Польшаның солтүстік-шығысындағы Мазурия аймағы

Кіріспе

Польшаның солтүстік-шығыс аймағы

Мазурия (Мазури, Мазур: Mazurÿ) – Польшаның солтүстік және солтүстік-шығысында орналасқан этнографиялық және географиялық аймақ, 2000-ға жуық көлімен әйгілі. Мазурия Мазур көлдер аймағының көп бөлігін құрайды. Әкімшілік тұрғысынан Вармия-Мазурия воеводтығының (әкімшілік аймақ/облыс) құрамына кіреді. Аймақтың ірі қаласы, көбінесе астанасы саналатын қаласы – Елк. Аймақтың ауданы шамамен 10 000 км² және онда 500 000-ға жуық адам тұрады. Мазурия батысында Вармия, Повисле және Хелмно жерімен, оңтүстігінде Мазовиямен, шығысында Подляшье және Сувалки аймағымен, ал солтүстігінде Кіші Литвамен шектеседі.

Тарихқа дейінгі және ерте тарих

Мазуриядағы ең ерте археологиялық жатақтардың бірі Дудка мен Шчепанки ескерткіштерінде табылды және олар субнеолиттік Зедмар мәдениетіне жатады. Индоевропалықтар алғаш рет б.з.д. 4 мыңжылдықта осы аймаққа келді, Балтық аймағында олар сатем Балто-славян тармағына бөлініп, нәтижесінде Балтық тілдерінде сөйлейтін балтықтар пайда болды. Грек саяхатшысы Пифей (б.з.д. 4 ғасыр) осы территорияны "Ментеномон" деп, ал тұрғындарын "Гуттон" (тевтондардың көршілері, бәлкім готтарды білдіреді) деп атаған болуы мүмкін. 98 жылы Тацит Балтық теңізіне (Mare Suebicum) жақын тұратын тайпалардың бірін "Aestiorum gentes" деп сипаттап, олардың әбізді жинаумен айналысқанын айтқан.

Ескі пруссиялықтар

13 ғасырға дейін бұл аумақта ежелгі пруссиялықтар, яғни Балтық этносы қоныстанды (Пруссияның Балтық теңізінің оңтүстік-шығыс жағалауындағы аймақ). Кейін Мазурия деп аталатын бұл жер сол кезде Галидия деп белгілі болды және, мүмкін, шеткі, тым терең орманды және сирек қоныстанған аймақ еді. Оның тұрғындары ежелгі пруссия тілінде сөйледі және өздеріне тән мифологиясы болды. 19 ғасырда Германиядағы саяси бірлестіктің аты осы болғанымен, олар неміс емес еді. 13 ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары жаулап алғаннан кейін олар католицизм дінін қабылдады. 1200 жылға қарай бүкіл Пруссияда шамамен 170 000 – 220 000 ежелгі пруссиялық тұрған деп есептеледі. Олар үшін дала жартас жауларының шабуылына қарсы табиғи кедергі болды. 13 ғасырдың басындағы Солтүстік крест жорықтары кезінде ежелгі пруссиялықтар осы кең орманды қорғаныс аймағы ретінде пайдаланды. Олар 1226 жылы Польшаға шақырылған Тевтон орденінің рыцарларына қарсы да осылай істеді. Орденнің мақсаты – жергілікті халықты христиан дініне өткізу және қажет болған жағдайда күшпен дүркірету. 50 жылдан астам уақытқа созылған жаулап алу кезінде, түпкілікті халықтың бір бөлігі жойылды, әсіресе 1261–83 жылдардағы ірі пруссиялық көтеріліс кезінде. Бірақ бірнеше пруссиялық әулеттер де өз билігі мен иелігін сақтап қалу үшін орденнің рыцарларын қабылдады. Содан кейін солтүстік-батыстан колонистер аймаққа келе бастады. 15 ғасырдың басында, әсіресе 1411 және 1466 жылдарғы Торұн (Toruń) шарттарынан кейін, он үш жылдық соғыс пен орденнің соңғы жеңілісінен кейін поляк қоныс аударушылардың саны қайтадан едәуір өсті. Батыс Мазурия, Остродамен бірге, Челмнo жерінен кейін Конфедерация құруға ақсүйектердің ең көп қатысқан жері болды. 1454 жылы Конфедерацияның өтініші бойынша Польша королі Казимир IV бүкіл аймақты, соның ішінде Мазурияны Польшаға қосу туралы актіге қол қойды. Ал келесі Он үш жылдық соғыстан кейін Мазурия Тевтон орденінің бас ұлы местрінің феоды ретінде Польшаның бір бөлігіне айналды. Кейіннен неміс қоныс аударушыларының, поляк иммигранттарының және жергілікті пруссиялықтардың сіңірілуі жаңа пруссиялық ұлттық сананы қалыптастырды, бірақ неміс және поляк тілінде сөйлейтін аймақтар арасындағы айырмашылық сақталды.

