Кіріспе
Батыс славян тайпаларының біріне қолданылатын жиынды термин. Полаб славяндары, сондай-ақ Эльба славяндары және кеңінен Вендтер деп белгілі, бұл қазіргі Шығыс Германияда Эльба өзені бойында шашырап орналасқан көптеген лехиттік (Батыс славян) тайпаларын білдіретін жиынды атау. Олардың жер аумағы шамамен солтүстікте Балтық теңізінен, батыста Саале және Лайм Саксония шекарасынан, оңтүстікте Руда таулары мен Батыс Судеттерден және шығыста Польшаға дейін созылған. Полаб славяндары 9 ғасырдан бастап сакстар мен даниялықтар тарапынан жаулап алынып, кейіннен Киелі Рим империясы құрамына еніп, бірте-бірте ассимиляцияланды. Келесі ғасырларда осы тайпалар германизацияланып, ассимиляцияланды; Сорбтар – Полаб славяндарының өзінің ерекшелігі мен мәдениетін сақтап қалған жалғыз ұрпақтары. Полаб тілі қазірде жойылды. Дегенмен, екі сорб тілінде бүгінде шамамен 22 000 – 30 000 адам сөйлейді және Германия үкіметі оларды аймақтың ресми тілдері деп таниды.
Polabian Slavs, also known as Elbe Slavs and more broadly as Wends, is a collective term applied to a number of Lechitic (West Slavic) tribes who lived scattered along the Elbe river in what is today eastern Germany. The approximate territory stretched from the Baltic Sea in the north, the Saale and the Limes Saxoniae in the west, the Ore Mountains and the Western Sudetes in the south, and Poland in the east. The Polabian Slavs were largely conquered by Saxons and Danes since the 9th century and were subsequently included and gradually assimilated within the Holy Roman Empire. The tribes were gradually Germanized and assimilated in the following centuries; the Sorbs are the only descendants of the Polabian Slavs to have retained their identity and culture. The Polabian language is now extinct. However, the two Sorbian languages are spoken by approximately 22,000–30,000 inhabitants of the region and the languages are regarded by the government of Germany as official languages of the region.
Ұрпақтар
Бавариялық географ 830 жылы Регенсбургте құрастырылған анонимді ортағасырлық құжат, Эльбаның шығысындағы Орталық Еуропадағы тайпалардың тізімін қамтиды. Басқа тайпалардың ішінде ол 95 civitates-ы бар Ууилци (Велети), 53 civitates-ы бар Нортабтрези (Оботриттер), 50 civitates-ы бар Сурби (Сорбтар), 30 civitates-ы бар Мильзане (Мильцени), 14 civitates-ы бар Хефелди (Хевели) және т.б. тізімделген. Ұлы Совет Энциклопедиясы Полаб славяндарын үш негізгі тайпаға бөліп көрсетеді: Оботриттер, Велетилер және Лузац сорбтары. Оботриттік конфедерацияның негізгі тайпалары – Оботриттер (Висмар шығанағынан Шверин көліне дейін); Вагриандар (шығыс Холштейн); Варнаби (Варновер) (Жоғарғы Варнов және Милдениц); және Полабиандар (Траве мен Эльба арасында). Конфедерациямен байланысты басқа тайпалар – Лензенге жақын Линондар (Линонен), Травеге жақын Травеньан және Ганновердің Вендланд және солтүстік Альтмарктағы Древани. Велетилер, сондай-ақ Лютицтер немесе Вильциандар деп те аталады, төменгі Варнов және Росток бойындағы Кессиандар (Кессинер, Хизини); Рекниц, Требель және Пейне өзендері арасындағы Цирципани (Зирципанен); Тольленсе өзенінің бойындағы Пейненің шығысы мен оңтүстігіндегі Тользенсерлер; және Жоғарғы