Кіріспе

Австриялық мұнай-химия компаниясы OMV (бұрынғы Österreichische Mineralölverwaltung Aktiengesellschaft аббревиатурасы) – Австрияның Вена қаласында штаб-квартирасы орналасқан, мұнай, газ және мұнай-химия саласындағы интеграцияланған, көпұлтты компания. Компания Вена қор биржасында тіркелген. 2021 жылғы Forbes Global 2000 тізімінде OMV Group әлемдегі ең ірі 413-ші мемлекеттік емес компания ретінде танылды. Ол мұнай және газ өндірісі мен өңдеу, сондай-ақ мұнай-химия және пластиктерді қайта өңдеу салаларында қызмет етеді.

Тарих

OMV тарихы 1956 жылдың 3 шілдесінде, сол кезде «Österreichische Mineralölverwaltungs Aktiengesellschaft» деп аталған компанияның ресми түрде коммерциялық тіркелімге енгізілуімен басталды. Осының нәтижесінде, Кеңес Одағының минералдық май басқармасы (Sowjetische Mineralölverwaltung, SMV) – соғыстан кейінгі Австриядағы Кеңес оккупациялық аймағында құрылған корпорация «Österreichische Mineralölverwaltungs Aktiengesellschaft» болып қайта құрылды. Төрт жыл өткен соң, 1960 жылы компания Вена маңындағы Швехат мұнай өңдеу зауытын ашты, ал 1968 жылы бұрынғы КСРО-мен алғашқы табиғи газ жеткізу шарты жасалды. 1987 жылдың соңында OMV-дің 15% жекешелендірілді, бұл Австрияда мемлекеттік компанияның акцияларын биржада алғаш рет орналастыру болды. 1998 жылы OMV пластик өнімдерін шығаратын Borealis тобының 25% үлесін сатып алды. 1994 жылдың соңында Абу-Дабидегі International Petroleum Investment Company (IPIC) компаниясы топтың 19,6% үлесін сатып алды. Келесі жылы топ өз атын «ÖMV»-ден «OMV»-ге өзгертті, себебі «Ö» әрпінің үстіндегі умляут белгісі көптеген тілдерде жиі қолданылмайды. 2000-жылдардың басында OMV венгрлік мұнай компаниясы MOL-дың шамамен 10% үлесін сатып алып, Шығыс Еуропаға кеңейді, ал 2003 жылы Германияның Preussag Energie компаниясының мұнай өңдеу және жанармай құю станциялары бөлімін сатып алып, өзінің май құю станциялары желісін кеңейтті. 2004 жылы OMV румындық Petrom мұнай-газ тобының 51% үлесін сатып алғаннан кейін Орталық және Шығыс Еуропадағы нарық көшбасшысы атанды, бұл OMV тарихындағы ең ірі сатып алу болды. Сол жылы OMV өзінің акционерлік капиталын арттырды, нәтижесінде компания акцияларының 50%-дан астамы алғаш рет еркін айналымға шықты. 2005 жылы Agrolinz Melamine International GmbH еншілес компаниясының 50% үлесі IPIC-ке сатылғаннан кейін Borealis тобы IPIC-пен бірлесіп толықтай сатып алынды. 2006 жылы OMV түрік мұнай компаниясы Petrol Ofisi-нің 34% үлесін сатып алды. Сол жылы OMV және австриялық Verbund энергетикалық тобының басқарма мүшелері бірігу жоспарларын жариялады. Алайда, бұл жоспар Австрия парламентінің қарсылығына байланысты сәтсіз аяқталды. OMV 2007 жылы венгрлік мұнай тобы MOL-дағы үлесін 20,2%-ға дейін арттырды. Бірақ 2008 жылы MOL компаниясы сатып алу ұсынысын қабылдамағандықтан және Еуропалық комиссия келісімді мақұлдау үшін қатаң шектеулер қойғандықтан, OMV 2009 жылдың наурызында өзінің барлық үлесін сатты. 