Before the 13th century, the territory was inhabited by Old (Baltic) Prussians, a Baltic ethnic group that lived in Prussia (the area of the southeastern coastal region of the Baltic Sea neighbouring of the Baltic Sea around the Vistula Lagoon and the Curonian Lagoon). The territory later called Masuria was then known as Galindia and was probably a peripheral, deeply forested and lightly populated area. Its inhabitants spoke a language now known as Old Prussian and had their own mythology. Although a 19th century German political entity bore their name, they were not Germans. They were converted to Roman Catholicism in the 13th century, after conquest by the Knights of the Teutonic Order. Estimates range from about 170,000 to 220,000 Old Prussians living in the whole of Prussia around 1200. The wilderness was their natural barrier against attack by would be invaders. During the Northern Crusades of the early 13th century, the Old Prussians used this wide forest as a broad zone of defence. They did so again against the Knights of the Teutonic Order, who had been invited to Poland by Konrad I of Masovia in 1226. The order's goal was to convert the native population to Christianity and baptise it by force if necessary. In the subsequent conquest, which lasted over 50 years, the original population was partly exterminated, particularly during the major Prussian rebellion of 1261–83. But several Prussian noble families also accommodated the Knights in order to hold their power and possessions. colonists entered the area afterward, from the northwest. The number of Polish settlers grew significantly again at the beginning of the 15th century, especially after the first and the second treaties of Thorn (Toruń), in 1411 and 1466 respectively, following the Thirteen Years' War and the final defeat of the order. Western Masuria with Ostróda, was, next to the Chełmno Land, the place of the most widespread participation of the nobility in the foundation of the Confederation. In 1454 upon the Confederation's request King Casimir IV of Poland signed the act of incorporation of the entire region including Masuria to Poland and after the subsequent Thirteen Years' War Masuria became a part of Poland as a fief held by the Grand Master of the Teutonic Order. Later assimilation of the German settlers as well as the Polish immigrants and native Prussian inhabitants created the new Prussian identity, although the subregional difference between the German and Polish speaking part remained.

Герцогтік Пруссия

Пруссиядағы Тевтон орденінің секуляризациясы және 1525 жылы Альберт фон Пруссияның лютеран дініне өтуі, Мазурия аймағын қоса, Пруссияны протестантизмге әкелді. Орден рыцарлары католик шіркеуімен байланыстарын үзіп, жер иелеріне айналды, ал Пруссия герцогтігі Польшаның вассалдық мемлекеті ретінде құрылды. Польша тілі Мазовиядан келген көптеген иммигранттардың арқасында басым болды, олар 16 ғасырда герцогтік Пруссияның оңтүстік бөлігін қоныстандырды, бұл аймақ бұрын бос жатқан (кейін Мазурия) жер еді. Оңтүстік ауылдарында осы уақытқа дейін протестант поляк тілінде сөйлейтін адамдар тұрған болса, оңтүстік қалаларында поляк және неміс тілінде сөйлейтін халықтың аралас құрамы қалыптасты. Ескі прус тілі 18 ғасырдың басына дейін герцогтік Пруссияның солтүстік және орталық бөлігіндегі ауылдық жерлердің бір бөлігінде сақталды. Кейіннен олар неміс тілді ауыл тұрғындары мен шаруалардың қатарына сіңіп кетті. Польша тілінде сөйлейтін көптеген адамдар тұратын аймақтар «Поляк департаменттері» деп аталды. Мазурия поляк протестантизмінің маңызды орталықтарының біріне айналды. 16 ғасырдың ортасында Лик (Элк) және Ангербург (Венгоржево) маңызды поляк баспа орталықтарына айналды. 1546 жылы шығыс Мазуриядағы Элк қаласында, поляк тіліне аудармашы және баспагер Иероним Малецкий құрған, түрлі аймақтардан келген поляк студенттерін тартқан танымал поляк гимназиясы ашылды. Ол поляк әдеби тілінің стандарттарын қалыптастыруға үлкен үлес қосты. Мазурияның батыс бөлігі, Остероде (Острода) округі 1633 жылы Пиаст әулетінің соңғы герцогтарының бірі, Бригтің Иоанн Кристианының басқаруына көшті. 1656 жылы Простки шайқасында Польша-Литва одағының күштері, оның ішінде 2000 татар шабуылшылары, швед және Бранденбург әскерлерімен одақтас күштерді жеңіп, Богуслав Радзивиллды тұтқынға алды. Соғыс салдарынан көптеген қалалар, 249 ауыл мен елді мекен қирады, 37 шіркеу зардап шекті. 1656-1657 жылдары Мазурия халқының 50%-дан астамы қайтыс болды, 23 000 адам қаза тапты, тағы 80 000 адам аурулар мен ашаршылықтан көз жұмды, ал 3400 адам құлдыққа түсіп, Ресейге жер аударылды. 1709-1711 жылдары герцогтік Пруссияның барлық аймағында 600 000 тұрғынның арасында 200 000-245 000 адам қара өлімнен қайтыс болды. Мазуриядағы өлім-жітім аймақтық деңгейде әртүрлі болды: Рейн ауданында 6789 адам, ал Зехестенде (Шестне) – 677 адам көз жұмды. Лётценде (Гижицко) 919 адамның 800-і қайтыс болды. Халықтың азаюы Шотландия, Зальцбург (1731 жылы протестанттарды қуу), Франция (1685 жылы Фонтенбло эдиктынан кейін гугеноттардың қоныс аударуы) және әсіресе реформатталған Польша-Литва одағынан, соның ішінде 1657 жылы Польшадан қуылған поляк бауырластарынан келген протестант қоныс аударушылар мен босқындардың көшіп келуімен толықтырылды. Мазурияға соңғы босқындар тобы 1830 жылы Пруссия королі Фридрих Вильгельм III оларға пана берген кезде орыс филиппондары болды. 1618 жылы Пруссия герцогы Альберт Фридрих қайтыс болғаннан кейін, оның күйеу баласы Бранденбург маркграфы Иоанн Сигизмунд герцогтікті (Мазурияны қоса) мұраға алды, екі аумақты бір әулет астына біріктіріп, Бранденбург-Пруссияны құрды. 1657 жылғы Велау шарты Польша королінің егемендігін жойды.

