Кіріспе
Сан-Матеус-да-Кальхета — Португалияның Азор аралдарындағы Ангра-ду-Эроишму муниципалитетіне қарасты азаматтық аудан. 2011 жылы халық саны 3 757 адамды құрады, ал ауданы 5,98 км² шамасында. Ол Ангра-ду-Эроишму қаласының дамыған аймағының шетінде (орталықтан шамамен төрт шақырым қашықтықта) орналасқан және аралдың жанартаулық жағалауындағы шығанақтағы кішкентай балық аулау портынан өркендеген (кальэта португал тілінде «кішкентай шығанақ» деген мағынаны білдіреді).
Тарих
Алғашқы қоныстану кезеңінде Сан-Матеус жағалауы шығанақтармен, кейбіреулерінде шағын жағажайлармен толы болды. Олардың бірі Прайнья деп аталып, көп ұзамай шағын балық аулау портының орталығына айналды. Гаспар Фрутуозо "Саудадас да Терра" еңбегінің алтыншы томында осы аймақты Сан-Матеус да Прайнья деп атап, былай деп жазды: "Сан-Матеус Алемо шіркеуінен басқа, ақ құм мен кейбір жерлерінде ұсақ тастардан тұратын шағын шығанақ бар, онда олар кейде ауларын және торларын тастап, көптеген балықтарды, әсіресе лақтарды аулайды". Педро де Мерелим "As 18 paróquias de Angra" еңбегінде шіркеу туралы тарауында алғаш рет Сан-Матеус да Прайнья атауын қолданды. 1580 жылдары Испания королі Филипп II-ге адал күштердің күтілетін шабуылдарына дайындалып, жағалау бойында алғашқы бекіністер салына бастады: шіркеу жағалауының бойында алты бекініс орналасты, олардың ішінде Гранде Форты және Негрито Форты болды. Олар архипелагтағы саяси қызметті қорғауға, сондай-ақ осы кезеңде болған пираттар мен қарақшылардан тонауды қорғауға қызмет етті (осы себептермен Террейро Форты, Маре Форты, Ма Феррамента Форты және Сан-Жоао Форты (Сан-Матеус да Кальхета) (сонымен қатар Бискойтиньо Форты деп те аталады) салынды). Батыста, Кальхета-ду-Террейродан кейін жағалау теңізге қарай созылады, бірақ теңіз деңгейінен төмен, Сан-Матеус мүйісін құрайды. Жағалауда орналасқандықтан, бұл аймаққа Атлантика мұхит дауылдарының әсері зор, нәтижесінде түрлі қорғау құрылыстары салынды. Негритоның шағын шығанағында, тарихи тұрғыдан Негрито Фортымен қорғалған және бұрынғы кит аулау порты болған жерде, аралдағы маңызды жүзу орындары орналасқан. Негритодан кейін – Шанока деп аталатын аймақтағы азаматтық приходтың батыс шегі, базальт жартастардан тұратын және қол жеткізуі қиын аумақ жатыр.