2011 жылдың соңында OMV Petrol Ofisi компаниясындағы Dogan Holding-тің үлесін сатып алып, компаниядағы үлесін 95,75%-ға дейін арттырды. 2012 жылы Румынияның Қара теңізіндегі Neptun барлау лицензиясы аймағындағы Domino 1 ұңғымасы ашылды, бұл OMV-нің тарихындағы ең маңызды газ кен орыны болуы мүмкін. 2013 жылдың 31 қазанында Норвегия және Ұлыбританиядағы мұнай және газ кен орындарына және даму жобаларына қатысу құқығын қамтитын Statoil компаниясымен сатып алу келісімі жасалды. 2,65 млрд АҚШ доллары құнымен бұл OMV тарихындағы ең ірі мәміле болды. 2013 жылдың желтоқсанында Bayernoil компаниясының 45% үлесін сату туралы келісімге қол қойылды, сату 2014 жылдың маусым айында аяқталды. 2015 жылы OMV Petrol Ofisi компаниясындағы үлесін 100%-ға дейін арттырды. Екі жыл өткен соң, 2017 жылы OMV Petrol Ofisi-ді Vitol Group компаниясына сатты. 2017 жылы OMV – ENGIE, Shell, Uniper және Wintershall компанияларымен бірлесіп, Ресейден Германияға 1200 км-лік Nord Stream 2 газ құбырын салу үшін Nord Stream 2 AG компаниясымен қаржыландыру келісімдеріне қол қойды. 2018 жылдың қыркүйегінде OMV Dow Jones Sustainability Index тізіміне енген жалғыз австриялық компания болды. 2019 жылдың қаңтарында OMV «SapuraOMV Upstream Sdn. Bhd.» бірлескен кәсіпорнының 50% үлесін сатып алып, Малайзиядағы жетекші мұнай және газ компаниясы атанды. 2019 жылдың қаңтарында OMV Абу-Дабидегі ADNOC Refining (Абу-Даби Ұлттық мұнай компаниясы) компаниясының 15% үлесін сатып алу туралы келісімге қол қойды. 2020 жылдың наурыз айында OMV Borealis компаниясындағы үлесін 75%-ға дейін арттырып, OMV-ді таза мұнай және газ компаниясынан газ, мұнай және химия өнімдерін шығаратын компанияға айналдырды. 2020 жылдың соңында OMV Австриядағы 11,4 МВт қуаты бар сол кездегі ең ірі фотоэлектрлік стансасын Шёнкирхенде (Төменгі Австрия) іске қосты. 2021 жылдың 31 мамырында OMV және Verbund компаниялары Gas Connect Austria компаниясының 51% үлесін сатып алуды аяқтады. 1 маусымда OMV Альфред Стернді жаңа бас директор болып тағайындады. 8 маусымда OMV және MOL Group OMV Slovenia компаниясын сатып алу туралы келісімге келді. 2022 жылдың 5 наурызында OMV Ресейге инвестиция салудан бас тартатынын мәлімдеді. 2022 жылдың желтоқсанында мемлекеттік меншіктегі Абу-Даби Ұлттық мұнай компаниясы (ADNOC) Mubadala Petroleum and Petrochemicals Holding Company компаниясынан OMV-дің 24,9% үлесін сатып алғаны туралы хабарланды. 2023 жылдың қыркүйегінде OMV eMotion брендімен электрондық зарядтау станцияларының кең желісін құра бастады. Бұл жобаны жүзеге асыру үшін 2030 жылға дейін Австрия, Румыния, Словакия және Венгрияда 2000 зарядтау станциясын орнату жоспарлануда. 2023 жылдың желтоқсанында Ресей президентінің жарлығымен Еуропалық энергетикалық компанияларға тиесілі активтерді, соның ішінде қазіргі уақытта OMV және Wintershall Dea компанияларына тиесілі Yuzhno Russkoye мұнай және газ кен орынындағы үлестерді конфискациялау және мәжбүрлеп сатуға үкіметке өкілеттік берілді.