Хавельдегі Тользенсе көлінің оңтүстігінде және шығысындағы Редарийлерді қамтиды. Редарийлер Велети тайпаларының ең маңыздысы болды. Ранидің оңтүстігінде Укер бойымен Укри (Укранен) және Мюриц бойымен Морици (Моризани, Мюритцер) тайпалары болды. Иоахим Херрманн негізгі сорб тайпалары Колодици, Сиуслер және Гломаци болғанын, олар Магдебург, Гавеланд, Тюрингия және Баварияның солтүстік-шығысына қоныстанғанын және ықпал еткенін айтты. Шығысқа кейіннен Төменгі Лузатияның Лусици және Жоғарғы Лузатияның Мильцени тайпалары кірген болуы мүмкін. Батыс славяндарының шағын топтары Баварияның солтүстік-шығысындағы Бамбергке жақын Майн және Регниц өзендерінде өмір сүрді. Радиокөміртектік талдауға сәйкес, алғашқы славяндар 6 ғасырдың бірінші үштен бірінде Оңтүстік-Батыс Венгрияға, Батыс Словакиядағы Сухоградқа және Чехиядағы Прагаға жеткен. 568 жылы Солтүстік-Шығыс Бавариядағы Регенсбург франктардың шабуылына ұшырады, себебі олар Ободрит жерлеріне үздіксіз жорықтар жасады, Ободриттер сакстарға қарсы франктардың одақтасы болды. Славяндарға қарсы неміс жорықтары Отон әулеті кезінде күшейді. Генрих Фулер өзінің атты әскерімен бірнеше жорықтарда славяндарға шабуыл жасады. Генрих пен оның ұлы Отто I билік құрған кезде шығыстағы жаңа жерлерді қорғау үшін бірнеше марштар құрылды, мысалы, солтүстікке қарай Биллунг маршы және оңтүстікке қарай Марка Геронис. 965 жылы Геро қайтыс болғаннан кейін Марка Геронис Солтүстік марк, Лузатия марк және Тюрингия марк болып бөлінді, соңғысы Зейтс, Мерзебург және Мейсен марктарына бөлінді. Славяндардың христиан дінін қабылдауына қолдау көрсету үшін Магдебург, Бранденбург және Гавелберг сияқты епископтықтар құрылды. 982 жылы Стило шайқасында Отто II жеңілгеннен кейін, пұтқа табынушы славяндар келесі жылы немістерге қарсы көтерілді; Хевели мен Лиутизи Хавелберг пен Бранденбург епископтықтарын, ал Ободриттер (Мстивой) Гамбургті жойды. Кейбір славяндар Эльба өзенінен Саксония аумағына қарай жылды, бірақ Польшаның христиандық герцогы I Миешко оларға шығыстан шабуыл жасағанда кері шегінді. Киелі Рим империясы Эльба мен Одер арасындағы славян аумақтарын тек номиналды түрде ғана бақылай алды. Христиан миссионерлерінің күш-жігеріне қарамастан, поляб славяндарының көпшілігі Исаны "герман құдайы" деп санап, пұтқа табынушылықты сақтады. Ободрит князі Удо мен оның ұлы Готтшалк ободрит тайпаларын біріктіріп, XI ғасырда кейбір Лиутизи тайпаларын жаулап алып, өздерінің патшалықтарын кеңейтті. Олар христиан миссионерлік қызметін қолдауға епископтық мекемелерді құруға ынталандырды. Алайда 1066 жылы болған көтеріліс Готтшалктың өлтірілуіне және оның орнына Вагриялық паган Крутоның тағайындалуына әкелді. 1093 жылы Готсхалк ұлы Генрих Крутоны өлтірді. 1140 - 1143 жылдары голсатиялық ақсүйектер Вагрияға басып кірді. Холштейннің графы Адольф II және Бадевиденің Генригі Лиубице мен Рацисбургтегі Полабия қоныстарын бақылауға алды. Бірінші крест жорығының табысына таңғалған сакстар көршілес славяндарға қарсы крест жорығын шақыра бастады. 1147 жылғы Вендистік крест жорығы Екінші крест жорығына сәйкес, негізінен сәтсіз болды, нәтижесінде Лиутизи жерлері қиратылды және баптизмге мәжбүр болды. Алайда бұл жорық сакстардың Вагрия мен Полабияны басқаруын қамтамасыз етті. Ободриттер келесі онжылдықта сакстармен тату өмір сүрді, бірақ славян пираттары Данияға шабуыл жасады. 