The secularization of the Teutonic Order in Prussia and the conversion of Albert of Prussia to Lutheranism in 1525 brought Prussia including the area later called Masuria to Protestantism. The Knights untied their bonds to the Catholic Church and became land owning noblemen and the Duchy of Prussia was established as a vassal state of Poland. The Polish language predominated due to the many immigrants from Mazovia, who additionally settled the southern parts of Ducal Prussia, till then virgin part of (later Masuria) in the 16th century. While the southern countryside was inhabited by these meanwhile Protestant Polish speakers, the very small southern towns constituted a mixed Polish and German speaking population. The ancient Old Prussian language survived in parts of the countryside in the northern and central parts of Ducal Prussia until the early 18th century. At that time they proved to be assimilated into the mass of German speaking villagers and farmers. Areas that had many Polish language speakers were known as the Polish Departments. Masuria became one of the leading centers of Polish Protestantism. In the mid 16th century Lyck (Ełk) and Angerburg (Węgorzewo) became significant Polish printing centers. A renowned Polish high school, which attracted Polish students from different regions, was founded in Ełk in eastern Masuria in 1546 by Hieronim Malecki, Polish translator and publisher, who contributed to the creation of the standards and patterns of the Polish literary language. The westernmost part of Masuria, the Osterode (Ostróda) county, in 1633 came under the administration of one of the last dukes of the Piast dynasty, John Christian of Brieg. In 1656, during the Battle of Prostki, the forces of Polish–Lithuanian Commonwealth, including 2,000 Tatar raiders, beat the allied Swedish and Brandenburg army capturing Bogusław Radziwiłł. The war resulted in the destruction of most towns, 249 villages and settlements, and 37 churches were destroyed. Over 50% of the population of Masuria died within the years 1656–1657, 23,000 were killed, another 80,000 died of diseases and famine, and 3,400 people were enslaved and deported to Russia. From 1709 to 1711, in all of Ducal Prussia between 200,000 and 245,000 out of 600,000 inhabitants died from the Black Death. In Masuria the death toll varied regionally; while 6,789 people died in the district of Rhein (Ryn) only 677 died in Seehesten (Szestno). In Lötzen (Giżycko) 800 out of 919 people died. Losses in population were compensated by migration of Protestant settlers or refugees from Scotland, Salzburg (expulsion of Protestants 1731), France (Huguenot refugees after the Edict of Fontainebleau in 1685), and especially from the counterreformed Polish–Lithuanian Commonwealth, including Polish brethren expelled from Poland in 1657. The last group of refugees to emigrate to Masuria were the Russian Philipons (as 'Old Believers' opposed to the State Church) in 1830, when King Frederick William III of Prussia granted them asylum. After the death of Albert Frederick, Duke of Prussia in 1618, his son in law John Sigismund, Margrave of Brandenburg, inherited the duchy (including Masuria), combining the two territories under a single dynasty and forming Brandenburg Prussia. The Treaty of Wehlau revoked the sovereignty of the King of Poland in 1657.

Пруссия патшалығы

Бұл аймақ 1701 жылы Кенигсбергте Пруссия королі Фридрих I-нің таққа отыруымен Пруссия Корольдігінің құрамына енді. Мазурия 1773 жылы құрылғаннан кейін Шығыс Пруссияның жаңадан құрылған әкімшілік провинциясының бөлігі болды. Мазурия атауы 1818 жылдан кейін Пруссияда жаңа әкімшілік реформалар өткізілгеннен кейін ресми түрде қолданыла бастады. Мазуриандар сол кезеңде өздерін "Польшалық пруссактар" немесе "Старопрусаки" (Ескі пруссактар) деп атады. Наполеон соғыстары мен поляк ұлт-азаттық күресі кезінде 1807 жылы солтүстік және шығыс Мазурияның бірнеше қалаларын генералдар Ян Генрик Дембровский мен Юзеф Заячек басқарған поляк әскерлері басып алды. Кейбір мазуриандар 1831 жылғы поляк көтерілісін қолдады және Пруссия шекарасынан тыс, Ресей билігіндегі Польша аймақтарымен байланыста болды, олар ортақ мәдениет пен тілмен байланысқан еді; көтеріліске дейін адамдар бір-бірінің жәрмеңкелеріне барып, көп сауда жасады, сондай-ақ контрабанда да кең таралған. Польшалық көтерілісшілер Ресейден Мазурияға қашып, түрлі қалалар мен ауылдарда пана тапты. Кейбір көтерілісшілер Мазурияда қайта ұйымдасып, Польшаның Ресей бөлігіне оралып, күресті жалғастырды. Польшаның Пруссия бөлігінен жаңадан құрылған поляк бөлімшелері Мазурия арқылы өтіп, тіпті аймақта пруссиялық әскерлермен қақтығысты. Бірнеше жергілікті қарсылық көрсетушілер, контрабандистер мен көтерілісшілер пруссиялықтармен тұтқындалып, түрмеге қамалды. Жергілікті тұрғындар көтерілісшілерді Ресейге депортациялауға қарсылық білдірді.