Акционерлік құрылым 2023

ÖBAG (31,5%)
Mubadala Petroleum and Petrochemicals Holding Company/Abu Dhabi (24,9%)
Институционалдық инвесторлар (27,7%)
Белгісіз еркін айналым (4,0%)
Бөлшек сауда позициялары және басқа да (11,7%)
Қызметкерлердің акцияларды иелену бағдарламалары (0,1%)
Қазына акциялары (0,1%)

Химиялық заттар мен материалдар

Химиялық заттар мен материалдар сегментінде OMV әлемдегі алдыңғы қатарлы және айналымды полиолефин шешімдерін ұсынатын жетекші провайдерлердің бірі және негізгі химиялық заттар мен пластиктерді қайта өңдеудегі Еуропа нарығының көшбасшысы. Компания OMV және Borealis, сондай-ақ олардың екі бірлескен кәсіпорны – Borouge (ADNOC-пен, Біріккен Араб Эмираттары мен Сингапурда орналасқан) және Baystar (TotalEnergies-пен, АҚШ-та орналасқан) арқылы әлемнің түкпір-түкпіріндегі клиенттерге қызметтер мен өнімдерді жеткізеді. Бұл сегментке Австрия мен Германиядағы OMV басқаратын мұнай өңдеу зауыттарымен интеграцияланған негізгі химиялық заттардың өндірісі, Borealis-тің негізгі химиялық заттар мен полиолефиндер бизнесі және бірлескен кәсіпорындар кіреді.

Отын және шикізат

Отын және шикізат бизнес-сегменті шикі мұнай және басқа шикізаттарды қайта өңдейді. Оның қызметтеріне мұнай өңдеу, тасымалдау және сауда, коммерциялық және бөлшек сауда кіреді. OMV-дің жалпы мұнай өңдеу қуаты шамамен 500 мың баррель/күн, оның ішінде Еуропада толыққанды меншікке өткен үш мұнай өңдеу зауыты және ADNOC Refining & ADNOC Global Trading компанияларында 15% үлесі бар. Еуропада мұнай өңдеу қызметі, күшті брендті бөлшек сауда желісіне және кең ауқымды коммерциялық клиенттерге қызмет көрсету үшін маркетингпен тығыз байланысты. 2023 жылы Еуропадағы отын және басқа өнімдердің жалпы сатылым көлемі 16,29 млн тоннаны құрады. 1666 жанармай құю стансасынан тұратын күшті брендті бөлшек сауда желісі сатылым көлемінің шамамен 35% құрайды, ал коммерциялық клиенттердің басым бөлігі өнеркәсіптік көлік және құрылыс секторларынан келеді және қалған сатылым көлемін құрайды.

Энергия

Энергия сегменті барлау мен өндіру, газды маркетинг және электр энергиясы, сондай-ақ төмен көміртегі бизнес бөлімдерінен тұрады. Оның барлау және өндіру (E&P) қызметіне шикі мұнайды, табиғи газ сұйықтықтары мен табиғи газды барлау, бағалау, дамыту және өндіру кіреді. Energy компаниясы табиғи газ бизнесін құн тізбегінің бойымен, ұңғымадан бастап соңғы тұтынушыға дейін, толық интеграцияланған табиғи газ сату және логистикасы арқылы жүзеге асырады. Бұған сондай-ақ электр энергиясы бизнесі және Румыниядағы газбен жұмыс істейтін электр стансасы да кіреді. Energy болашақ үшін тұрақты ресурстарды дамытуда маңызды рөл атқарады. Төмен көміртегі бизнес геотермальдық энергияны, көміртегіді ұстау және сақтау (CCS) технологияларын, сондай-ақ жаңартылатын энергия шешімдеріне бағытталған.