1150 жылдардың соңынан бастап Данияның королі Вальдемар I Саксонияның герцогы Генрих Қасқа қарсы славяндардың көмегіне жүгінді; олардың ынтымақтастығы 1160 жылы Ободрит князі Никлоттың өліміне әкелді. Екі христиандық билеуші жаулап алынған жерлердің көп бөлігін өз вассалдары арасында бөлісті. Никлоттың қуылған ұлы Прибислав Ободрит көтерілісін ұйымдастырғаннан кейін, екеуі де Демминге шабуыл жасап, Прибиславтың Лиутизи одақтастарын жойды. 1140 жылдары Вагрия мен Полабияны жаулап алғаннан кейін, саксондық ақсүйектер "жергілікті" славяндарды қуғынмен қуып, оларды саксон және фламанд қоныс салушыларымен алмастыруға тырысты. 1164 жылғы Ободрит көтерілісі, Прибиславтың басшылығымен, Генрих Қасқа славяндарды одақтас ретінде сақтаудың қиын екенін көрсетті. Герцог христиан Прибиславты Мекленбург, Кессин және Росток князі ретінде, сакстардың вассалы ретінде қайтадан билікке келтірді. Данияның шығыс Полаб славяндарына қарсы жорықтарында тактика мен қару-жарақ шешуші роль атқарды. Даниялықтар викингтерге ұқсас жылдам жағалау және өзен шабуылдарын пайдаланды. Олар қоршау тәжірибесінен мүресіз болғанымен, даниялықтар егін мен қабырғасыз қалашықтарды өртеп, славян аймақтарын әлсірете алды. Славян қарсы шабуылдары арбалеттермен және норвегиялық ұзын садақтармен жеңіліске ұшырады. Даниялықтар 1168 жылы Ругияны басып алды, Рани бекінісі Арконаны жаулап алды. Генрихтің Прибиславты саксон вассалы ретінде қайтадан тағайындауына ұқсас, Вальдемар Рани князі Яромары христиандық Дания вассалы ретінде билік етуге рұхсат берді. Вальдемар Ругияны Генрихпен бөлісуден бас тартқаннан кейін, саксондық герцог Ободрит конфедерациясы мен Лиутизидің көмегіне жүгінді. Вальдемар Генрихке 1171 жылы төлем жасау арқылы жанжалды аяқтады. Генрих Қасқаның билігінің кеңеюінен алаңдаған император Фридрих Барбаросса 1180/81 жылдары саксондық герцогты қызметтен шеттетуге және оның жерлерін қайта бөлуге шешім қабылдады. Саксондық қолдаудың тоқтатылуы Лиутизи мен олардың Помераниялық одақтастарын Дания флотының алдында осал қалдырды. Ругияны қайтаруға тырысқан славян флоты 1184 жылдың 19 мамырында Грейфсвальд шығанағында талқандалды. Даниялық монахтар Помераниялық аббаттарда миссионерлік қызметпен айналысты, ал князь Богуслав I 1185 жылы Дания королі Кнуд VI-ға бағынды. Хевели князі Прибислав өлімінен кейін өзінің жерлерін саксон Альберт Аюға сыйлады, осылайша Бранденбург маркграфтығы құрылды. Лузац сорбтары көбінесе тәуелсіздіктерін сақтады. Олар уақытша Карлмен бағындырылды, бірақ оның өлімінен кейін франктармен байланыс үзілді. 929 мен 963 жылдар арасындағы қанды соғыстарда олардың жерлері король Генрих Фулер мен оның ұлы Отто Ұлымен жаулап алынды және Германия Корольдығына қосылды. 14 ғасырға қарай, онда тұратын славяндардың көпшілігі германдықтандырылып, ассимиляцияланды. Алайда сорбтар, Мильцени мен Лусицинің ұрпақтары, Лузация аймағында өздерінің жекелігін сақтап қалды, бұл аймақ Германия штаттары Бранденбург пен Саксония арасында бөлінген. Славян тілі Древани ұрпақтары Эльбаның төменгі ағысында 18 ғасырдың басына дейін сөйледі.