Польша Мазуриясы Дзяльдовский уезд

Дзиальдово (Солдау) аймағы, 1910 жылғы ресми неміс санағы бойынша этникалық немістер 37,3% құраған азшылық болғандықтан, плебисциттен шығарылып, Польшаның құрамына қосылды. Бұл Польша үшін маңызды Варшава мен Данциг (Гданьск) арасындағы теміржол байланысын толыққанды Польшаның бақылауына алу қажеттілігімен түсіндірілді, себебі ол Польшаның орталық бөлігін жаңадан иеленген теңіз жағалауымен байланыстырды. Дзиальдовоның өзінде шамамен 24 000 адам тұрған, оның 18 000-ы мазурлар еді. Рибно қалалық әкімшілігінің мәліметінше, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дзиальдоводағы поляктар Польшаға оңай қосылатынына сеніп, Польша әскери көмегімен Польша мемлекетіне қайта қосылу мәселесін талқылаған құпия жиналыстар ұйымдастырды. Тарихшы Андреас Коссерт инкорпорацияның жергілікті халықтың, қалалық биліктің және Германия үкіметінің наразылығына қарамастан жүзеге астын айтады. Коссерттің сөзіне сүйенсек, аймақтың 6000 тұрғыны көп ұзамай осы аймақты қалдырды. 1920 жылы Польшадағы неміс партиясының үміткері Эрнст Барчевский 74,6 пайыз дауыспен Сеймге, ал 1928 жылы Ұлттық азшылықтар блогынан 34,6 пайыз дауыспен Польша Сенатына сайланды. Польша-Совет соғысы кезінде Дзиальдово қысқа мерзімге Қызыл Армия бақылауына өтті, жергілікті неміс халқы оны Польша билігінен азат етуші деп қарады және неміс туын көтерді, бірақ Польша армиясы оны тез арада қайтарып алды. Соғыс аралық кезеңде Дзиальдово аймағының көптеген тұрғындары Германияға көшіп кетті.