Судандағы соғыс қылмыстары

2010 жылдың маусым айында Судандағы мұнай жөніндегі Еуропалық коалиция (ECOS) «Төленбеген қарыз» атты есеп жариялады. Бұл есеп Швеция, Австрия және Малайзия үкіметтерін Lundin Petroleum (оператор ретінде), OMV және Petronas компанияларының 1997-2003 жылдар аралығында Оңтүстік Суданның (бұрынғы Судан) 5А блогында жұмыс істеген кезде соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстарға қатысы болуы мүмкін деген күдіктерді зерттеуге шақырды. Хабарланған қылмыстардың ішінде бейкүнә азаматтарға қасақана шабуылдар, баспаналарды өртеу, тонау, тіршілік үшін қажетті заттарды жою, бейкүнә азаматтарды заңсыз өлтіру, әйелдерді зорлау, балаларды ұрлау, азаптау және үкімет әскерлерінің адамдарды күштеп жер аударуы бар. OMV қатысқан консорциум 5А блогында жұмыс істеген кезде шамамен 12 000 адам қаза тауып, 160 000 адам өздерінің жерлері мен үйлерінен үкімет әскерлерімен күштеп шығарылды, олардың көпшілігі ешқашан қайта оралмады. 1994 және 2003 жылдар аралығында түсірілген спутниктік суреттер көрсеткендей, бұл іс-қимылдар олардың концессиялық аймағындағы егіс жерлерінің күрт азаюымен бірге жүрді. 2010 жылдың маусым айында Швецияның халықаралық қылмыстар бойынша прокуроры Швеция мен хабарланған қылмыстар арасындағы байланыстарды қылмыстық тергеуді бастады. 2016 жылы Lundin Petroleum компаниясының төрағасы Иан Лундин мен бас директоры Алекс Шнайтер (оператор ретінде) тергеуде күдіктілер екендігі туралы хабардар болды. 2018 жылдың 1 қарашасында Швеция прокуратурасы Lundin Petroleum AB компаниясына соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстарға қатысы бар деген айыппен 3,285 SEK (шамамен 6 миллион теңге) көлемінде айыппұл салуға және экономикалық пайданы алып қоюға жауапты болатынын мәлімдеді. Нәтижесінде компанияның өзі де, тіпті жанама түрде болса да, айыппұл салынады және сотта заңдық өкілдікке ие болады. 2018 жылдың 15 қарашасында күдіктілерге айыптау жобалары мен іс материалдары табыс етілді. Олар халықаралық қылмыстарға көмектескені үшін айыпталып, кінәлі деп танылса, өмір бойына бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Сот процесі 2022 жылдың басында басталуы мүмкін және екі жылға созылуы мүмкін. Швецияның соғыс қылмыстарын тергеуі кәсіпкерлік қызметімен байланысты адам құқықтарын бұзудың құрбандарына өтемақы беру және құқық қорғау мәселесін көтеріп отыр. 2016 жылдың мамыр айында 5А блогындағы қауымдастықтардың өкілдері өтемақы алуға және түзетуге құқығы бар екенін мәлімдеді және OMV, Lundin Petroleum және Petronas компанияларына, сондай-ақ олардың акционерлеріне оларға қарызын төлеуге шақырды. Швециядағы сот процесінде адам құқықтары бұзылған бірнеше құрбан куәлік беруі мүмкін, бірақ сотта өкілдік етпейтін 200 000 құрбанға айыптау белгілі бір деңгейдегі зиянды өтеуге көмектеседі. Швед соты OMV-ге міндеттемелерді жүктей алмайды. 