Small groups of West Slavs lived on the Main and the Regnitz near Bamberg, in northeastern Bavaria. According to radiocarbon dating, the first Slavs reached Southwestern Hungary, Suchohrad in Western Slovakia and Prague in Czechia in the first third of the 6th century, and Regensburg of Northeast Bavaria in 568. were invaded by the Franks because of their continuous expeditions into Obodrite lands, with the Obodrites being allies of the Franks against the Saxons. German campaigns against the Slavs began in earnest during the Ottonian dynasty. Henry the Fowler attacked the Slavs in several campaigns with his cavalry. During the reigns of Henry and his son Otto I, several marches were established to guard the eastern acquisitions, such as the Billung March to the north and the Marca Geronis to the south. After Gero's death in 965, the Marca Geronis was divided into the Northern March, the March of Lusatia, and the Thuringian March, the latter being divided into the marches of Zeitz, Merseburg, and Meissen. Bishoprics such as Magdeburg, Brandenburg, and Havelberg were founded to support the conversion of the Slavs to Christianity. After the defeat of Otto II at the Battle of Stilo in 982, the pagan Slavs rebelled against the Germans the following year; the Hevelli and Liutizi destroyed the Bishoprics of Havelberg and Brandenburg, and Obotrites (Mstivoj) destroyed Hamburg. Some Slavs advanced across the Elbe into Saxon territory, but retreated when the Christian Duke of Poland, Mieszko I, attacked them from the east. The Holy Roman Empire retained only nominal control over the Slavic territories between the Elbe and the Oder. Despite the efforts of Christian missionaries, most Polabian Slavs saw Jesus as a "German god" and remained pagan. The Obotrite prince Udo and his son Gottschalk expanded their realm by unifying the Obotrite tribes and conquering some Liutizi tribes in the 11th century. They encouraged the establishments of bishoprics to support Christian missionary activity. However, a revolt in 1066 led to the murder of Gottschalk and his replacement by the pagan Kruto of Wagria. Gottschalk's son Henry eventually killed Kruto in 1093. From 1140 to 1143 Holsatian nobles advanced into Wagria to permanently settle in the lands of the pagan Wagri. Count Adolf II of Holstein and Henry of Badewide took control of Polabian settlements at Liubice and Racisburg. Impressed with the success of the First Crusade, Saxons began calling for a crusade against their Slav neighbors. The Wendish Crusade of 1147, concurrent to the Second Crusade, was largely unsuccessful, resulting in devastation to the Liutizi lands and forced baptisms. The campaign did secure Saxon control of Wagria and Polabia, however. The Obotrites were largely at peace with the Saxons during the following decade, although Slavic pirates raided Denmark. Beginning in the late 1150s, King Valdemar the Great of Denmark enlisted the aid of Duke Henry the Lion of Saxony against the Slavs; their cooperation led to the death of the Obotrite prince, Niklot, in 1160. The two Christian lords distributed much of the conquered territory among their vassals. When Niklot's exiled son, Pribislav, engineered an Obotrite rebellion, the pair retaliated by occupying Demmin and warding off Pribislav's Liutizian allies. After conquering Wagria and Polabia during the 1140s, Saxon nobles attempted to expel the "native" Slavs and replace them with Saxon and Flemish settlers. The 1164 Obotrite revolt led by Niklot's son Pribislav convinced Henry the Lion that keeping the Slavs as allies would be less troublesome. The duke returned the Christian Pribislav to power as Prince of Mecklenburg, Kessin, and Rostock, and a vassal of the Saxons. Tactics and weaponry were decisive in Denmark's campaigns against the eastern Polabian Slavs. The Danes utilized quick coastal and river raids, tactics similar to those of the Vikings. Although they lacked siege experience, the Danes were able to cripple Slavic regions by burning crops and unwalled suburbs. Slav counterattacks were repulsed by crossbows and Norwegian longbows. The Danes occupied Rugia in 1168, conquering the Rani stronghold of Arkona. Similar to Henry's reinstatement of Pribislav as a Saxon vassal, Valdemar allowed the Rani prince Jaromar to rule as a Christian Danish vassal. After Valdemar refused to share Rugia with Henry, the Saxon duke enlisted the aid of the Obotrite confederacy and the Liutizi against the Danes; Valdemar ended the conflict by paying Henry in 1171. Alarmed at the expansion of Henry the Lion's power, Emperor Frederick Barbarossa deposed the Saxon duke and redistributed his lands in 1180/81. The withdrawal of Saxon support left the Liutizi and their Pomeranian supporters vulnerable to the Danish fleet. A Slavic fleet attempting to reclaim Rugia was crushed at the Bay of Greifswald on 19 May 1184. Danish monks engaged in missionary activity in Pomeranian abbeys, and Prince Bogislaw I surrendered to King Canute VI in 1185 to become the Danish king's vassal. Pribislav, a Christian prince of the Hevelli, bequeathed his lands to the Saxon Albert the Bear upon his death, thereby leading to the establishment of the Margraviate of Brandenburg. The Lusatian Sorbs remained independent to a large extent. They were temporarily subdued by Charlemagne, but upon his death the links with the Franks were broken. In a series of bloody wars between 929 and 963 their lands were conquered by King Henry the Fowler and his son Otto the Great and were incorporated into the Kingdom of Germany. By the 14th century, the majority of Slavs living there had been Germanized and assimilated. However, the Sorbs, the descendants of the Milceni and the Lusici, have retained their identity within Lusatia, a region divided between the German states of Brandenburg and Saxony. The Slavic language was spoken by the descendants of the Drevani in the area of the lower Elbe until the early 18th century.