Веймар Республикасы мен нацистік Германия

Мазурия – Бірінші дүниежүзілік соғыстың тікелей әсерін көрген Германияның жалғыз аймағы болды. Зақымдалған қалалар мен ауылдар Батыс Германияның бірнеше туысқан қалаларының көмегімен қайта жаңартылды, мысалы, Кельн – Найденбургке (Нидзица), Франкфурт – Лётценге (Гижицко) және тіпті Вена – Ортэльсбургке (Шчитно). Архитектурасы әлі де таңғажайып ерекшеліктерді сақтайды, ол қазіргі заманғы Орталық Еуропалық сипатқа ие. Дегенмен, Мазурия көбінесе ауыл шаруашылығына бағытталған және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі экономикалық құлдыраудан зардап шекті, сонымен қатар Германиядағы дәстүрлі нарықтарға тасымалдау құнының өсуіне әкелген, «Польша дәлізі» деп аталатын аймақтың құрылуы да оған үлкен әсер етті. Кейіннен іске асырылған «Остхильфе» Мазурияға аз ғана әсер етті, себебі ол ірі меншіктерге басымдық берді, ал Мазуриядағы шаруалардың көбісі шағын болды. Соғыс аралық кезең, әсіресе нацистер кезінде күшейтілген, үздіксіз германизация саясатымен сипатталды. 1920 жылдары Мазурия консерватизмнің орталығы болып қала берді, ең күшті партиясы – Германиялық Ұлттық Халық партиясы болды. Ол Мазурияның ең кедей аймақтарында, поляк тілінде сөйлейтіндердің үлесі жоғары болған жерлерде ең жақсы нәтижелерді көрсетті. Әсіресе 1932 және 1933 жылдардағы сайлауларда олар Найденбург округінде 81 пайыз, Лик округінде 80 пайыз дауыс жинады. Нацистер алыс Мазуриядағы экономикалық дағдарысты, сондай-ақ поляктарға қарсы дәстүрлі көзқарастарды пайдаланды, сонымен қатар науқан кезінде нацистік саяси митингтер мазур диалектісінде ұйымдастырылды. 1938 жылы нацистік үкімет (1933–1945) мыңдаған, әлі де бар топонимдерді (әсіресе қалалар мен ауылдардың атауларын) ежелгі пруссиялық, литвалық және поляк тілдерінен шыққан жаңадан құрылған неміс атауларымен ауыстырды; алты мың, яғни қолданыстағы атаулардың шамамен 50% өзгертілді, бірақ ауыл тұрғындары дәстүрлі атауларын сақтап қалды. 1945 жылы Мазурия Польшаға өткеннен кейін тағы бір атаулар өзгертілді, тарихи поляк атауларының көп бөлігі қайта жаңартылды. Неміс авторы Андреас Коссерттің сөзіне сәйкес, поляк партиялары Варшавадағы поляк үкіметімен қаржыландырылып, қолдау көрсетілді, бірақ саяси ықпалы жоқ оқшау топтар болып қала берді, мысалы, 1932 жылғы сайлауда поляк партиясы Мазурияда 147 дауыс алды. Войцех Врзесинскийдің (1963) мәліметінше, поляк ұйымдары нацистік белсенділердің поляк азшылықтарына қарсы жасаған террорлық әрекеттерінен қашу үшін өздерінің қызметін азайтуға шешім қабылдады. 1931 жылы Пьяссуттенде (Пиастуно) поляк мектебін құру үшін Мазурияға көшіп келген мұғалім және поляк азаматы Джержи Ланк үйінде көмірқышқыл газынан уланудан қайтыс болды, оны жергілікті неміс ұлтшылдары өлтірген болуы мүмкін. Қатты қуғын-сүргінге ұшырағандықтан, 1936 жылдан бастап поляк ұйымдары өздерінің қызметін жасырын түрде жүргізді. Соғыстан бұрын нацистік Германия мемлекеті поляк ұйымдарын бақылау үшін жасырын агенттерін жіберіп, өлім жазасына кесілетін немесе концлагерлерге жіберілетін адамдардың тізімін жасады. 1939 жылы поляктарға қарсы нацистік әрекеттер күшейді. 1939 жылдың жазында поляктарға қарсы неміс терроры 1920 жылғы плебисцит кезеңіндегі террордан да асып кетті. Польшадағы шіркеулерде маусым мен шілде айларында Вармия мен Мазурияда діни қызметтерге тыйым салынды. Польша мектептерінің директорлары мен мұғалімдері, сондай-ақ Мазурия аймағындағы поляк балабақшаларының қызметкерлері түрмеге қамалды, ал мазурилер кейде Volksliste-ге күштеп енгізілді. Осыдан бастап әскерге шақырылған мазурилер Польшаға, екі жылдан кейін Ресейге шабуыл жасаған неміс армиясында міндетті түрде қызмет етуге міндетті болды. Сонымен қатар, Einsatzgruppe V нацистік жарымәскери өлім отряды поляк халқына қарсы қылмыстар жасау үшін неміс басып алған Дзядовоға кірді. Немістер Дзяльдово округінің кейбір поляк белсенділерін ғана ұстады, өйткені көптеген адамдар қашып, жалған есімдермен генерал-губернаторлықта (немістер басып алған Польшаның орталық бөлігі) жасырынды. Соғысқа дейінгі Мазурияның неміс бөлігіндегі тұтқындалған поляк белсенділері негізінен KZ Hohenbruch, Soldau, Stutthof, Sachsenhausen, Gusen және Ravensbrück сияқты концлагерлерге депортацияланды. 1939 жылы неміс оккупанттары Дзяльдовода тұтқынға алынған поляк сарбаздары үшін әскери тұтқын лагерін құрды. 1939 жылдың желтоқсанында ол Интеллигенция акциясы кезінде тұтқындалған поляк азаматтары үшін лагерьге айналдырылды. Мазуриядағы поляк қарсылығын Ішкі армияның Дзяльдово округінің командирі Павел Новаковский «Лесник» басқарды. Қарсылық қозғалысы Элк қаласындағы поляк үнтақысының негізгі контрабандалық пункттерінің бірін басқарды. Нацистер болашақта мазурилердің жеке неміс емес ұлт ретінде «табиғи түрде» жоғалып кететініне сенді, ал «өзгешеліктеріне» жабысып тұрғандар депортацияланады деп есептеді, деп бір нацистік есепте жазылған. Жергілікті еврейлер нацистер тарапынан «адам емес» деп есептелді және оларды жою керек болды. Нацистік билік Мазуриядағы поляк белсенділерін де өлім жазасына кесті, ал тірі қалғандар концлагерлерге жіберілді. Мазурияда Германия Stalag I B және Oflag 63 әскери тұтқын лагерлерін поляк, бельгиялық, француз, итальяндық, серб және советтік тұтқындары үшін құрды және Адольф Гитлердің Шығыс майданшағындағы әскери штабы – «Бөрінің Ұясы» салынды, онда 1944 жылдың 20 шілдесінде болған қастандық орын алды. 1943 жылдың тамызында Удержениове Баталионы Кадрове Оңтүстік Мазуриядағы Миттенхайде (Туросль) ауылына шабуыл жасады. 1943 жылы «Związek Mazurski» Польшаның Жерастылық мемлекетінің Мазуриялық белсенділері тарапынан Варшавада құпия түрде қайта жаңартылды және Кароль Маллек басқарды. Związek Mazurski нацистік Германияға қарсы болды және нацистік Германияны жеңгеннен кейін Мазурия халқын қоныстандыру және ауыл шаруашылығы реформасын жүзеге асыру үшін неміс ірі жер иелерін таратуды Польша билігінен сұрады. Нацистік Германияға қарсы Мазуриялық иконокласттар «мәдени құндылығына қарамастан» неміс мұралық ескерткіштерін алып тастауды талап етті. Сонымен қатар, 1943 жылы Варшаваға жақын Радостьда Мазуриялық белсенділер Мазурия институтын құрды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде Мазурия Висла-Одер шабуылы кезінде шегініп келе жатқан неміс және шабуылдап келе жатқан совет әскерлері тарапынан жартылай қиратылды. Маусымның 23-і күні, 1945 жылы советтер аймақта поляк әкімшілігінің құрылуына рұқсат берді, бұл британдық және американдық наразылықты тудырды. Алайда, бұрынғы Ялта конференциясы мен Потсдам конференциясының шешімдеріне сәйкес, аймақ Польшаға өтті, бірақ Германиямен бейбіт келісімге қол жеткізілгенге дейін советтік билікке бағынған коммунистік режиммен. Көптеген тұрғындар Германияға қашып кетті немесе соғыс кезінде немесе соғыстан кейін қаза болды, ал қалғандары коммунистік Польша үкіметі ұйымдастырған «ұлттық тексеруден» өтті. Нәтижесінде, Мазурияда қалған мазурилердің саны бастапқыда жоғары болды, бірақ көптеген тұрғындар кейіннен қуылды. Польшаның орталық бөлігінен және Совет Одағымен қосылған поляк аймақтарынан, сондай-ақ Оңтүстік Польшадан Операция Висла барысында қуылған украиндер Мазурияға қоныстандырылды.