Адам географиясы
Сан-Матеус құрылымы Терсейраның оңтүстік-батыс бұрышындағы басқа қауымдардан ерекшеленеді, оның экономикасы балық аулау және қызмет көрсетумен байланысты. Қауымның жоғарғы аймақтары ауылдық сипатқа ие болса, орталық аймақ негізінен қалалық, шіркеу және балықшылар қауымына орталықтанған. Парафияда Баирро Ново, Канада да Круз Доурада, Канада да Игрежа, Канада до Капитао Мор, Канада до Помбал, Канада дос Кальцос, Канада дос Фольхадейс, Канада Франсеса, Сан-Матеус және Терра Пао елді мекендері орналасқан. Бұл 50 атаулы агломерация Эстрада Региональдық Е. Р.1 1а-дан басталатын сызықтық жолдардың торы арқылы байланысты: Сан-Матеус – негізгі ауыл, орталығы Бискоитинхо және порты, көптеген көшелер мен тұйық көшелермен тығыз қалалық шоғырлануды қамтиды, кедейлер мен балықшылардың үйлерімен сипатталады. Батысқа қарай агломерация кенеттен Террейрода аяқталады, ол Аррифе аймағымен шектеледі, ол Анграның ертедегі ақсүйектері мен асыл тектілерінің үйлерінен басқа, сирек қоныстанған. Шығысқа қарай, Ангра-ду-Героисмоға қарай, қалалық аумақ жағалау бойымен созылады, Сан-Матеус-да-Кальхета бекінісімен бөлінеді, содан кейін Estado Novo режимі кезінде салынған Bairro dos Pescadores әлеуметтік тұрғын үйіне дейін жалғасады. Террейродағы әлеуметтік тұрғын үйлердің салынуы, Баирро дос Пескадорес шеткері және Канада да Арруданың басталуы жоғары қалалық тығыздыққа алып келді, бұл приходқа Анграның жалғасы сипатын берді. Парафияның шығыс бөлігінде, Посо-да-Люс пен Сан-Педро шекарасы арасындағы аймақта, Терсейраның аристократиялық отбасыларына тиесілі 18 және 19 ғасырлардағы көптеген иеліктер сақталған; Кантинхо – бұл приходтың екіншілік қалалық агломерациясы, Ангра мен Сан-Бартоломеу-дос Регатос арасындағы жол бойындағы (Caminho do Meio деп аталады) сызықтық өсумен сипатталады. Оның орталығы Сан-Франциско-дас-Алмас шіркеуінде орналасқан, бұл атау бір кезде топонимикалық анықтама ретінде қызмет еткен, бірақ іс жүзінде Entre Ladeiras, Terra do Pão және Canada da Francesa кіреді. Бұл аймақ айқын ауылдық, фермерлермен қоныстанған және аралдың батыс бөлігіндегі приходтарға ұқсас, өз бастауыш мектебі, império және приходтық шіркеулері бар приходтың қалған бөлігінен әлеуметтік жағынан бөлек. ; Canadas – жағалаудағы жолды (немесе Caminho de Baixo) Angra São Bartolomeu dos Regatosқа баратын жолмен (Caminho do Meio) байланыстыратын бірнеше қосалқы тұрғын үйлер, олар Canadas da Luz, da Arruda, do Capitão Mor және da Cruz Dourada деп аталады, бұл жолдар бойымен сызықтық түрде созылған. Бұл жағалаудағы балық аулаушылар мен олардың ауылдық аймақтары арасындағы аз қоныстанған өтпелі кеңістіктер болды. Бұл Canadas Angraның жаңа кеңейтулеріне, яғни жатын бөлмелеріне айналды.
São Mateus — the main village, centred on Biscoitinho and port, includes a dense urban concentration with numerous roads and cul de sacs, characterized by the homes of the poor and fishermen. Towards the west the agglomeration abruptly terminates at Terreiro, limited by the zone of Arrife, which is almost underpopulated, except for the homes of the early gentry and noble classes of Angra. In the east, towards Angra do Heroísmo, the urban area extends along the coast, broken by the Fortress of São Mateus da Calheta, towards the social housing of the Bairro dos Pescadores constructed during the Estado Novo regime. The construction of social housing in Terreiro, the periphery of the Bairro dos Pescadores and beginning of the Canada da Arruda resulted in a high urban density, giving the parish the character of an extension of Angra. In the extreme east of the parish, in the zone between Poço da Luz and the border with São Pedro, are many of the 18th and 19th century estates that pertained to the aristocratic families of Terceira;
Cantinho — this is the secondary urban agglomeration of the parish, characterized by linear growth along the route between Angra and São Bartolomeu dos Regatos (known as the Caminho do Meio). Its center is situated at the Hermitage of São Francisco das Almas, a name that once served as the toponymic reference, but actually includes Entre Ladeiras, Terra do Pão and Canada da Francesa. It is a zone that is markedly rural, inhabited by farmers and similar to the parishes of the western part of the island, and socially separate from the rest of the parish, with its own primary school, império and parochial churches. ;
The Canadas — connecting the coastal roadway (or Caminho de Baixo) with the Angra São Bartolomeu dos Regatos access (Caminho do Meio) are several secondary lines of residences known as Canadas da Luz, da Arruda, do Capitão Mor and da Cruz Dourada, that were extended linearly along these roads. These were transitional spaces, lightly populated, between the coastal fishing communities and their rural interior. These Canadas were transformed into new extensions of Angra, as bedroom communities.