Княздар
Полабиялық князь knez деп аталатын. Оның билігі славян қоғамында Дания немесе Швеция патшаларының өз мемлекеттеріндегі билігінен айтарлықтай жоғары болды, бірақ шексіз емес. Ол өз тайпасының жалпы басшысы және оның ақсүйектері арасында ең жоғарысы болып саналды, орманды аймақтың көп бөлігін иеленді және жауынгерлерінен құрмет күтті. Ал Рани князі жергілікті сенатпен шектелген, оны Аркона мүйісіндегі бас жұбын басқарды; Рани knez тайпаның жер иелері арасында бірінші болып есептелді.
Қалалар
Князь мен оның басшыларының билігі көбінесе өзен бойындағы қалалармен шектелген, олар жылнамашыларға, әсіресе Велеттер жерінде белгілі болған. Полаб қалалары дөңгелек немесе сопақ пішінде орналасқан шағын топырақ үйінділерінің негізінде салынған. Рюгендегі Арконаны есептемегенде, Балтық теңізі жағалауындағы Полаб қалаларының көпшілігі пираттар мен шабуылдардан сақтану үшін жағадан алыс салынған. Фландрия немесе Италиямен салыстырғанда халық саны көп болмаса да, Полаб қалалары Балтық аймағы үшін, мысалы Скандинавиямен салыстырғанда, салыстырмалы түрде ірі болды. (астыққа, зығырға бай) және мал өсіру (құс, мал). Магнаттар жиі германдық жерлерге шабуыл жасаған немесе пираттықпен айналысқан. Ірі соғыс кезінде кнес басқаруды өз қолына алған. Князьдың воеводасы жауынгерлердің әскери қызметін және шаруалардың салықтарын қадағалаған. Ауылдық жерлер жаяу әскерін бергенмен, қалалар даниялықтар мен шведтер қолданған кемелерге қарағанда жеңіл және төменгі ұзын кемелерімен танымал болған. Алыстан қарағанда Полаб флоты скандинавтардың флотына ұқсаған, бірақ жақындағанда нысаналар славяндардың қысқа шашы мен дауыспен айқайлаған шайқас дауысын танитын. Полаб атты әскері жылдам шабуылдарда тиімді болған, бірақ саксондық және даниялық ауыр атты әскерге қарсы тиімділігі төмен кішкентай жылқыларды пайдаланған.
Дін
Дін полабиялық қоғамның маңызды бір бөлігі болды. Олардың аумағының көп бөлігінде славяндар дұға тартатын және славян құдайларына құрбандық шалатын табиғаттағы қасиетті орындар көптеп кездесетін. Діни қызметкерлер – бейнелер мен құдайға арналған заттар жасаған маңызды топ еді. Полабия қалаларында көбінесе құрбандықтар мен қажылық сапарлар үшін пайдаланылатын әсем ғибадатханалар болды. Ал ауылдағы діни қызметкерлер көбінесе қарапайым өмір сүрді.