Masuria was the only region of Germany directly affected by the battles of World War I. Damaged towns and villages were reconstructed with the aid of several twin towns from western Germany like Cologne to Neidenburg (Nidzica), Frankfurt to Lötzen (Giżycko) and even Vienna to Ortelsburg (Szczytno). The architecture still is surprisingly distinct, being of modern Central European character. However, Masuria was still largely agrarian oriented and suffered from the economic decline after World War I, additionally badly affected by the creation of the so called Polish Corridor, which raised freight costs to the traditional markets in Germany. The later implemented Osthilfe had only a minor influence on Masuria as it privileged larger estates, while Masurian farms were generally small. The interwar period was characterised by ongoing Germanisation policies, intensified especially under the Nazis. In the 1920s Masuria remained a heartland of conservatism with the German National People's Party as strongest party. and received its best results in the poorest areas of Masuria with the highest rate of Polish speakers. Especially in the elections of 1932 and 1933 they reached up to 81 percent of votes in the district of Neidenburg and 80 percent in the district of Lyck. The Nazis used the economic crisis, which had significant effects in far off Masuria, as well as traditional anti Polish sentiments while at the same time Nazi political rallies were organised in the Masurian dialect during the campaigning. In 1938, the Nazi government (1933–1945) changed thousands of still existing toponyms (especially names of cities and villages) of Old Prussian, Lithuanian and Polish origin to newly created German names; six thousand, that meant about 50% of the existing names were changed, but the countryside population stuck to their traditional names. Another renaming would take place after Masuria passed to Poland in 1945, with the bulk of the historic Polish names restored. According to German author Andreas Kossert, Polish parties were financed and aided by the Polish government in Warsaw, and remained splintergroups without any political influence, e. g. in the 1932 elections the Polish Party received 147 votes in Masuria proper. According to Wojciech Wrzesiński (1963), the Polish organisations in Masuria had decided to lower their activity in order to escape acts of terror performed against Polish minority activists and organisations by Nazi activists. Jerzy Lanc, a teacher and Polish national who had moved to Masuria in 1931 to establish a Polish school in Piassutten (Piasutno), died in his home of carbon monoxide poisoning, most likely murdered by local German nationalists. Due to severe persecution, from 1936 Polish organizations carried out their activities partly in conspiracy. Before the war the Nazi German state sent undercover operatives to spy on Polish organisations and created lists of people that were to be executed or sent to concentration camps. The Nazi anti Polish activities further intensified in 1939. In summer 1939 the German terror against the Poles even exceeded the terror from the period of the 1920 plebiscite. Polish church masses were banned between June and July in Warmia and Masuria. Directors of Polish schools and teachers were imprisoned, as was the staff of Polish pre schools in the Masuria region. while Masurians were sometimes forcefully placed on Volksliste. From now on conscripted Masurians had to serve without exception in the German army invading Poland, and Russia two years later on. In addition, the Einsatzgruppe V Nazi paramilitary death squads entered German occupied Dziadowo to commit crimes against the Polish population. Only some of the Polish activists from Działdowo County were caught by the Germans, as most managed to flee and hide under assumed names in the General Government (German occupied central Poland). Arrested Polish activists from the pre war German part of Masuria were mostly deported to concentration camps, incl. KZ Hohenbruch, Soldau, Stutthof, Sachsenhausen, Gusen and Ravensbrück. In 1939, the German occupiers established a prisoner of war camp for captured Polish soldiers in Działdowo. In December 1939 it was converted into a camp for Polish civilians arrested during the Intelligenzaktion, Polish resistance in Masuria was organised by Paweł Nowakowski "Leśnik" commander of the Home Army's Działdowo district. The resistance operated one of the region's main smuggling points for Polish underground press in Ełk. The Nazis believed that in future, the Masurians, as a separate non German entity, would 'naturally' disappear in the end, while those who would cling to their "foreigness" as one Nazi report mentioned, would be deported. Local Jews were considered by the Nazis to be subhuman and were to be exterminated. The Nazi authorities also executed Polish activists in Masuria and those who remained alive were sent to concentration camps. In Masuria, Germany also established and operated the Stalag I B and Oflag 63 prisoner of war camps for Polish, Belgian, French, Italian, Serbian and Soviet POWs, and built the Wolf's Lair, Adolf Hitler's first Eastern Front military headquarters where the 20 July assassination attempt occurred in 1944. In August 1943 the Uderzeniowe Bataliony Kadrowe attacked the village of Mittenheide (Turośl) in southern Masuria. In 1943, "Związek Mazurski" was reactivated secretly by Masurian activists of the Polish Underground State in Warsaw and led by Karol Małłek. Związek Mazurski opposed Nazi Germany and asked Polish authorities during the war to liquidate German large landowners after the victory over Nazi Germany to help in agricultural reform and settlement of Masurian population, Masurian iconoclasts opposed to Nazi Germany requested to remove German heritage sites "regardless of their cultural value". Additionally a Masurian Institute was founded by Masurian activists in Radość near Warsaw in 1943. In the final stages of World War II, Masuria was partially devastated by the retreating German and advancing Soviet armies during the Vistula Oder Offensive. Already on May 23, 1945, the Soviets granted that a Polish administration be established in the region, which aroused British and American protest. However, per the decisions made at the earlier Yalta Conference and the Potsdam Conference the region passed to Poland, although with a Soviet installed communist regime, pending a final peace conference with Germany. Most of the population fled to Germany or was killed during or after the war, while those which stayed were subject to a "nationality verification", organised by the communist government of Poland. As a result, the number of native Masurians remaining in Masuria was initially relatively high, while most of the population was subsequently expelled. Poles from central Poland and the Polish areas annexed by the Soviet Union as well as Ukrainians expelled from southern Poland throughout the Operation Vistula, were resettled in Masuria.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Мазурия

