Кіріспе

Венесуэладағы ұлттық парк Канайма ұлттық паркі (lang es) – Венесуэланың оңтүстік-шығысында орналасқан және шамамен Гран-Сабана аймағымен бірдей аумақты қамтитын парк. Ол Боливар штатында орналасқан, Бразилия және Гайана елдерімен шектеседі. Бұл парк ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген.

Тарих

Канайма ұлттық паркі 1962 жылдың 12 маусымында құрылды. Көп бұрын, 1990 жылы Амазония ынтымақтастық шартына қатысушы елдер Канайма ұлттық паркін оңтүстікке қарай кеңейтіп, Бразилиядағы Монте-Рорайма ұлттық паркімен қосып, туризм, зерттеу және табиғатты қорғауды үйлестірілген түрде басқаруды ұсынған. 1994 жылы Канайма ұлттық паркі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енгізілді. Халықаралық табиғатты қорғау одағы 2017 жылы бағалау жүргізіп, Канайма ұлттық паркін тиімсіз қорғау және басқару салдарынан маңызды алаңдау тудыратын аймақ деп атады.

Орналасқан жері

Канайма ұлттық паркі – Венесуэладағы Парима-Тапирапекодан кейінгі екінші ірі парк және әлемдегі алтыншы үлкен ұлттық парк. Оның ауданы шамамен Бельгия немесе Мэриленд штатымен тең. Парк Гуаян жоталарының ылғалды ормандары экожүйесінің бір бөлігін қорғайды. Парк аумағының 65% тепуи деп аталатын таулы-тасты платолармен жабылған. Бұл – миллиондаған жылдар бұрын пайда болған, тік беткейлі және дерлік жазық жоталы үстел тәрізді таулар. Олар ерекше биологиялық ортаны құрайды және геологиялық тұрғыдан да маңызды. Парктегі ең әйгілі тепуилер – ең биік және көтерілуге оңай Рорайма тауы мен Ангел шарлауының орналасқан жері – Ауянтепуи. Тепуилер құмтастан тұрғызылған, олардың пайда болуы Оңтүстік Америка мен Африка суперконтиненттің бір бөлігі болған заманға дейін соңғы рет барып жетеді. Паркте Кариб тілдік тобына жататын пемон тайпасының өкілдері тұрады. Пемон халқы тепуилермен тығыз байланыста болып, оларды "Мавари" рухтарының мекені деп санайды. Парк салыстырмалы түрде қашық жерде орналасқан, қалаларды байланыстыратын нешебір жол ғана бар. Парк ішінде көліктердің көп бөлігі әртүрлі капуцин миссиялары салған аэродромдардан жеңіл ұшақтармен, сондай-ақ жаяу және каноэмен жүзеге асырылады.

Флора

300-нан астам Ла Гран-Сабанаға ғана тән ботаникалық түрлер бар. Эндемик флораға Ахнопогон, Аденанте, Чимантеа, Малофитон, Квельхия, Тепиуа кіреді. Эндемик етқоректі өсімдіктерге Heliamphora (Оңтүстік Америка құмыралары) және Brocchinia (бромелиялардың бір түрі), сондай-ақ Drosera (күншашы), Genlisea (бұралағыш өсімдіктер) және Utricularia (көпіршік қабығы) түрлерінің бірнеше жергілікті өкілдері жатады.

Гидрографиялық

Парк Карони өзенінің оң жағалауының барлық суайдырын, сонымен қатар әлемдегі ең биік екі шарлауықты – Ангел және Кукенан шарлауықтарын, және төменгі биіктіктегі көптеген шарлауықтарды қамтиды.

Жер формалары

Жер бетінің жалғыз формасы – тепуилер, яғни бірегей ерекшеліктері бар платолар. Олардың арасында тік және дерлік жазық жоталары бар, бірақ осы ережеге сай келмейтін бірнеше тепуилер де кездеседі. Геологиялық тұрғыдан алғанда, бұл өте көне құмтастан тұратын шөгінді қаптаманың қалдықтары, ол одан да көне (шамамен 3 миллиард жыл) магмалық тау жыныстарының (негізінен гранит) үстіне орналасқан. Олардың шаңырағында өсімдіктер мен жануарлардың көптеген эндемикалық түрлері мекендейді. Кейбір эндемикалық өсімдік түрлері "ет жейтін" деп жіктеледі, олар тауларда сирек кездесетін азық (негізінен жәндіктер) көзі болып табылады. Бұл геологиялық құрылымдардың жасы 1,5-2 миллиард жыл аралығында, бұл оларды әлемдегі ең көне құрылымдардың бірі етеді. Ең белгілі тепуилер: Ауянтепуй (онда сағасынан Ангел шарлағы құлайды), Рорайма, Кукенан және Чиманта, сондай-ақ тағы да көптеген тепуилер бар.

Танымал мәдениет

Канайма – "Арахофобия" фильмінің өтетіні деп есептелетін, құрастырылған калифорниялық жағажай қаласының аты.