің ағылшын тіліндегі аудармалары

Герметиканың кейбір бөліктері қазіргі герметиктер тарапынан ағылшын тіліне бірнеше рет аударылған. Дегенмен, төмендегі тізім ғалымдар жасаған аудармалармен ғана шектеледі:

(Corpus Hermeticum, Asclepius, Stobaean үзінділері және түрлі куәліктер; 4-том [277–352 беттер] Барденхьюердің араб тіліндегі Китаб фи зяджр аль-нафс, яғни "Жанды кінжылдау кітабының" латын тіліне жасалған аудармасының ағылшын тіліндегі нұсқасын да қамтиды)
(Изумруд тақташасына түсініктемелерді де қамтитын герметикалық фрагменттер бар).