Мазур институтының мәліметінше, соғыстан аман қалған нацистік Германияға қарсы күрестің мазурлық мүшелері 1945 жылы аймақта белсенділік танытып, Ольштында жаңа мемлекеттік билік органдарымен әкімшілік, білім беру және мәдени істерде жұмыс істеді. Польша тіліндегі тегі немесе поляк тілін білетін ата-тегі "автохтондық" поляк екенін көрсетуге жеткілікті болды. 1946 жылдың қазан айында 37 736 адам поляк азаматы ретінде "расталды", ал 30 804 адам "расталмаған" күйде қалды. Мұндай "расталмаған" мазурилердің орталығы Мрагово ауданы болды, онда 1946 жылдың басында 28 280 адамның ішінде 20 580 адам "расталмаған" еді, ал қазан айында 16 385 адам поляк азаматтығын қабылдаудан әлі де бас тартты. Дегенмен, тіпті поляк билігінің жиі қолданатын қысымына мойынсұнғандар да, шын мәнінде, лютерандық діні мен поляк тілін нашар білуіне байланысты неміс ретінде қарастырылды. Тегтер "поляктандырылды" және неміс тілін қоғамда қолдануға тыйым салынды. 1940 жылдардың соңында "растау құжаттарына" қол қоюға қысым күшейді, ал 1949 жылдың ақпанында Лодзь қаласының сталиндік құпия полициясы (UB) басшысы Мичислав Мочар "Үлкен растау" науқанын бастады. Көптеген расталмаған мазурилер тұтқындалып, нацистік немесе американдық пропаганданы таратуда айыпталды, тіпті бұрынғы поляк белсенділері мен нацистік концлагерьлердің тұтқындары да тұтқындалып, азапталды. Мрагово ауданында осы науқан аяқталғаннан кейін 166 мазури "расталмаған" күйде қалды. 1950 жылы 1600 мазури елден кетіп, 1951 жылы 35 000 мазури және вармиялықтар АҚШ пен Ұлыбританияның Варшавадағы елшіліктері арқылы неміс ұлттығын жариялауға қол жеткізді. Мрагово ауданындағы мазурилердің 63 пайызы осындай құжат алды. 1956 жылдың желтоқсанында полякшыл белсенділер Коммунистік партия басшылығына меморандумға қол қойды: "Вармия мен Мазурия халқының тарихы қайғы-қасірет пен азапқа толы. Әділетсіздік, қиындықтар мен ауыртпалықтар көбінесе вармиялықтар мен мазурилердің иығына түсті. Жек көру, әділетсіздік және зорлық-зомбылық бізді қоршап тұр. (Вармиялықтар мен мазурилер) өздерінің жеті ғасыр бойы қалыптасқан ерекшеліктеріне және дәстүрлерін сақтау бостандығына құрмет көрсетуді талап етеді". 1956 жылғы саяси реформалардан кейін көп ұзамай мазурилерге Батыс Германиядағы отбасыларымен қосылуға мүмкіндік берілді. Көпшілігі (100 мыңнан астам) біртіндеп елден кетіп, 1970 жылдардағы неміс Остполитикасы арқылы неміс-поляк қарым-қатынастарының жақсарғаннан кейін 1971 және 1988 жылдар аралығында 55 227 адам Вармия мен Мазуриядан Батыс Германияға көшіп кетті. Бүгінде бұл аймақта 5 000-ден 6 000-ға дейін мазурилер тұрады, олардың шамамен 50 пайызы Польшадағы неміс азшылығының мүшелері, ал қалған жартысы поляк ұлтының өкілдері. Польшалық журналист Анджей К. Вроблевскийдің айтуынша, поляк саясаты Пруссия мемлекетінің ешқашан қол жеткізе алмаған нәрсеге қол жеткізді: мазурилер арасында неміс ұлттық санасын қалыптастыру.