2019 жылдың 23 мамырында Гаагадағы Т. М. С. Ассер халықаралық құқық институты «Адам құқықтарын бұзу үшін корпорациялардың қылмыстық жауапкершілігіне қарай: Швециядағы Лундин ісі» атты конференция ұйымдастырды. OMV бизнес және адам құқықтары жөніндегі БҰҰ-ның басшылық қағидаларын қолдайды, бизнес кәсіпорындарының өзі келтірген немесе ықпал еткен зиянды әсерді тиімді жоюға ықпал ету міндетін мойындайды. Компания өз қызметінің концессиялық аймақтағы қоғамдастықтарға тигізетін зиянды әсеріне ешқашан қызығушылық танытпаған. PAX нидерландтық бейбітшілік ұйымының пікірінше, OMV, Lundin Petroleum, Petronas компаниялары және олардың акционерлері олар құрметтейміз деп мәлімдеген адам құқықтары стандарттарын, атап айтқанда ЭЫДҰ-ның нұсқауларын және БҰҰ-ның басшылық қағидаларын ескермейді, себебі олар: А. Судандағы операциялары үшін тиісті сақтық шараларын ешқашан жүргізбеді; В. Адам құқықтары бойынша әсерін білуге тырыспады; және С. Адам құқықтары бойынша болжамдағы жағымсыз әсерді қалай шешетінін көрсетпейді. OMV (Sudan) Exploration GmbH OMV AG толық меншігіндегі еншілес компаниясы болды және Lundin компаниясын 5А блогында мұнай кен орындарын барлау және дамыту операторы етіп тағайындаған консорциумның бөлігі ретінде лицензияда 26,1% үлес иеленді. Ол 2004 жылы Судандағы активтерін 55 миллион доллар таза пайдамен сатты. Консорциумның операторы ретінде Lundin Petroleum күнделікті басқаруға жауапты болды, бірақ оның менеджерлері «Бірлескен операциялар мен бірлескен мүлікке қатысты барлық мәселелерді жалпы басқару мен бақылау» жүзеге асыратын Операциялық комитеттің қадағалауында болды. OMV операциялық комитетке тұрақты түрде өкілдік етіп, оның барлық шешімдерінен ешқашан бас тартқан жоқ. 2001 және 2003 жылдар аралығында OMV Судан платформасы Австриясы басшылығымен Еуропалық адам құқықтары жақтастарымен бірнеше рет кездесті, бірақ компания адам құқықтарын бұзуға қатысудың алдын алуға немесе Лундин операцияларының зиянды әсерін жоюға тиісті шаралар қабылдамады. 2001 жылдың 6 сәуір күні OMV Human Rights Watch ұйымына жазған хатында: «Біз мәселелерге қарамастан, мұнай кірістерінің ағыны Судандықтардың әлеуметтік және гуманитарлық жағдайын жақсартуға мүмкіндік береді деген қорытындыға келдік. Мұнайды барлау қызметі жергілікті халыққа жұмыс орындары, инфрақұрылымды дамыту және гуманитарлық көмек түрінде дереу пайда әкеледі. Біздің рөліміз – жағдайды үнемі бақылап отыру және жауапты әрекет ету арқылы бизнес этикасының қағидаларын іске асыру». 2002 жылы OMV 5А блогындағы адам құқықтары жағдайына қатысты тәуелсіз есеп тапсырды, бірақ ол жарияланбады. Lundin оператор болғанмен, OMV консорциумға қатысушы болды, консорциумның жоғары лауазымды менеджерлеріне қатысты күдіктер OMV-ге де қатысты. Австрия мемлекеті OMV акцияларының 31% иесі. БҰҰ-ның басшылық қағидаларына сәйкес, Австрия қолдайтын мемлекет толық немесе жартылай бақылап отырған бизнес кәсіпорындарының адам құқықтарын бұзуы, осы мемлекеттің өзінің халықаралық құқық міндеттемелерін бұзуға әкелуі мүмкін.