According to the Masurian Institute, the Masurian members of resistance against Nazi Germany who survived the war became active in 1945 in the region, working in Olsztyn in cooperation with new state authorities in administration, education and cultural affairs. A Polish sounding last name or a Polish speaking ancestor was sufficient to be regarded as "autochthonous" Polish. In October 1946, 37,736 persons were "verified" as Polish citizens while 30,804 remained "unverified". A center of such "unverified" Masurians was the district of Mrągowo, where in early 1946 out of 28,280 persons, 20,580 were "unverified", while in October, 16,385 still refused to adopt Polish citizenship. However, even those who complied with the often used pressure by Polish authorities were in fact treated as Germans because of their Lutheran faith and their often rudimentary knowledge of Polish. Names were "Polonised" and the usage of the German language in public was forbidden. In the late 1940s the pressure to sign the "verification documents" grew and in February 1949 the former chief of the stalinist secret Police (UB) of Łódź, Mieczysław Moczar, started the "Great verification" campaign. Many unverified Masurians were imprisoned and accused of pro Nazi or pro American propaganda, even former pro Polish activists and inmates of Nazi concentration camps were jailed and tortured. After the end of this campaign in the district of Mrągowo only 166 Masurians were still "unverified". In 1950, 1,600 Masurians left the country and in 1951, 35,000 people from Masuria and Warmia managed to obtain a declaration of their German nationality by the embassies of the United States and Great Britain in Warsaw. Sixty three percent of the Masurians in the district of Mrągowo received such a document. In December 1956, Masurian pro Polish activists signed a memorandum to the Communist Party leadership:
"The history of the people of Warmia and Masuria is full of tragedy and suffering. Injustice, hardship and pain often pressed on the shoulders of Warmians and Masurians Dislike, injustice and violence surrounds us They (Warmians and Masurians) demand respect for their differentness, grown in the course of seven centuries and for freedom to maintain their traditions". Soon after the political reforms of 1956, Masurians were given the opportunity to join their families in West Germany. The majority (over 100 thousand) gradually left, and after the improvement of Germano Polish relations by the German Ostpolitik of the 1970s, 55,227 persons from Warmia and Masuria moved to West Germany in between 1971 and 1988. Today, between 5,000 and 6,000 Masurians still live in the area, about 50 percent of them members of the German minority in Poland; the remaining half is ethnic Polish. As the Polish journalist Andrzej K. Wróblewski stated, the Polish post war policy succeeded in what the Prussian state never managed: the creation of a German national consciousness among the Masurians.

Қазіргі Мазурия

Қазіргі Мазурияда жергілікті тұрғындар дерлік жоғалып кетті. Бүгінде Мазурияда көптеген жазғы музыка фестивальдері өтеді, оның ішінде Польшадағы ең ірі регги фестивалі Острода қаласында, Польшадағы ең ірі кантри музыка фестивалі Мрагово қаласында, ал Гжичко және Ельк қалаларында Польшаның ең ірі хип-хоп музыка фестивальдерінің бірі ұйымдастырылады. Мазурлық Шчытно-Шимани халықаралық әуежайы баспасөз құралдарында ЦРУ-ның ерекше тапсырыспен ұстап әкету желісіне қатысты, со-аталған "қара орын" екендігі туралы хабарлар арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.

Бейнелеу

Мазурия және Мазурия көлдері аймағы поляк тілінде Kraina Tysiąca Jezior деп аталады, яғни "мың көлдің елі". Бұл көлдер 14 000 – 15 000 жыл бұрынғы Плейстоцен мұз дәуірінде, мұз Солтүстік-Шығыс Еуропаны жапқан кезде, мұздықтардың әсерінен пайда болған. Сол кезден бастап Гижичко ауданынан бұғы мүйізі табылды. Шамамен 10 000 жыл бұрын мұз еруге бастады. Үлкен геологиялық өзгерістер болды, тіпті соңғы 500 жылдың ішінде Балтық теңізіндегі лагуналар мен түбектерді көрсететін карталардың сыртқы түрі күрт өзгерді. Померания (Одер өзенінен Висла өзеніне дейін) сияқты Польшаның басқа аймақтарына қарағанда, осы көлдердің үздіріліссіз тізбегі туристер арасында көбірек танымал. Жер бедері көбінесе төбелі, көлдермен, өзендермен және ағыстармен байланысқан. Ормандық жерлер аумақтың шамамен 30% құрайды. Мазурияның солтүстік бөлігін көбінесе жапырақты орман, ал оңтүстік бөлігін қарағай және аралас ормандар басып жатыр. Польшаның ең ірі екі көлі – Снярдви және Мамри Мазурияда орналасқан.