Петромы

Petrom компаниясының 51% үлесін сатып алу мәселесі даулы болып саналды, себебі жекешелендіру шарты жарияланбады және онда бірнеше даулы тармақтар бар. Жекешелендіру нәтижесінде нарықта монополия пайда болды деген пікірлер айтылды. Сыншылар OMV компаниясы Petrom-ға тиесілі ресурстарды олардың толықтай таусылуына дейін пайдалана алады деп санайды. Сондай-ақ, газ бен мұнайды барлауға салынатын салықтың 10 жылға соңғы жеткізу бағасының 3-тен 13,5 пайызына дейін белгіленуі де сынға түсті. Кейбір сыншылар 1,5 миллиард еуролық бағаның тым төмен екенін мәлімдеді. 2022 жылдың 13 желтоқсанында OMV Petrom Румынияның Гаиести қалалық сотында қазақорлыққа байланысты кінәлі деп танылды. Гаиести қалалық соты OMV Petrom SA компаниясының қазақорлық қылмысы бойынша сотталуы туралы шешім шығарды. Айдар 2016 жылы Кобиада болған оқиғаға қатысты, нәтижесінде бала қаза болды. OMV Petrom кінәлі деп танылып, 28 000 RON көлемінде айыппұл төлеуге міндеттелді. Азаматтық іс бойынша сот OMV Petrom SA-ның кінәсін 50% деп бағалады және компания құрбанның отбасына 135 000 еуро көлемінде моральдық зиянды, ал 22 000 RON көлемінде материалдық зиянды және басқа да шығындарды өтеуді міндеттеді. Сот Дембовица округіндегі мұнай өндіру ұңғымаларының қызметін бір жылға тоқтату туралы қосымша шараны бұйырды, егер шешім күшіне енген кезде олардың толық жабық және құлыпталған периметрі болмаса немесе ұңғыма жертөлесіне тор орнатылмаса. Сондай-ақ, сот үкімнің толық мәтінін жариялауды бұйырды.

MOL

2007 жылдың маусым айында OMV компаниясы MOL компаниясын өз бақылауына алу үшін бұрын хабарламай ұсыныс жасады, бірақ мажар компаниясы бұл ұсынысты қабылдамады. MOL компаниясы OMV-дің жарнамасын сынады, онда OMV екі компанияның еуропалық нарықта бірлесіп жұмыс істегенін көрсеткен. MOL мұны қате және адал емес деп санай отырып, OMV-ден аталған жарнамалардан MOL атауын жоюды сұрады. Еуропалық бәсекелестік органдарының тексерулерінен кейін негативті нәтижелерге байланысты OMV өз ұсынысынан бас тартты. OMV 2009 жылдың наурыз айында өзінің барлық үлесін Surgutneftegas компаниясына сатты.

Жаңа Зеландия

2019 жылдың 10 сәуірінде OMV Жаңа Зеландияның Отаго жағалауында онға дейін ұңғыма бұрғылау жоспарлап отырғанын хабарлады. Бұл шешімге жергілікті экологиялық топтар қарсылық білдірді, олар бұл аймақтағы қазба отыны іздеуге жасалған бұрынғы әрекеттерге сәтті қарсы тұрған болатын. Олар OMV-тің "қарсылыққа тап болатынын" ескертті. 2019 жылдың қараша айында Тимару портындағы OMV жүк тасымалдау кемесі 27 наразылық білдірушілер тарапынан 57 сағатқа басылып алынды, соның салдарынан 16 адам қамауға алынды. 2020 жылдың наурыз айында Extinction Rebellion Ōtautahi ұйымының екі өкілі Марлборо шығаңдарындағы OMV-тің жылдам қозғалатын бұрғылау платформасына надуылы қайықпен шабуыл жасап, оны бір аптаға басып алуға ниеттенді. Бірақ наразылық білдірушілердің бірінің ауыруына байланысты, 14 сағаттан кейін бұл әрекеттен бас тартылды. Наразылар платформаға көтеріліп, Нью-Плимут қаласына жеткізіліп, қасаңдық жасағаны үшін ескерту алды.